Гарсаев, Лейчий Мохьмадан воӀ

Вина 1952 шеран бекарг беттан 17-чу дийнахь, 1944 шарахь махкахбаьккхинчу нохчийн доьзалехь Кхазакхийн ССР Акхтоьбен областан Ключевойн кӀоштара (хӀинца Алгин кӀошт) Алга цӀе йолчу белхалойн эвлахь^[6].

1967-чу шарахь цо чекхйаьккхина Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Веданан кӀоштан Элистанжин йуккъера ишкол, 1972-чу шарахь чекхйаьккхина Нохчийн пачхьалкхан университетан филологин факультет «Оьрсийн мотт а, литература а, нохчийн мотт а, литература а» говзалла караерзош^[6].

1992 шарахь Москох Российн Ӏилманийн академин Н.Н.Маклайн цӀарахчу этнологин а, антропологин а институтехь хиллачу лерринчу кхеташонан гуламехь цо шен диссертаци ларйира: «Вайнахская одежда женского одежды» (бӀешо чекхдолуш — XX бӀешо долалуш) этнографин говзаллин историн Ӏилманийн кандидатан дарж^[6].

2000-чу шарахь Л. Гарсаев Нохчийн Республикин культурин министран дарже хӀоттийра^[6].

2000—2005 шерашкахь Нохчийчоьнан Правительствон мухӀажирийн гӀуллакхашкахула йолчу комитетан председателан заместитель вара иза^[6].

2005—2007 шерашкахь иза вара Нохчийчоьнан къоман политикехула а, зорбанан а, информацин а министран гӀовс^[6].

2010-чу шеран бекарг баттахь ХӀинж-ГӀалахь ДМ-н диссертацин кхеташонан гуламехь. Россин Ӏилманийн Академин ДегӀастанан Ӏилманан центран историн а, археологин а, этнографин а институтехь иза вара нахӀилманехь дуьххьара шен диссертаци кхиамца чӀагӀйина темана тӀехь: «Одежда чеченцев и ингушей в XIX-начале XX веков». этнографин а, этнологин а, антропологин а говзаллин историн Ӏилманийн докторан дарж эца^[6].

400 гергга Ӏилманан а, Ӏилманан-методикийн а белхийн автор^[7], цу юкъахь 6 монографи а, 1 Ӏамат а йу Нохчийн Республикин а, ГӀалгӀайн Республикан а лакхарчу дешаран заведенийн студенташна лерина^[8].

Л. Гарсаевн белхаш зорбане баьхна Туркойчохь а, Урданехь а, Мажаройчохь а, Словакехь а, Гуьржийчохь а, Азербайджанехь , Абхазехь а, Къилбаседа ХӀирийчохь а, Къилбаседа Кавказан массо а республикашкахь^[1].

• ЧӀАССР-н культурин сийлахь белхахо (1989);
• «Нохчийн Республикина хьалха дина гӀуллакхашна» мидал;
• Россин Федерацин лакхарчу корматаллин дешаран сийлахь белхахо (2006);
• «Россин Федерацин ЧГӀМ 200 шо кхачар» мидал (2006);
• ГӀалгӀайн Республикан «Диначу гӀуллакхашна» орден (2007)^[9];
• «ССРС Йаздархойн Союз кхоьллина 70 шо» мидал (2007 шо);
• «Нохчийн Республикина хьалха дина гӀуллакхашна» мидал;
• «Декхарна а, Даймахкана а тешаме хиларна» мидал;
• «Россин гӀуллакх дарна» мидал;
• «Халкъан ламасташ лардарехь дакъалацарна» мидал (Саратовн областан Граждански палата);
• «Граждански жигара дакъалацарна а, патриотизмна а» мидал;
• «Окуев Шима Хамидовичан 80 шо» (1937–1986)»;
• «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден (2010 )^[9];
• Совгатан билгало «Диначу гӀуллакхашна» Нохчийн пачхьалкхан университет (2012 шо);
• Нохчийн Республикин Ӏилманан сийлахь белхахо (2015);
• «Димаев Ӏумаран 100 шо кхачар», кхин а^[10].

• Гарсаев Л.М. Вайнахская женская одежда конца XIX–начала XX вв.(оьр.). — Нальчик, 2005.
• Гарсаев Л.М., соавторы –М.М. Гарсаева, Т.С. Шаипова. Мужская одежда чеченцев и ингушей XIX–начала ХХ вв.(оьр.). — Саратов, 2009.
• Гарсаев Л.М. Одежда чеченцев и ингушей XIX–начала XX вв.(оьр.). — Саратов, 2010.
• Гарсаев Л.М., соавторы –Х.А. Гарасаев, М.М. Гарсаева, Т.С. Шаипова. Мужской костюм и воинское снаряжение чеченцев и ингушей XIX–начала XX вв.(оьр.). — Грозный, 2016.
• Гарсаев Л.М. Традиционный мужской костюм чеченцев и ингушей(оьр.). — ЧГУ. — Грозный. — (учебное пособие).
• Гарсаев Л. М., Гарсаев Х.-А. М. Чеченские мухаджиры и их потомки в истории и культуре Иордании. — Гр.: АО «ИПК Грозненский рабочий», 2019. — С. 294. — 416 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-88195-949-4.