Мадагаскар (гӀайре)
Мадагаска́р (фр. Madagascar, малаг. Madagasikara) — майданца доьалгӀа дуьненан гӀайре, лаьтта ХӀиндин Ӏапказан малхбузен декъехь, Африкин къилба-малхбален бердашца, цунах дӀакъастийна Мозамбикан хидоькъено[1]. Климат тропикин. ГӀайренан къилба йист йу субтропикашкахь.
ГӀайренан йохалла — 1600 км гергга, шоралла — 570 км[2], майда — 587 000 км²[3]. ГӀайре Мадагаскар пачхьалкхан (коьрта шахьар Антананариву) коьрта дакъа ду.
ГӀайренан уггар лекха меттиг — дӀатийна тӀаплам Марумукутру (2876 м), иза бу гӀайренан къилбаседан декъехь Царатанана лаьмнин азарехь. ГӀайренан йуккъера а, малхбален а дакъа дӀалаьцна Лакхара лаьмнаша, кӀеда малхбузехьа охьадоьжна, малхбален бердаш Ӏункара йу. Лекха лаьмнин йекъна тектоникин сакхташца шакъаьстина тӀаплаьмнийн массивашка: Царатанана, Андрингитра, Анкаратра, кхин а. Лаьмнашкахь дукха ду маьӀданаш а, металлаш а: деши, цӀеста, эчиг; шуьйра хӀордан йистера аренаш уьшалаш долуш йу, цхьана декъехь чӀогӀа токхе ю.
Уггаре боккха Мадагаскаран Ӏам — Алаутра (майда 200 км²). Кхин Ӏаьмнаш — Итаси, Ихутри.
Мадагаскар Африкин гергахь йелахь а, гӀайренан флора а, фауна а шатайпа йу, цу чохь ду 5 % дуьненан дийнатийн а, ораматийн а тайпанаш, царех 80 % Мадагаскарехь бен дац. Царех уггаре а гӀарадевлла лемураш ду. Дукхаха долу тайпанаш эндемикаш ду. И бахьана долуш Мадагаскарах дукха хьолахь «жима континент» олу.
ГӀайренан къилбаседайист — Бубаумби мара (Амбр, 11° къ. ш. 49° м. д.HGЯO), къилбайист — Вухимена мара (Сент-Мари, 25° къ. ш. 45° м. д.HGЯO), малхбузенйист — Мананунука мара (22° къ. ш. 43° м. д.HGЯO), малхбаленйист — Ангунци мара (Малхбален, 15° къ. ш. 50° м. д.HGЯO).
Хьажа кхин а
Билгалдахарш
- ↑ Водовозов В. В. Мадагаскар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Presentation of Madagascar (инг.). EDBM - Economic Development Board of Madagascar (2017 шеран 14 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 6 август. Архивйина 2021 шеран 24 январехь
- ↑ Мадагаскар // Ломоносов — Манизер [Электронный ресурс]. — 2011. — С. 413. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 18). — ISBN 978-5-85270-351-4.
Литература
- Корочанцев В. А. Остров загадок и открытий. — М.: Мысль, 1982. — 224 с. — 70 000 экз.
- Мадагаскар = Madagascar / Пер. с англ. М. А. Аршиновой; Отв. ред. серии акад. В. Е. Соколов; Науч. ред. и послесл. Б. Д. Васильева. — М.: Прогресс, 1990. — 296 с. — (Золотой фонд биосферы). — 45 000 экз. — ISBN 5-01-002049-1. (в пер.)
- Каландадзе Н. Н., Шаповалов А. В. Судьба мегафауны наземных экосистем мадагаскарской зоогеографической области в позднем антропогене. 2005.
- Мадагаскар // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
Хьажоргаш
Мадагаскар - отдельный мир. Документальный фильм.- Madagascar —CIA —The World Factbook.