Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГӀалб

ГӀалб[1][1] (лат. Bombycilla garrulus) — гӀалбийн доьзалера хьозакепарчеран тобанера дека олхазар.

Сурт хӀоттор

ДегӀан дохалла 18-23 см, дозалла 60-67 грамме кхаччалц. Цигахь хаалуш жима кӀужал йу. Бас можа-сира бу, тӀемаш Ӏаьржа ду, можа а, кӀайн а сизаш а долуш, цӀога а, гай а, бӀаьргаш чухула сиз а Ӏаьржа ду. ШолгӀачу нисваларан пелагаш хийцало кегийра сирла цӀен плиташка, гергахь бен ца гуш. ЦӀоганан йистехула можа сиз ду, тӀема тӀехь готта кӀайн сиз а ду. ГӀалбан декар ду, «сви-ри-ри-ри-ри» бохуш, шоьдарган гӀовгӀанах тера. ТӀема лела сиха а, нийса а.

Ареал

undefined

Даьржина Къилбаседа эхигехь тайган хьаннашкахь. Деха нилха баганан а, ийна а хьаннашкахь, тӀе хьун йолучу лаьмнашкахь, хьун хьаькхначохь а.

Даар

undefined

Олхазарш даккхийчу тобанашца Ӏа. Аьхка цара кхача бо сагалматех, уьш дукха хьолахь тӀема йоьдушшех лоцу, тайп-тайпана цӀазамех, кегий ораматийн гаьннех а. Кхечу хенахь коьртачу декъана берриге а, стоьмех а кхача бо цара, масала, эцхьам, муьргаш, омела. Ӏаьнан заманахь уьш дукха хьолахь хуьлу Оьрсийчоьнан йуккъера асанера гӀаланашкахь, цигахь коьртачу декъана датта дуу.

Оьздангаллера маьӀна

ГӀалб дукхахьолехь тера ду берийн ловзо хӀумнашца, шакаршца, уьш хьалха лелайора жаӀуйш. Иза гайтина халкъан кхоллараллехь.

Амма литературехь и олхазар иштта даьржина дац. Шийлачу муьрехь цуьнан диетан башхалла — дукхахьолахь хӀинцале а дика ферментаци йина берриг а, стоьмаш а лелор, — дукха хьолахь беламе до авторша, хӀунда аьлча оцу дието Ӏаткъам бо олхазарийн леларна, церан моторикна. Горбунов Анатолийс, Байкова Галина шакъаьстина произведенеш лерина йу гӀалбна[2], Александр Барков[3].

Дебар

undefined

Баннаш туху нилхачу хьаннашкахь, дитташ тӀехь. Кхиар хуьлу 1 шо кхаьчча. Бен бан мур лаьтта май баттахь дуьйна июль бутт кхаччалц. Диттийн лакхарчу тажехь, дукха хьолахь хьуьнан йистехь, хин Ӏаьмнашна а, кхин бен бечу парашна а уллехь, бецах, месех, мокхазах, гаьннашца бина кад кепара бен бо. Стечо 4-6 сийна-сира хӀоьаш до, Ӏаьржа тӀедарчий а долуш. Цо 13-14 дийнахь латтадо тевна, ткъа боьршачу олхазаро кхачанан дола до, иза лаьтта сагалматех а, цӀазамех а. Къона олхазарш шаьш-шайна хуьлу 15-17 де гергга хан йаьлча. ХӀора шарахь керла накъост лоьху гӀалбас. Стечунца гергарло лелорна йукъадогӀу кӀорнеш кхабар. Олхазарийн дахаран хан хила тарло 13 шо.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — С. 293. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.
  2. ↑ Свиристели :: Горбунов Анатолий Константинович :: Бабротека: независимая электронная библиотека. libbabr.com. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 12 октябрь. Архивйина 2016 шеран 20 апрелехь
  3. ↑ Сказки. Басни. Рассказы.  » Свиристели. skazkibasni.com. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 12 октябрь. Архивйина 2016 шеран 6 мартехь

Литература

  • Бёме Р. Л., Динец В. Л., Флинт В. Е., Черенков А. Е. Птицы. Энциклопедия природы России (под общей ред. В. Е. Флинта). Изд. 2-е, дополненное и переработанное. — М.: 1998. — 432 с.; 56 цв. илл.
  • Коблик Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ), ч. 3. М.: изд-во МГУ. 2001. 360 с.
  • Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та. 2008. — 634 с.
  • Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий. М.: Академкнига, 2003, 808 с.
  • Свиристель // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Свиристель // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.

Ссылки

Категореш