Бузинов, Михаил Михайлович

1925—1932 шерашкахь Грознефть мехкадаьттан меттигашкахь (дӀаволавелира буран болх беш) а, «Соьлжа-ГӀала-Туапсе» нефтьузург йаккхарехь а.

1932—1934 шерашкахь «Туркменнефтан» Трестехь буран инженер болх бира.

1934—1937 — Москохан метростройхь Москохан метро хьалхара а, шолгӀа а этапаш йеш болх бина^[2].

Инженер-арахоьцург болх беш волуш, М. М. Бузиновна дуьххьара дуьхьалкхетта «Красные Ворота» а, «Кировски Ворота» а (хӀинца «Чистье Пруды») станцешкахь метро чувоьдуш халачу хьелашкахь охьана буруш буран проблемаца. Кхузахь цо шен дуьххьарлера арахецнера, кхочушъйира: леррина поппарца а, бӀов дӀаса ца йоккхуш, хӀума чекх ца йолу лелачу «фонарьца», скважинаш пенаш биргӀанашца дӀа а ца хьулдеш, охьане скважинаш йеттаран кепе. Керла кеп дуьххьара лелийна «Площадь Маяковского» метро станци (хӀинца «Маяковская») йеш. Оцу кхиаро сихха гайтира шен эвсаралла: хьалха лелийначу кепашца дуьстича (буран пенаш шина-кхаа бӀогӀамца дӀа а хьулдеш), цо аьтто бира уггар лакхара буран нийсалла кхачо (52 м кӀоргенехь 10-40 см йукъахь скважинан кӀоргалла), гергарчу хьесапехь кхузза белхан мах лахбар а, къинхьегаман 1,5-зза лахъйалар а, цуо хаъал сихйира белхан процесс. Оцу жамӀашна тӀаьхьа а хӀоттийна М. М. Бузинов буран операцийн куьйгалхо хӀоттийра. Цуьнан куьйгаллица охьане скважинаш йира, цо шолгӀачу муьран кхин а масех «кӀорга» метро станци йеш кхоьллинчу кепах пайда а оьцуш: «Динамо» а, «Площадь Революции» а, «Площадь Свердлова» (хӀинца «Театралная») а, Арбатскоя-Покро моггӀарера «Курская».

Метрострой чохь охьатаьӀна скважинаш буру дохуш бина кхиамаш тидаме а оьцуш, 1938 шеран кхолламан беттахь М. М. Бузинов Закавказье хьажийра, мехкадаьтта доккхучу отраслехь шен кхиамаш кхочушбан Ӏалашонца. «АзИНМАШ» а, Грознефть а компанешкахь болх бечу хенахь цо таллам бира нийсачу могӀера мехкадаьттан скважинаш йехкаран хьокъехь. Цу Ӏалашонца цо кечъйира охьатаьӀна буру туху вышка.

Оьрсийчуьрчу говзанчо бинчу кхиамаша дозанал арахьа а тидам тӀебахийтира. Ӏамеркан «Oil & Gas Journal» зорбанан гӀирсо (1940 шеран товбецан буттс) билгалдаьккхира инженеран Бузиновн нийсачу агӀонан буру туху метод дика агӀонаш йолуш хилар АЦШ лелочу технологешца дуьстича. Оццу муьрехь М. М. Бузиновна тӀевеара цхьа билггала Цхьаьнатоьхна Штатийн гражданин, иза низамехь доцуш ССРС-ра ара а ваьлла, АЦШ дӀавахар лардар доьхуш, цигахь оцу темина шен таллам дӀабахьа аьтто хилийта, амма цунна дуьхьало йира.

ШолгӀачу тӀамо болх лагӀбина белахь а, хӀетте а, 1940-гӀа шераш чекхдовлуш, инженеран Бузиновн проектан буха тӀехь кхоьллина Хьийзаш йолу буру туху установка. 1949 шарахь Шира промыслаш Грознефтан меттигашкахь, Бузиновс кечъйинчу буру чекхдаккха пайда а оьцуш, дуьххьарлера нийса, охьасеттина скважина (№ 3/50) йира, хӀокху параметрашца: кӀоргалла 1900 м а, дӀасадалар 914 м а. 1952 шарахь шолгӀа (№ 7/50 а, кӀоргалла 2275 м а, офсет 1420 м а). ГрозНИИ-но бинчу хаамца, ший а скважина кхиамцайаьккхина. Буру тоха йиш йара шен 0-45 градусе кхаччалц шен наклон нисъйан а, хьийзаш йолу мачтан лахарчу шарниран меттигна гонаха йерза а, цуьнан аьтто бара цхьана буха тӀера 25-30 кхаччалц радиалан кепара дӀахӀиттийна нийса бӀовнаш йан. АгӀонан охьасеттина скважинаш ламастан кепашца дуьстича (цигахь скважина лаьтта тӀера дӀайолало, цул тӀаьхьа вертикалан кепара охьа йетта, цул тӀаьхьа гулйоо маьӀиг охьасаттор кепехь луш йолу траекторе кхача), керла платформех пайдаэцаро цхьа могӀа аьттонаш лора:

