Коперник, Николай
Никола́й Копе́рник (пол. Mikołaj Kopernik, нем. Nikolaus Kopernikus, лат. Nicolaus Copernicus; 1473 шеран 19 февраль, Торунь — 1543 шеран 24 май, Фромборк) — полякийн астроном, математик, механик, экономист, Ренессанс муран каноник. Дуьне мадду вевзаш ву Ӏаламан гелиоцентрически системан кхоллархо ву аьлла. Цо бух биллина хьалхара Ӏилманан революцин.
Коперникас йазйинарш
Виццавалар
Памятникаш
XIX бӀешарахь Коперникан памятникаш хӀоттира Варшавехь, Краковехь, Торунехь, Регенсбургехь, Ольштынехь, Гданьскехь, Вроцлавехь. Торунехь йуккъера майданехь летташ йу Коперникан памятник. Цу тӀехь йаздина: «Малх сацинарг — Дуьне меттахдеккхинарг»[4].
Коперникан цӀе тиллина
- № 112 химийн элемент — «коперниций»[5][6].
- 1322 Коперник (Coppernicus) жима планета. Планетийн цӀе йукъахь шалха p бахьан ду Коперникан де фамили иштта хилар (Koppernigk, Копперниг). Коперникас ша латинийн маттахь куьг таӀош жима волуш хенахь шен цӀе иштта йазйора: Coppernicus. Шен дахаран тӀаьххьара шарашкахь цо шен кьуг таӀор дацдира Copernicus аьлла.
- Бутта тӀехь йолу кратеран.
- Буттан исторехь хилла Коперникан мур.
- Марс тӀехь йолу кратер.
- Орбитальная астрономическая обсерватория OAO-3 (1972—1981).
- Торунехь йолу университетан.
- Коперникан принципан.
- Вроцлавехь йолу халкъашна йуккъера аэропортан.
Фильмаш, марканаш, ахча
1972 шарахь арайелира полякийн-немцойн историн а, биографин кинофильм «Коперник». Иза йаккхина йара Коперникан 500 шо кхачарн.
Коперникан сурт полякийн 1000 злотый ачхан тӀехь дара (1979 шо). Иштта цуьна сурт тӀехь долуш дукха пачхьалкхаш марканаш арахецнера.
Оьрсийн метта даькхинарг
- Коперник Н. О вращениях небесных сфер. Малый комментарий. Послание против Вернера. Упсальская запись. Перевод И. Н. Веселовского. М. Наука. 1964. Классики науки.
- Приложение: Ретик Г. И. Первое повествование.
Билгалдахарш
- ↑ http://www.historyorb.com/people/nicolaus-copernicus
- ↑ http://copernicus.torun.pl/en/biography/1491-1495/2/
- ↑ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21614776
- ↑ Николай Иванович Лобачевский. Архивйина 2011 шеран 21 августехь
- ↑ Element 112 is Named Copernicium Архивйина 2012-11-27 — Wayback Machine
- ↑ ИЮПАК: 112-й элемент таблицы Менделеева официально назван коперницием.
Литература
- Коперник, Николай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Амбарцумян В. А. Коперник и современная астрономия. Доклад на Юбилейном заседании Общего собрания Академии наук СССР, посвященном 500-летию со дня рождения Н.Коперника, 6 марта 1973 г. «Вестник Академии наук СССР», № 5, 1973, стр. 46—56.
- Ахутин А. В. Новация Коперника и коперниканская революция // Ахутин А. В. Тяжба о бытии. — М.: РФО, 1997. — С. 181—243.
- Белый Ю. А. Коперник, коперниканизм и развитие естествознания. ИАИ, Вып. XII. — С. 15.
- Веселовский И. Н. Очерки по истории теоретической механики. М. Высшая школа. 1974. С. 287
- Веселовский И. Н., Белый Ю. А. Коперник, 1473—1543. — М.: «Наука», 1974.
- Герасименко М. П. Николай Коперник — выдающийся экономист эпохи раннего капитализма. — К.: Изд-во АН УССР, 1953.
- Гребеников Е. А. Николай Коперник. — М.: «Наука», 1982.
- Дмитриев И. С. Искушение святого Коперника: ненаучные корни научной революции. — Издательство С.-Петербургского университета, 2006.
- Еремеева А. И. Памятные даты истории астрономии в 1987 году. Астрономический календарь на 1987 г. М. Наука. 1986. С. 262—268
- Идельсон Н. И. Этюды по истории небесной механики. — М.: «Наука», 1975.
- Левин А. Человек, который сдвинул Землю. Популярная механика. 2009. № 6
- Николай Коперник (1473—1543). К четырёхсотлетию со дня смерти. — М.—Л.: Изд. АН СССР, 1947.
- Райтсмен Б. Коперник — великий преобразователь астрономии. Земля и Вселенная. 1986. № 3
- Энгельгардт М. А. Николай Коперник. В книге: Коперник. Галилей. Кеплер. Лаплас и Эйлер. Кетле. Биографические повествования (библиотека Ф. Павленкова, том 21, стр. 5—73). — Челябинск, «Урал», 1997.