Букъсурт
Букъсурт (лат. Columna vertebralis) — букъсуртдолчу дийнатийн (оцу декъахь, адаман гом) гоьман лело дакъалг[1].
Букъсуьртан гӀад дина букъсуьртан даьӀахкаш, тайп-тайпана дийнатийн тобанийн тайп-тайпана хӀоттам бу. Лакхара букъсуртдолчеран даьӀахкийн догӀмашна йукъахь ду хьорзаман пардош — букъсуртйукъара экъанаш. Цара амортизаторийн функцеш кхочуш йо, букъсурт лелийта. ХӀора букъсуьртан даьӀахк лаьтта дегӀах а, Ӏодах а, цара доза туху букъсуьртан Ӏуьрганна, уьш царна йукъахь лаьтта, кхин а зуьгалгех — остисти, пурхнехьанарш, хоттарганийн. Букъсуьртан даьӀахкийн лакхара Ӏодмаш гуо бо букъан тӀуман, зуьгалгаш вовшех тосу даьӀахкаш, уьш чӀагӀйо оьзгашца. Букъсуртан Ӏуьргийн меттана кхуллу букъсуртан харш, цунна чохь хуьлу букъан тӀума.
ЧӀерийн букъсурт
ЧӀерийн букъсурт лаьтта шеш йолчу, вовшех летта йоцучу букъсуртан даьӀахкех. Уьш амфидийна йу (аьлча а ший агӀон тӀера тӀехалонаш чукхетна йу), даьхкана йукъахь ду хьорзаман парда; невралан Ӏодмаш, уьш ду букъсуьртан даьӀахкашна тӀехула, кхуллу букъсуртан харш, цуо Ӏалашйо букъан тӀум. Букъсурт декъало шина декъе: дегӀан а, цӀоганан а. ДегӀан букъсуьртан даьӀахкийн агӀонаш тӀе дӀасайоьду пӀендарчийн зуьгалгаш, царна тӀечӀагӀдо пӀендарчий. Букъсуьртан цӀоганан декъехь агӀонаш тӀера зуьгалгаш йац, невралан Ӏад доцуш ду пхенийн (гемалан) Ӏад, иза тӀелатийна ду букъсуртан лахахь, цуо ларбо цигахула чекхболу боккха цӀийлела пха — гайн аорта. Невралан а, гемалан а Ӏодмашна тӀера вертикалан хьала а, охьа а боьду ирйина остисти зуьгалгаш[2].
Хи-лаьттан дийнатийн букъсурт
Хи-лаьттан дийнатийн букъсуьртехь къаьста диъ дакъа: лаган, дегӀан, гӀорхоттен, цӀоганан. Букъсуьртан даьӀахкийн барам — ворхӀанна тӀера цӀога доцуш йерш шина бӀен тӀекхаччалц коган боцу хи-лаьттан дийнатийн. Логанан даьӀахк дӀасалелаш туьтан йоӀзаран тӀечӀагӀйо (цуо лелийта корта). ДегӀан букъсуьртан даьӀахкашна тӀетосу пӀендарчий (цӀога доцучарна доцург, церан уьш дан а дац). Цхьаъ бен йоцу гӀорхоттен даьӀахк хӀоьттина йу хенан асанца. ЦӀога доцучеран цӀоган декъан даьӀахкех хуьлу цха даьӀахк[3].
Хьажоргаш
- Скелет и соединения костей. Позвоночный столб. Сайт «Атлас анатомии человека» // anatomcom.ru
- ↑ В. М. Шимкевич. Позвоночный столб // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Жизнь животных. Том 4. Часть первая. (Рыбы) / Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. — М.: Просвещение, 1971. — 656 с.
- ↑ Жизнь животных. Том 5. (Земноводные. Пресмыкающиеся). Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. — Москва: Просвещение, 1969. — 488 с.