• йуьхь меттахӀоттор алсамдаккха хаар (2-зза гергга);

• совъйолуш а, лахлуш а йолу кӀоргенан дакъошца ствол профилировать йан билггал болх бан оьшуш дацара;
• биргӀанаш а, материалаш а, зӀенаш а оьшуш хилар лахделира 5—8 %, скважинаш траектори нисъйар бахьана долуш;
• цхьана кластерехь керла скважина йан йолайалале установка дӀайаккхаран а, вовшахтохаран а болх йукъара баьккхира.

1953 шарахь ВБУ кхиамца зераш диначул тӀаьхьа М. М. Бузинов «Гипронефтемаше» хьажийра ша кхоьллинарг тодан а, шуьйра кхочушдан а. Цигахь волуш цо шен зеделларгца гӀо дира «Подземгазана» кӀоранан гӀатташ кхиоран нийсачу могӀанан бӀовнаш йетта.

Инженеро Бузиновс кечъйина система цкъа а ца гира ССРС-н мехкадайттан индустрехь шуьйра лелош. Кхууш доцучу баьхнашца «Гипронефтемашан» куьйгалло дӀатесна и проект.

Иза хила тарло чоьхьарчу ведомствон чоьхьарчу довнан жамӀ. ХӀара бакъдерг дуьйцу: «Гипронефтемашан» куьйгалло реза ца хилла М. М. Бузиновс масийттазза дехарш дина хиллачу «Гипротюменнефтегаз», ша «коллин буру тухуш» бина кхиамаш Тюменан областин хьелашца лело Ӏалашонца.

1958 шарахь Брюсселехь дуьненайукъарчу гайтамехь гайтира М. М. Бузиновн буру тухуш установкийн макет. Тамашийна делахь а, ша изобретателан бакъо ца йелира шен хьекъалан кӀорнеш дозанал арахьа йовзийта.

Дуккха а шерашкахь М. М. Бузиновс тайп-тайпанчу тӀегӀанашкахь болчу хьаькамашца кехаташ йаздора проект «денъйаран» Ӏалашонца, къаьсттина, тидам тӀебахийтира кхоллар дуьненайукъара патенташца ларъйан йезаш хиларна. Амма 1964-чу шарахь цхьа а кхиамаш а ца бохуш, пенсе вахара иза.

Оццу хенахь цунах тера буран станцин патент йира АЦШ-хь 1957 шеран хӀутоссург беттан 14-чу дийнахь (патент 2792198, автор L. A. Braun), цул тӀаьхьа цигахь лелайора^[2].

• Охьасеттина скважинаш буру тухуш фонарь: авторан тоьшалла № 51162, зорбане даьккхина 1937 шеран асаран беттан 30-чу дийнахь, дӀаделла 1936 шеран кхолламан беттахь 29-чу дийнахь, № 185629

• Элеватор для наклонного бурения: авторское свидетельство № 63752, опубликовано 30 июня 1944 г., заявлено 19 декабря 1940 г. в Наркомнефть За № 39062 (303871);
• Охьасеттина буру туху дерригех скважинийн охьасеттина буру туху гӀирс: авторан тоьшалла № 73656, зорбане даьккхина 1949 шеран хьаьттан беттахь 31-чу дийнахь, 1940 шеран хьаьттан беттахь 25-чу дийнахь дӀаделла ССРС мехкадаьттан промышленностан Халкъан комиссариатехь No 35109 (3) номерца.
• Горизонталан скважинаш буру туху дӀасаттор (соавтор Бузинов Г. М.): Авторан тоьшалла № 73487, зорбатоьхна 1949 шеран кхолламан беттахь 31-чу дийнахь, дӀакхайкхийна 1945 шеран оханан беттан 6-чу дийнахь ССРС мехкадаьттан промышленностан Халкъан комиссариатехь № 3783).
• Турбинан а, роторан а буру туху скважинийн кӀоргалла нисъйаран кеп: Авторан тоьшалла № 110612, 1953 шеран гӀуран беттан 15-чу дийнахь 2087/576048 номерца ССРС мехкадаьттан промышленностан министерствехь дӀаделла.
• ХӀордан цхьацца буха тӀехь коллан скважинийн буру туху установкаш тӀехь: Авторан тоьшалла № 111593, 1954 шеран лахьанан беттан 24-чу дийнахь 3042/575226 номерца ССРС-н мехкадаьттан промышленностан министерствехь дӀаделла.