Лопота, Виталий Александрович

Вина 1950 шеран товбецан беттан 28-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь.

1969 шарахь цо чекхъйаьккхира Соьлжа-ГӀалара химин инженерийн техникум, урхаллин а, барамийн а гӀирсийн а, автоматизацин а, телемеханика.

1969—1971 шерашкахь эскарехь гӀуллакх дина, Германехь Советан ницкъийн тобанца гӀуллакх деш.

1978-чу шарахь цо чекхъйаьккхира М. И. Калинин (хӀинца Сийлахь Пётр Петарбухан политехнически университет) металлургин а, сваркин технологин а говзалла йолуш.

1981-чу шарахь цигахь аспирантура а чекхъйаьккхина, кандидатски диссертаци чӀагӀйира цо^[1].

1984 шарахь цо вовшахтоьхна промышленностан (ССРС ТӀеман промышленностан министерствон) лазеран а, электронан нуьран а технологийн Ӏилманан-талламан лаборатори, ткъа 1985 шарахь дуьйна иза вара ССРС ТӀеман промышленностан министерствон предприятешкахь лазеран технологешна тӀехь бечу белхан Ӏилманан куьйгалхо.

1985 шарахь цо кхоьллина а, куьйгалла деш а вара Сийлахь Пётр Ленинградан (Петарбух) политехнически институтан «Лазеран технологийн» кафедра, 2016 шо кхаччалц латтийра иза.

1990-чу шарахь цо чӀагӀъйира техникан Ӏилманийн докторан даржехь диссертаци.

1991 шеран гӀуран беттан 2009 шерашкахь робототехникан а, техникан кибернетикан а Центран Ӏилманан-талламан а, зеделла-конструкторан а, институтан (РТК ЦӀТЗКИ) директор а, коьрта конструктор а вара.

2007—2014 шерашкахь — С. П. Королеван цӀарахчу ракетийн а, космосан а корпорацин «Энергия» президент, Российн пилотийн а, леррина а космосан программийн коьрттера конструктор, пилотийн космосан комплексийн кеманаш зеран технически директор, Пачхьалкхан комисси а космосан комплексашна кеманаш зерхьама председателан гӀовс.

2009 шарера 2016 шаре кхаччалц — Н. Э. Бауман цӀарах МПТУ-хь СМ-1 кафедран куьйгалхо вара.

2014—2015 шерашкахь — Цхьаьнатоьхна ракетийн а, космосан а корпорацин технологийн кхиаран вице-президент.

2015 шарахь дуьйна — Россин Федерацин пачхьалкхан Ӏилманан центран «Робототехникан а, техникан кибернетикан а Центран Ӏилманан-талламийн а зеделла-конструкторан институтан» Ӏилманан куьйгалхо — коьрта конструктор.

2018—2020 шерашкахь иза вара «ЭРА» ТӀеман-инновацин технополисехь Ӏилманан программийн дирекцин куьйгалхо^[2].

2024 шеран мангалан беттан Лопотана дуьхьал айдина бехктакхаман гӀуллакх, цо РКК «Энергия» куьйгалхочун даржехь волчу хенахь (2010—2014) Ӏедалх хьарамлонаш лелорна, дӀадаьккхира, хан чекхъйалар бахьана долуш. Хьалхо шен бехк боцуш хилар дӀакхайкхош хиллачу Лопота реза хилла гӀуллакх дӀадаккха, бехказа ца воккхуш долчу бахьанашца^[3][4].

Доьзал бу. Ши кӀант ву^[5].

2018-чу шарера 2020-чу шаре кхаччалц «ЭРА» ТӀеман-инновацин технополисехь Ӏилманан программийн дирекцин куьйгалхо вара Лопота Виталий^[6].

Цо шен Ӏилманан болх дӀахьо РТК ЦӀиЦКИ Ӏилманан директоран а, инарлин конструкторан а даржехь, «Робототехника а, технически кибернетика а» Ӏилманан журналан редакцин декъашхо ву^[7].

2022-чу шарера 2023-чу шаре кхаччалц Ӏилманан а, дешаран а балха тӀехь болх бина цо. 2022 шеран гӀуран беттан 8-чу дийнахь цо лекци йешира ӀТТУ МТСИС-ехь «Металлургин инженеран рождествон ойланаш космосах а, космонавтикан кханенах а» цӀе йолуш^[8], иза тӀаьхьо араелира подкаст санна 2023 шеран лахьанан беттан^[9].

2023 шарахь иза хилира РӀА космосан кхеташонан (асаран беттан 27-чу дийнахь дуьйна) а, РӀиА Петарбухерчу филиалан (товбецан беттан 19-чу дийнахь дуьйна) а декъашхо. Оццу шарахь дӀаязйира «Къоман Магнитолевитации некъаш» ООО, коьрттера директоран даржехь вара Лопота Виталий.

• Орден «Даймахкана хьалха дика гӀуллакх дарна», 4-гӀа даржан (2005 шеран кхолламан бутт 17-гӀа де);
• Сийлаллин орден (2010 шеран товбецан бутт 22-гӀа де);
• Сийлахь Серафим Саровски орден Российн Федерацин Сийлахь Ӏилманан белхахо (1999 шеран эсаран бутт 22-гӀа де);
• Российн Федерацин Правительствон совгӀат (2009);
• Кхин совгӀаташ.

• «С. П. Королёв. Дахаран а, кхоллараллин а энциклопеди» — редакци В. А. Лопота, РКК «Энергия» С. П. Королёва цӀарах, 2014 г. ISBN 978-5-906674-04-3
• Журналехь лазеран терахьийн моделированех лаьцна статья «Информацин технологийн а, механикан а, оптикан Ӏилманан-технически бюллетень» (2021, соавтор)^[10].
• Дуьненайукъарчу Ӏилманан журналехь статья «Materials» (2021, соавтор).
• Дуьненайукъарчу хьекъалечу системийн конференцехь презентаци (SAI Intelligent Systems Conference) (2021, соавтор).