Ишколан духар Россехь
Россин Федерацехь дешаран духар (оьрс. Школьная форма в Российской Федерации) лелор дӀадаьккхира 1994 шеран бӀаьста (бакъдерг аьлча, иза хилира 1992 шеран 1 июнехь иза арахоьцу предприятеш дӀакъовлар а, дӀаяхар а бахьана долуш). 2013-чу шеран сентябрь беттан 1-чу дийнахь юкъаяьккхира школан духар, амма юкъара низам санна.
2025-чу шеран август баттахь дешаран министралло йовзийтира Оьрсийчоьнан дешархошна лерина керла цхьабосса стандарт. Шайн сурсаташ школин духар ду аьлла, яздеш долу говзанчаш ГОСТ-ца догӀуш хила деза. Школан духаран хатӀ бизнесан кепехь хила деза, цуьнан кӀади аьхна хила дезза. Оьрсийчохь дуьххьара хӀоттийна и тайпа стандарт ю иза. Иза хьакхало юкъарчу а, юьхьанцарчу а, юккъерчу а дешаран заведенешкахь дешархойн духарех[1]. Дешаран министралло билгалдаьккхина, шаьш цхьа школан духар юкъадаккха дагахь дац аьлла; дешаран хьукматаша шайн лехамаш хӀитто йиш ю дешархойн куц-кепана[2].
Истори
Россин Федерацехь, СССР-хь санна, цхьабосса ишколан духар дац, амма дуккха а лицейша а, гимназеша а юкъадаьккхина шайн духар, дешархойн дешаран заведенеца доьзна хилар чӀагӀдеш. Цхьайолчу школашкахь официалехь тӀеэцна форма яц, амма классан тӀегӀанехь юкъаяккха йиш ю барт, дешархойн дай-наношца барт а бина (дукхахьолахь иштта «классан» форма юкъайоккху лахарчу классашкахь). Цул сов, дешаран духар доцчу дешаран хьукматашкахь бизнес-стилан духар лелоран низамаш хила тарло. Советан заманан школин духар (я цуьнца стилизаци йина кучамаш) кӀайн фартукашца ламастехь лелайо выпускникаша ТӀаьххьара горгали дийнахь школан Ӏодика ярца билгало санна, кхин а кӀезиг — кхечу дезчу деношкахь.
Амма ишколашкахь (Набережни Челны масех лицей, Прохоровская гимназехь, Красноярскехь а, Уфехь а школаш) мехкаршна лерина кучамаш а, фартукаш а я советан заманахь дуьйна ларйина ю, я 2000-чу шерашкахь юха юкъаяьхна. 2022-чу шарахь Кравцов Сергейс дӀахьедар дира, шаьш школан барзакъ юкъадаккха дагахь ду аьлла, амма дешаран хьукматийн администрацийн бакъо хир ю иза муха хир ю къасто аьлла. Пачхьалкхан Думан дешаран комитетан куьйгалхочо Казакова Ольгас иштта инициатива хӀунда хьалхатеттина дийцира: «Школан формано вовшахтуху, низам а до, цундела берашна иза лелор мехала ду»[3].
2025-чу шеран октябрь беттан 1-чу дийнахь Оьрсийчохь болх бан йолаелла ГОСТ школийн духаран стандарт. Къаьсттина билгалдоккху, форма шен Ӏаламехь светски хила еза, эстетически агӀор товш а, аьхна а хила йеза, цу тӀехь хила йиш яц «асоциалан формалан йоцу кегийрхойн цхьаьнакхетараллаш» я «низамехь доцу лелар дӀакхайкхош» йолу символаш. Мелхо а, стандарто тӀедуьллу пачхьалкхан а, патриотан а билгалонаш[1].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 Минпросвещения показало новый стандарт школьной формы, РБК (2025, 6 август). Дата обращения: 6 августехь 2025.
- ↑ Минпросвещения не планирует вводить единую школьную форму, РИА Новости (2025, 6 август). Дата обращения: 6 августехь 2025.
- ↑ Появился полный текст ГОСТа с требованиями к школьной форме, РБК (2025, 29 июнь). Дата обращения: 30 июнехь 2025.