Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Ворда

Ворда[1][2] — атта ахархойн йиъ чкъург йолу тайп-тайпана кепара Ӏарчаш[1] йолу мохь лело гӀирс.

Вордане дӀайужу дукха хьолехь говранаш, наггахь — гомаш, бӀарзанаш, стерчий. Ламастехь ворданаш йо дечигах, хӀокху заманан ворданаш тӀаьхь дукха хьолехь дечиган чкъургийн меттана хӀиттайо йуса чкъургаш. Ворданаш тӀаьхь лелайо Ӏарчийн йа гӀуркхийн говран гӀирс. ТӀехьаьжчи атта йелахь а, ворда чолхе техникин гӀирс бу, дуккху деталех лаьтташ. Ворда йеш йуртара дечиг пхьеро а, цуьнан гӀоьнчин дӀаболура цхьа бутт гергга хан. Российн Къиба махкахь, Малороссехь, сту бужа ворда хилла[3], Кавказехь а, Российн къилба губернешкахь а йеа чкъурган тӀаьхь йолу аьчкан семанаш йолчу йеха ворданах берданка олу. Йоккха ворданах — фура олу. Лекха цӀа долчу йеха ворданах, цӀевнаш дӀакхоьхьу — гӀудалкх олу.

XVIII бӀешарахь Ӏаьнаран моторца лела дуьххьара автомобилан бух хилла ворданах, иза исторехь йевза «Кюньо́н ворда» (фр. chariot à feu (fardier) de Cugnot) санна, йира Францехь 1769 шарахь тӀеман инженеро Кюньо Никола Жозефа.

Техникин амалш

undefined

Ворданна мохь боттар 750 килограмм хуьлу. Шен йозалла ишттачу вордана хуьлу 250—300 кг, барам — 2,5 × 1,5 метр гергга хуьлу. Хьалхара чкъургийн диаметр жима хуьлу тӀехарчел а (60 — 70 сантиметр – хьахарниш а, 70 — 100 см – тӀаьхьарниш а).

Йеза хӀума йахьа мега йеза хӀума хьочу ворданахь, ши тонна мохь. Биньдюх — В. И. Дальца – «гӀудалкх, йоккха йа кхааннан ворда, оцунна тӀе буьллу бӀе пунт» гергга мохь, аьлчи а иза боккха мохь лело ворда йу.

МаьӀна

Чкъургаш йолу транспорт йукъайалар — ворданаш — хилла доккха маьӀна адаман цивилизацина.

Мохь лелочу адамца йа дийнатца вордано таро ло алсама мохь бахьа, ткъа дика дӀайожар хилча — чехка а, гена а.

Ворданан транспортна оьшура башха тодина некъаш, тӀайнаш, ламанан дукъ даккхарш, бурамаш. Новкъа йистошкахь йан буьйлабелира совцу керташ, хьешан цӀенош, тавернаш.

Некъаш а, мах лелош дӀасалеларо а йаккхий йора йарташ а, гӀаланаш а. Ворданаш тӀаьхь дӀасхьалело киранан чухоам совбаккхарца, таро хилира йаккхий базарш йан. Ворданаш тӀехь дӀасакхехьарша тӀетуьйхира эркан, Ӏаьмнийн, хӀордан порташ.

Ворданаш хилира коьрта гӀирс йартийн а, гӀаланийн а хьашташ кхочушдаран. Билгала йовлура башха ворданаш, цара бохьура дахаран ладаме болу мохь; иштта йукъайевлира туьхан, бепиган, докъаран, дечиган, кхин ворданаш.

Литература

  • Телега // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Телега // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Воз, телега // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Хьажоргаш

  • Ворда — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу. 
  • Ходá (mintorgmuseum.ru)
  • Полоки (mintorgmuseum.ru)
  • Телеги (mintorgmuseum.ru)
  1. ↑ 1 2 Телега // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  2. ↑ Телега // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. ↑ Воз, телега // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Категореш