Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийцаХаам
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Гендаргнойн ЧӀулг

Гендаргнойн ЧӀулг (1778, Хьалха-Марта — 1829, ЧIулга-Йурт, Российн импери) — нохчийн тӀеман а, политикан гӀуллакххо XVIII бIешеран чаккхене — XIX бIешеран йуьххе[1], Кавказан тIеман декъашхо а, Знаменски (Чулик-Йурт) эвла йиллархо[2][3].

Биографи

Вина 1778-чу шарахь Мартан-Эвлахь (хIинца Хьалха-Мартан гIала). Сайки тайпана, Гендаргенойн некъех Муги-некъе воьдуш волчун доьзалехь. XVIII бIешеран чаккхенехь шен даймахкахь политикин гIуллакх долийра цо, шайн махкахошка Россин паччахьан колонин политике дуьхьал баха кхойккхуш[3].

1800—1807-чуй шерашкахь Чуликан куьйгаллица Нохчийчохь даккхий тIемаш хилира ламанхойн а, паччахьан эскаран регулярни дакъоша Нохчийчу чубовларна дуьхьал. Оьрсийн эскарна дуьхьал тIемаш барехь дакъалацарна Чулик Гендаргеноевс нохчашна йукъахь баккхийбацам болу авторитет караерзийра[3].

1807-чу шеран товбецан баттахь, Булгаковн а, Гудовичан а инарлийн ницкъаша, барамца нохчех дуккха а алсамболуш, масазза эшам беш хиллачул тIаьхьа, Чулик Гендаргеноевс а, Таймиев Бейбулата а тIеман гIуллакхаш сацо беза а, оьрсийн Iедалшца машар бан безаш а хилира[4].

1808-чу шарахь Чулик Гендаргеноевн Хьалха-Мартанна чуьра вала везаш хилира стаг верна (цунах лаьцна верси йу — иза шен накъост ларван вина вара). Сихонца машар бинера, амма цуьнан билламаш иштта бара: Чуликана даимна а Хьалха-Мартанна чуьра вала везаш. ХIетте а оцу шарахь Чулик Гендаргеневс лаьмнашкара ара а ваьккхина, Ищёрски станицина дуьххьал болчу метте дехира цхьа дакъа сийлахь-бохучу нохчийн, «Чулик-Йурт» йилла аьлла (хIинца Знаменски эвла санна девзаш, Теркан кIоштан административан центр)[2][5].

1820-чу шерийн йуьххьехь обаргаш лечкъорна бехке веш, паччахьан баьччалло лаьцнера иза. 1827 шо тIекхаччалц Соьлжа-гIалан чIагIонехь чувоьллина латтийра. 1829-чу шеран муьрехь чиллин беттаь велира. Знаменски эвлара кешнашкахь дIавоьллина[6][3].

Доьзал

Чулин кхо ваша вара: Iисмайл а, Меза а, Нойрби а. Церан ден цIе Сайка йара. Чулин доьзал Сайкин-некъе тайпанех Гендаргенойх бара[7].

Чулин кIант — Сулейман Чуликов — Россин гIуллакхехь вара, меттигерчу бахархошна йукъахь баккхийбацам болуш авторитет а йолуш[5].

Чулин тIаьхье

Чулин тIаьхье хилла ЧуликагIеран тIеман династи, цара Теркан йистошкара латтанаш доладеш дара[3]:

  • Улубий Чуликов — Кавказан тIеман декъашхо;
  • Юсуп Чуликов — Теркин областан Надтеречни дакъойн баьчча, Россин империн эпсар;
  • Махмуд Чуликов — Нохчийн дошлойн полкан эпсар, Георгиевски жIаран а, «Святая Анна» орденан а кавалер;
  • Ибрагим Чуликов — Къоман кхеташонан председатель (1918—1920)[3].

Чуликов Улубий — Кавказан тIеман декъашхо
Чуликов Юсуп — Теркан областан Теркйистан декъан хьаькам, Российн империн эпсар
Чуликов Махьмуд — Нохчийн дошлойн полкан эпсар, Георгиевски жӀаран а, Сийлахь Аннин орденан а кавалер. СовгӀаташ делла Германица тӀемаш барна
Чуликов Ӏали – нохчийн Iилманча

Билгалдахарш

  1. ↑ 1824 г. Начало славы грозы Кавказа Б. Таймиева, ИА Чеченинфо (2015, 27 январь). Дата обращения: 17 сентябрехь 2026.
  2. ↑ 1 2 Самое большое село Чеченской Республики — Знаменское. Грозный-информ (2023 шеран 24 июль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 ЧЕЧНЯ. Военный и политический деятель кон. XVIII века — нач. XIX вв. Чулик Гендаргеноевский. Чеченинфо. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  4. ↑ Д. Хожаев: Чеченцы в , Русско-Кавказской войне. / Науч. ред. Т. Мазаева. — Грозный—СПб.: «СЕДА».
  5. ↑ 1 2 Край добрых людей. Вести республики (2014 шеран 17 апрель). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  6. ↑ Герой и дворянин: история основателя села Знаменское Чулика Гендаргеноева. www.grozny-inform.ru (2025 шеран 8 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  7. ↑ Эльмурзаев Ю. М. «Юсуп Нохчуа. Страницы истории чеченского народа». — Грозный: Книга, 1993. — С. 57—70.

Литература

  • Эльмурзаев Ю. М. «Юсуп Нохчуа. Страницы истории чеченского народа». — Грозный: Книга, 1993. — С. 57—70.;
  • Хожаев Д. А. Чеченцы в Русско-Кавказской войне. — Грозный: Седа, 1998. — ISBN 5-85973-012-8..

Категореш