Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Грушевой, Константин Степанович

Грушевой, Константин Степанович (1906 шеран 7 ноябрь, Смела, Киевн губерни[d] — 1982 шеран 10 февраль, Москох) — Советан тӀеман куьйгалхо (политикан белхахо) а, генарал-полковник (27.10.1967), партин

а, Ӏедалан гӀулакхо, Брежнев Леонид Ильич а, Щёлоков Николай Анисимовичан а доттагӀ[1].

Биографи

Иза вина 1906 шеран лахьанан беттан 7-чу дийнахь Киеван губернацин Смела гӀалахь (хӀинца Черкасийн область, Украина) бухгалтеран Грушевой Степан Андреевичан доьзалехь. Иза украинхо вара. Цу доьзалехь кхин а кхо бер дара: Александра а, Эмилия а, Елена а.

Константинан цӀе тиллина шен деден уггар дикачу доттагӀчун цӀарах, туркойн походехь аренгахь кхелхина (Оьрсийн-туркойн тӀом (1877—1878)). Шен къинхьегаман некъ шекаран заводехь белхало волуш дӀаболийна цо. 1927 шарахь Украинин коммунистийн партин (большевикийн) могӀаршка вахара. Константинан цӀе тиллина шен деден уггар дикачу доттагӀчун цӀарах, туркойн походехь аренгахь кхелхина (Оьрсийн-туркойн тӀом (1877—1878)). Шен къинхьегаман некъ шекаран заводехь белхало волуш дӀаболийна цо. 1927 шарахь Украинин коммунистийн партин (большевикийн) могӀаршка вахара.

1934 шарахь цо чекхъйаьккхира Днепродзержинскан металлургин институт, цул тӀаьхьа 1934—1938 шерашкахь болх бира вахтан инженеран а, Ф. Э. Дзержинскийн цӀарахчу Днепровскерчу металлургин заводан прокатни цехан куьйгалхочун а даржехь.

1938 шарахь республикан партин куьйгалхоша тидам бира цуьнан, шен вовшахтохараллин дика говзалла хиларна, майхь партин балхана хьалхатеттира КП(б) Днепродзержинскан горкоман хьалхара секретаран даржехь Украинан ВКП(б)-н, ткъа цул тӀаьхьа, 1939 шарахь, иза хаьржира Украинан КП(б) Днепропетровскан обкоман шолгӀа секретарь, цигахь болх бира Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болабаллалц.

Шен «Брежнев» цӀе йолчу книги тӀехь Млечин Леонида йаздо: "Брежневна гӀо деш вара Грушевой Константин Степанович, цуьнца цхьаьна металлургин институтехь дешна вара. Грушевойс шен партийни некъ хьалха дӀаболийра, дукха хан йалале Днепродзержинскан горкоман хьалхара секретарь хӀоьттира иза.

1939 шеран кхолламан баттахь иза хаьржира Днепропетровскан обкоман шолгӀа секретарь, республикан Лакхара Советан президиуман председатель хӀоттийна волу Корниец Леонид Романовичан метта. Грушевой Константин шеца Брежнев а тарвеш вара. 1940 шарахь Москохан тӀедилларца обкомо кхоьллира тӀеман промышленностан секретаран дарж, дуккха а предприятеш тӀеман производстве дӀайерзар бахьана долуш. Хьалхара секретарь меттигера коллектив ца бевзара, Грушевойга ладоьгӀуш Ӏара. Константин Степановича кховдийра и гӀуллакх Брежневна тӀедиллар. Кадрашца цхьаьнакхета областехь веанчу Хрущёвс а къобалъйира Ильич Леонидан кандидатура. 1940-чу шеран товбецан баттахь 26-чу дийнахь обкоман секретарь хӀоттийра Ильич Леонид оборонин индустрин дарже. Брежневн кхузткъе диъ шо бен дацара. Шен дерриге а ницкъаца дӀадолийра цо и гӀуллакх, ша тоьшалла дан лууш. Амма цул тӀаьхьа тӀом болабелира. Иштта билгалдаьккхина Л. И. Брежневс Сийлахь-боккха Даймехкан тӀом болабалар шен «Жима латта» цӀе йолчу книги тӀехь:

" ЦӀенна тӀе хьалаваьлча, суна гира К. С. Грушевойн машен, чувоьдучу меттехь лаьтташ. ХӀетахь обкоман хьалхарчу секретаран гӀовс вара иза. Цхьа хӀума хилла хиларх сихха кхийтира со. Цуьнан корашкахь серло латийна йара, Ӏуьйранна серлонехь инзаре йара иза. Ара а хьаьжна, соьга хьалавала аьлла, куьг а гайтира цо, хӀинца а лакха хьалавоьдуш, цхьаъ галдаьлла санна хетара суна, хӀинца а дӀасахьаьвзира со: «ТӀом!»

