Кикбоксинг

Кикбоксинган «Ӏамеркан» геннан даймохк АЦШ йу. Кхузахь 60-гӀа шерашкахь, малхбален тӀеман исбаьхьаллин гӀарайаларан тулгӀенехь, цара лело долийра дуьззина контакт йолу латарш, цигахь, хӀетахь шуьйра даьржина тхэквондо а, каратэ-сётокан а дукхахдолчу бакъонех къаьсташ, ницкъаца тохарийн дехкарш дацара, латар ца сацадора арбитро техникин гӀуллакх дӀадаьхьначул тӀаьхьа (тохаран Ӏалашо кхочушйееш), бакъо лора коьртаха тоха (цунна техника а, гӀирс а — боксеран каранаш схьаэцна хилла). Йуьхьанца керлачу спортан цӀе йара «йуьззина контакт йолу карате» (инг. full-contact karate). Оцу хьолехь «каратэ» боху термин лелайора муьлхха а малхбален латаран говзалла гойтуш, хуьлийла иза каратэ, тхэквондо йа ушу. Дукха хан йалале, ламастан каратен функционерийн протесташ бахьана долуш, и цӀе дӀатаса дийзира, керла термин тӀе а оьцуш — «кикбоксинг». «Фулл-контакт» бохучух дерг аьлча, и цӀе ларйина йу кикбоксинган цхьана декъанна. 1974 шарахь кхоьллина дуьххьарлера говзаллин кикбоксинган кхоллам — PKA (Professional Karate Association, иза баккъалла а хилира кикбоксинг дӀахӀоьттина спорт санна йина де.

Америкин кикбоксинг чӀогӀа чехка чуйаьржина Европе. Нисса Европехь 1976 шарахь кхоьллира йезархойн кикбоксинган кхоллам WAKO (World Association of Kickboxing Organizations).^[1]

2018 шеран 30 ноябрехь WAKO йелира декъахочун (ДОК) бакъонаш гергарчу кхаа шарна. Оцуннах сацам бира Токиохь ДОК кхочушкоман хийшаршкахь. Цуьнан маьӀна ду, кикбоксинг ханна къобал йина олимпийн спортан тайпа санна.

Кикбоксинган «японхойн» дакъа доьзна ду тайн бокс Японе чуйаларца, цуьнца, Кёкусинкай карате къийсалуш йелахь а, шен вуно боккха бен дӀалаца аьтто белира, амма шен цӀеначу кепехь доцуш, хийциначу кепехь. Ма-дарра аьлча, японхойн кикбоксинг тайн боксан бакъонашца хийцина вариант йу. Баккхий башхаллаш йара куьйга голаш тохарш дехкар (Гола тоьхца дилх оьккхийтий цӀий охьахьадар зене ду аьлла хетара, хӀунда аьлча йукъараллин гӀоле хетара «цӀена» нокауташ, лазвар бахьана долуш латар сацорал сов) а, очкош ларар кхечу тайпана хилар. 1970-гӀа шерашкахь японхойн кикбоксинг кхиийра коьрта кхаа кхолламо: AJKBA (All-Japan Kick-Boxing Association) а, WKBA (World Kick-Boxing Association) а, Какутоги лига а. 1981 шарахь цхьа могӀа японхойн кикбоксерш зуламан гӀуллакхашна йукъаозийначул тӀаьхьа, японхойн кхолламаш лахбелира, Ӏамерикан WKA-на некъ а белира. 1980-гӀа шераш чекхдовлуш дуьйна меттигера кикбоксинган функционераш йуха а гучубовла буьйлабелира, 1993 шарахь K-1 гучуйелира, японхойн кикбоксинг дуьненахь уггаре а кхиъначу говзанчашна латаран говзаллех цхьаъ йира.

Карарчу хенахь кикбоксинг — шера билгалдаьхна низамаш долу спортан кеп йу, цуьнан тӀедиллина пункт йу спортхочунна тӀехь ларваларан гӀирс хилар. Латар дӀадоладалале хьалха арбитро толлу ларваларан гӀирс хилар а, иза лело догӀуш хилар а. Леррина хьовсур ду вай, летачо хӀун лело йеза:

Йезархойн кикбоксинган муьлххачу а декъехь ларвеш волу гӀем хила йеза. Цхьадолчу хьолашкахь лело мегар ду Ӏаморан гӀем. Кикбоксинган гӀем къаьста боксан гӀемах, цо коьртан лакхара агӀо ларйр совдоккху, кикбоксинган техникин арсеналехь лакхахь латарш хилар бахьана долуш. Боксан гӀем лело мегар ду, нагахь санна цо коьртан лакхара агӀо ларйеш йелахь. Капа хилар а тӀедожош ду. Дукха хьолахь говзанчаша лета гӀем йоцуш, иза цхьанхьа а низамехь дацахь а, говзанчаша гӀемаш лелор формалан кепара дихкина дацахь а.

Спортхоша лело деза кикбоксинган низамца догӀуш долу боксан каранаш. Кикбоксинган цхьайолчу дакъошкахь (Лайт-контакт, Семи-контакт) леладо диллина пӀелгаш долу каранаш. Фулл-контакт, фулл-контакт лоу-кикца, кик-лайт, К-1 дакъошкахь леладо стандартан 10 унцин боксан каранаш, цӀен йа сийна (маьӀӀера басарца догӀуш).