Графство

Меровингийн паччахьаша, шайн пачхьалкхан административан дӀахӀоттам вовшахтухуш, леладора хьалха хилла регионийн декъадаларш (масала, Риман Галлехь- гӀалин кӀошташ). Германийн махкашкахь йа цунах тера гӀалин кӀошташ кхоллало, йа хьалха цхьацца кегийчу тайпанаша дӀалаьцна территореш лелайора декъаран бух санна. И ерриге округаш тӀаьхь-тӀаьхьа пачхьалкхан цхьабосса административно-суьдийн, финансийн а, тӀеман а декъаран амал схьаоьцуш хиларна, хӀораннан а коьртехь граф лаьтташ хиларна, царна лело йолийра comitatus — кӀошт — цӀе. И цӀе къаьсттина лело йолайелла (коьртачу декъана законашкахь) Сийлахьчу Карлан заманахь. Феодалан юкъаметтигаш кхиарца континентехь графствош дӀайаьхна шайн маьӀна пачхьалкхан административан декъадалар санна, и цӀе графан цӀе йолчу стеган долахь долу латтанаш дерриге а бохург хила йолайелира. Иштта кхиъна йолу континентан йуккъера бӀешерийн феодалан графствош, тӀаьхьарчу заманахь, феодализм лахъйаларца а, къоман пачхьалкхаш кхиарца а, шайн маьӀна дерриге а дӀадала дезаш дара.

Ингалсан графствош (shire, county) схьадовлар чӀогӀа шира ду. Царех цхьа дакъа ма-дарра схьадаьлла уггаре а ширачу англосаксонийн йозуш йоцучу пачхьалкхашкара, хенан йохалла уьш хилира цхьаьнатоьхначу Англин пачхьалкхан дакъош, кхин дакъа схьадаьлла цхьацца пачхьалкхаш йекъайаларх (масала, Англин Норфолк а, Саффолк а, кхин а); дисинарг — пачхьалкх цхьаьнатоьхначул тӀаьхьа кхолладелла ду (Дарем, Камберленд, кхин а). Схьадовлар бахьана долуш йолу башхаллаш жим-жима дӀайерзийра, массо а кӀошташ пачхьалкхан цхьабосса административан, кхелан, финансийн, тӀеман декъаш гойтуш йолийра. Нормаднийн паччахьийн заманахь шериф хьалавелира графствон лакхарчу дарже, графствон тӀеман ницкъашна куьйгалла деш, полицин а, финансийн а гӀуллакхашна урхалла деш.

Эдуард I-чун а, Эдуард II-гӀачун а, Эдуард III-гӀачун а заманахь, ополченеш а, присяжни а, машаран кхелахойн институт а кхиарца, графство коьрта дакъа дара, меттигера ша-шена урхалла даран йерриг вовшахтохар лелош йолу. КӀошто (гӀаланашца цхьаьна) лардина и маьӀна меттигерчу ша-шена урхалла даран коьрта дакъа санна кхузаманан замане кхаччалц, деталаш а, цхьацца йолчу институтийн Ӏалашо а хийцайелла, амма махкахь йукъара маьӀна хийца ца луш дисина.