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом

1941 шарахь К. С. Грушевойс вовшахтоьхна а, куьйгалла деш а хилла къайлаха Днепропетровскан обком, областан предприятеш тыле эвакуаци йар лардора, эвакуаци йан йиш йоцу мехала хӀуманаш хӀаллакйарна тӀехь терго латтайора, уьш фашистийн эскарша дӀа ца йахийтархьама.

Цул тӀаьхьа иза фронте хьажийра, цигахь иза вара 24-гӀа эскаран (кхоалгӀа формировани; 1942 шеран майхь дуьйна) а, 58-гӀа эскаран (шолгӀа формированин; 1942 шеран хьаьттан бутт — лахьанан бктт 1943 шеран бекарг бутт — эсаран бутт) тӀеман кхеташонийн декъашхо; Закавказски фронтан ницкъийн Къилбаседа тоба а, Къилбаседа Кавказ (1943 шеран кхолламан бутт — бекарг бутт) а, Волховн (1943 шеран гӀуран баттара) а, Карелан (1944 шеран чиллин бутт — лахьанан бутт) а, 1-ра Генарчу Малхбален фронташ (1945) а. Йуьхьанца «генерал-майор» дарж делира цо 1944 шеран бекарг беттан 2-чу дийнахь Норвеги мукъайоккхуш.

К. С. Грушевойс дийцарехь: "Генералан дарж луш долу орден кхаьчна Ӏуьйранна хьалххе. БӀаьргаш схьабиллича, суна гира маьнги тӀера гӀанта тӀехь генералан форма а, сан приказчик А. Рябенко а, цо лаьхьара: «Ӏуьйре дика хуьлда хьан, накъост генерал!». 1945 шарахь цо дакъалецира Генарчу Малхбалехь Японин Квантун эскар эшорехь

ТӀом дӀабаьлча мур

Японина тӀехь толам баьккхинчул тӀаьхьа иза висира Генарчу Малхбалехь гӀуллакх дан 1947 шо кхаччалц, цигахь иза вара Приморски тӀеман округан тӀеман кхеташонан декъашхо.

1947-чу шарахь эскарехь гӀуллакх дитина, бахаман а, партин а белхашна тӀеволавелира иза. Украинин ССР автотранспортан министр вара, ткъа 1948—1950 шерашкахь Украинин КП(б) Измайлан обкоман хьалхара секретарь вара. 1949 шеран кхолламан баттахь 1952 шеран эсаран бутт кхаччалц Украинин ВКП(б) ЦК декъашхо вара.

Амма эскарехь гӀуллакх дан дагахь хиларо сацам боллуш дакъа лаьцна цуьнан дахарехь. 1950 шарахь К. С. Грушевой деша вахара ССРС герзан ницкъийн Коьрттера штабан тӀеман академи, иза кхиамца чекхъйаьккхира 1953 шарахь. 1953 шарахь дуьйна Советан эскарехь политикан балха тӀехь гӀуллакх дира, Москохан ПВО-н округан тӀеман кхеташонан декъашхо хилира.

18.02.1958 генерал-лейтенантан тӀеман дарж делира цунна. 1965 шарахь дуьйна иза вара ТӀеман кхеташонан декъашхо а, Москохан тӀеман гонан политкуьйгаллин куьйгалхо а[2]. КПСС ЦК-н кандидат вара 1966 шарахь дуьйна, 1967 шеран эсаран беттан 27-чу дийнахь К. С. Грушевна тӀеман дарж делира генерал-полковникан. Дуккха а орденаш а, мидалш а йелла цунна, шайна йукъахь кхоъ Ленинан орден а йолуш.

«БӀе тӀеман парад» (Москох: Воениздат, 1974 ш.) жайна, редакци йина генерал-полковникас К. С. Грушевойс. Лерина йу ЦӀен майданахь хиллачу тӀеман парадийн историна, 1918 шеран хӀутоссург беттан 1-чу дийнахь хьалхарчу дийнахь дуьйна 100-гӀа параде кхаччалц, иза хилира ЦӀен майданахь лахьанан беттан 7-чу дийнахь 1972 шарахь.

Цо йазъйира «ТӀаккха, 1941 шарахь…» (Москох: «Известия», 1976) цӀе йолу книга, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болалуш КП(б)У къайлаха Днепропетровскан обком вовшахтохарх а, болх барх а лаьцна, ткъа иштта промышленни дакъа машаре бахархой эвакуаци йар вовшахтохарх а.

Цо йазъйина «Ленинан орденаш, Москохан тӀеман округ» цӀе йолу книга (Москох: Воениздат, 1977).

РСФСР-н 9-чу кхайкхаман Лакхарчу Кхеташонан депутат.

