Къастам (синтаксис)
Къастам (оьрс. определение) синтаксис — коьртаза меже, предложенехь дукхахьолахь билгалдош хуьлий лела[1].
Хаам
Предложенехь цуьнан уьйра подлежащиций, кхачамций хуьл. Къастам тулгӀе сиз хьакхарца билгалбоккху. ТӀекхечи дашо гуьйре. (хӀун хили?) — тӀекхечи, текхечи (хӀун?) — гуьйре, гуьйре (муха?) — дашо. Зевнечу бӀаьстене сатуьйсура бераша. ТӀекхечи дашо гуьйре. (хӀун хили?) — тӀекхечи, тӀекхечи (хӀун?) — гуьйре, гуьйре (муха?) — дашо. Зевнечу бӀаьстене сатуьйсура бераша. Къастамаша вайн къамел хаздо, тодо, вайн меттан хьал совдоккху.
БӀаьстенан де хаза декхна дара. Сийначу стиглахь маьрша хьийзара олхазарш.
МаьлханзӀаьнарша дохдинера латта. ЦӀеначу хӀуоно дегӀ дайдора Хьалхарчу предложенехь — хаза декхна дара де (стенан?) — бӀаьстенан
- Маьрша хьийзара олхазарш стиглахь (мухачу?)- сийначу
- Дохдинера латта зӀаьнарша (стенан?)- маьлхан
- ДегӀ дайдора хӀуоно (мухачу?) — цӀеначу
Ткъа хӀинца кицанашкицанаш а далош, царна йуккъера къастамаш муьлхачу меженаца уьйр йолуш бу хьовса:
Керлачу норо нехаш цӀена йоху.
- (ХӀун до?) — йоху, йоху (стен?) — норо, норо (муьлхачу?) — керлачу — хӀокху предложенехь къастаман уьйр подлежащица ю. Хазачу дашо лам башийна.
- (ХӀун дина?) — башийна, башийна (стен?)-дашо, дашо (муьлхачу?) — хазачу, кхузахь а къастамо уьйр подлежащица тесна.
ГӀоьнна дешнаш
Дашо, баьццарчу, цӀен, можа, сийна, олхазарийн, зевне, бӀаьстенан.
Гергарчу хьесапехь иштта хир ю предложенеш:
Дашо малх бара хьаьжна. Баьццарчу бай тӀехь цӀен, можа, сийна зезагаш дара лепаш. Олхазарийн зевне эшарш а йара схьахезаш. БӀаьстенан Ӏалам самукъане дара.
Билгалдахарш
- ↑ Къастам (синтаксис), urok95.ru. Дата обращения: 4 сентябрехь 2025.
Литература
- Д. Джамалханов, Т. М. Вагапова, Я. У. Эсхаджиев "Нохчийн мотт 8-9 классашна. Соьлжа-гӀала ГУП «Книжное издательство» 2007 г.
- Эдилов С. Э. Самукъане грамматика 5-11 классана дешаран пособиГрозный "Арфа-Пресс" 2010г.
- Исмаилов А. «Дош» Соьлжа-гӀала 20Ӏ2г.
- Эсхаджиев Я. У. «Юккъерчу школехь нохчийн меттан орфографи а, пунктуаци а Ӏамор». Грозный
- «Альфа-Пресс» 20Ӏ0г.