Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГӀазар-гӀала

ГӀазар-гӀала — ДегӀастанан Ӏовхойн кӀоштан ГӀачалкъа цӀе йолу эвлан уллера гӀап иза ю Ивгий хи йистехь.

Истори

1966-67 шерашкахь Ленинградан пачхьалкхан университетан экспедицино А. В. Гадло коьртехь а волуш, нах бехачу меттехь дӀабаьхьира лехамаша. ГӀортолийн а, керамикан а лараш карийна. Йуькъачу (3 метре кхаччалц) культурин шардаран стратиграфино гойту, йух-йуха а гӀала чӀогӀа хӀаллакйан. М. Г. Магомедовс дуьйцу дийна йисина цитаделан чӀагӀонаш, кӀоргачу ӀиндагӀца дӀасакъаьстина йолу цитаделан жима йисина меттиг санна, поппар тӀехь хин даккхийчу тӀулгех бина пенан йисина меттигаш а йолуш. Карарчу хенахь гӀала чӀогӀа дӀасайаржийна хино.[1].

А. В. Гадло дӀайазбина гӀала кхиаран хронологин кхо мур, иза, цунна хетарехь, доьзна ду 1-чу эзар шарахь Къилбаседа-Малхбален Кавказехь олалла деш хилла, оцу кӀоштахь дехаш хилла коьрта кхо къам хийцадаларца. ХӀолламна тӀе бахар нисделла вайн эрал I бӀешарахь я вайн эран I бӀешарахь. Хьалхара, тӀаьхьара сарматийн мур (I—IV бӀешо) боьзна бу, гӀажарийн мотт буьйцу аренан бахархой оцу территорешна тӀекхачарца. ХӀетахь поселок лаьттара турлучан гӀишлошца а, сирлачу горгачу кӀотаршца а; цхьа а чӀагӀо ца карийна. ШолгӀа мур (V—VI бӀешо) боьзна бу, авар-тюркийн тӀелатар дале (VI бӀешо юккъе) Каспий-хӀордан лахенна тӀехь олалла деш хиллачу савирашца. Иза хьал-бахам хилла мур бара. ГӀалина го бина Ӏин дара, амма гӀишлойн амал хийца ца йелира бохург санна — кӀезиг йина кӀотарш, юккъехь горга пеш а йолуш. ШолгӀа мур бохамца чекхбелира — пенийн пенаш дохийра, хӀусамаш ягийра, беллачу а, байинчу а бахархойн кӀорнеш карийра. КхоалгӀачу муьрехь, VII-гӀа бӀешо юккъе даьлча дуьйна, савирийн метта хӀоьттира хазараш, кхузахь баьхна IX-гӀа бӀешо кхаччалц. Оцу муьрехь поселок хилла, аренгара лаьмнашка боьдучу некъан урхалла деш йолу чӀагӀо. Юха а пен дӀахӀоттийра, амма цуьнца го бина латта лахдира. ГӀишлошъяран амал мелла а хийцаелира — гучуевлира тӀулган каменаш а, юрт[2]. санна горга конструкцеш а.

Хетарехь, и гӀап Хазарийн каганатан(оьр.)нохч. чӀагӀо хилла[1], 735—736 шерашкахь буьйранча Мерван коьртехь волу Ӏаьрбаша йохийна. Ларйарна урхаллехь вара аьккхех схьавалар долу сийлахь хазарийн буьйранча[3]

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Магомедов М. Г. Образование Хазарского каганата. По материалам археологических исследований и письменных данных. М.: «Наука», 1983. 224 с.
  2. ↑ А. В. Гадло. Городище Казар-Кала (к вопросу о хазарской культуре в Северном Дагестане)// Краткие сообщения АН СССР. Средневековые древности Восточной Европы. № 144. М.:Издательство «Наука», 1975. с. 60-66
  3. ↑ Ю. Г. Кулъчик, А. А. Адилсултанов Чеченцы-аккицы (ауховцы) и их гражданские формирования.//Дагестан: чеченцы-аккинцы Составитель Кульчик Ю. — М.: ИГПИ, 1993 г.

Литература

  • Пикуль М. И. Отчет по археологическим работам 1951—1952 гг. — РФ ИИЯЛ, ф. 3, д. 11.
  • Гадло А. В. Новые материалы к этнической истории Восточного Предкавказья.- В кн.: Древности Дагестана. Махачкала, 1974, с. 141 −150.
  • Магомедов М. Г. Хазарские поселения в Дагестане.- Советская археология, 1975, № 2, с. 204.

Категореш