Уггаре а гергара доттагӀий а, накъостий а: Брежнев Леонид Ильич а, Щелоков Николай Анисимович а, Новиков Игнатий Трофимович а, Цинев Карпович Георгий а.

Велла 1982 шеран чиллин беттан 10-чу дийнахь Москох.

Иза дӀавоьллина Москох Новодевичин кешнашкахь (№ 7 йолу дакъа). Брежнев Леонид Ильич а, КПСС ЦК-н Политбюрон дуккха а декъашхой а, шайна йукъахь М. С. Горбачёвс а, Д. Ф. Устинов, тезетахь хилла.

Доьзал

К. С. Грушевас шен дерриге дахар дӀадаьхьира поволжски немцочуьнца Грушева Фрида Ивановница (Шульц) бракехь.

Бераш: Леонид 1934—1993 а, Инна 1937—2022 а.

Берийн бераш: Марина 1959; Константин 1962; Константин 1965.

Берийн бераш: Константин (вина 1982); Сергей (вина 1983); Кирилл (вина 1986); Степан (вина 1989); Ирина (йина 1994); Дмитрий (вина 2001); Екатерина (йина 2003).

Берийн берийн бераш: Майя (йина 2010); Марк (вина 2013); Алиса (2016 шарахь).

ТӀеман даржаш

  • Полкан комиссар — 1942
  • Полковник
  • генерал-майор генерал-майор(оьр.)нохч. — 02.03.1944
  • генерал-лейтенант — 18.02.1958
  • генерал-полковник — 27.10.1967

СовгӀаташ

  • Ленинан кхо орден (05.1938, .., ..)
  • Октябрьски революцин орден
  • ЦӀен Байракхан орден (21.02.1944)
  • 1-ра даржан Хмельницки Богдан орден (29.07.1944)
  • Суворовн орден, 2-гӀа даржан (08.09.1945)
  • Кутузовн орден, 2-гӀа даржан (02.11.1944)
  • Даймехкан тӀеман орден, 2-гӀа даржан (25.10.1943)
  • Къинхьегаман ЦӀен Байракхан ши орден
  • ЦӀен Седанан ши орден (13.12.1942, ..)
  • «ТӀеман гӀуллакхна» мидал
  • Мидал «Ленин Владимир Ильич вина 100 шо кхачар дагалоцуш»
  • Мидал «ССРС пачхьалкхан доза лардарехь дика гӀуллакх дарна»
  • «ЦӀергахь майралла гайтарна» мидал
  • «Ленинград ларъйарна» мидал
  • «Кавказ ларъйарна» мидал
  • «Советан Заполярье ларъйарна» мидал
  • «Японина тӀехь толам баккхарна» мидал
  • Мидал «Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхарна 1941—1945 шерашках»
  • Мидал «Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь 1941—1945 шерашкахь толам баьккхина 20 шо»
  • Мидал «Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь толам баьккхина 30 шо 1941—1945 шерашкахь»
  • Мидал «ССРС-н ТӀеман Ницкъаш кхоьллина 40 шо кхачар»
  • Мидал «ССРС-н ТӀеман Ницкъаш кхоьллина 50 шо кхачар»
  • Мидал «ССРС-н ТӀеман Ницкъаш кхоьллина 60 шо кхачар»
  • Мидал «ССРС ТӀеман Ницкъийн Ветеран»
  • «Бен латтанаш кхиорна» мидал
  • «Ленинградан 250 шо кхачар дагалоцуш» мидал
  • Мидал «Ала хьума доцу гӀуллакх дарна» 1-ра даржан
  • Мидал «Ала хьума доцу гӀуллакх дарна» 2-гӀа даржан
  • ССРС Пачхьалкхан совгӀат

Арахьара совгӀаташ:

  • ЦӀен Байракхан орден (Монголи)
  • Мидал «Нохчийн халкъан революцин 50 шо кхачар» (Монголи)
  • Мидал «Нохчийн халкъан эскаран 50 шо кхачар» (Монголи)

Иэс

Орджоникидзе гӀалин сийлахь вахархо (17.2.1978). Днепропетровск гӀалахь цхьана урамна цӀе тиллина К. С. Грушевой (хӀинца гетьманан Дорошенко Петран урам). Нохчийн Республикин Соьлжа-гӀалин сийлахь гражданин, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь Соьлжа-ГӀалин а, Кавказ а оборона вовшахтохарна.

Билгалдахарш

  1. ↑ Грушевой Константин Степанович, 07.11.1906. Документы участника войны. www.pamyat-naroda.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 декабрь.
  2. ↑ Грушевой Константин Степанович. www.1418museum.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 декабрь.

Хьажоргаш

  • Биография. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 декабрь.

Категореш