Байсултанов, Султан Мохьмадан воӀ

Байсултанов Султан Магомедович 1947 шеран хьаьттан беттахь 15-чу дийнахь Кхазакхийн ССР-н Кызылордински областан Терен-Өзек йуртахь, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-ра депортаци йина болчу нохчийн доьзалехь вина^[2][3]. БайсултановгӀеран доьзал 1944-чу шарахь Кхазакхстане дӀабахначу халкъан декъахь дара, ткъа кханашлахь волчу эшархочун бералла Кызылордински областан йартийн меттигехь дӀадаьхьира^[1].

Ишкол чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Байсултановс Советан Ӏедалан арми тӀехь гӀуллакхдира, цул тӀаьхьа Соьлжа-ГӀала дӀавахара, цигахь Нохчийн пачхьалкхан кегийрхойн театрехь кхоллараллин гӀуллакх доло волавелира. Дуьххьар цо светотехник болх бира, тӀаьхьо театрын актёр хилира, берашна а, кегийрхошна а лерина спектаклашкахь дакъалецира^[2].

1970-гӀа шерийн йуккъехь Байсултанов Николай Андреевич Римский-Корсаковн цӀарах йолчу Ленинградан пачхьалкхан консерваторин вокалан отделене деша вахара, цигахь профессор Рязанцеван классе вахара. Дешар 1970-гӀа шерийн йуккъехь чекхдаьккхира цо, классически вокалехь говзал а, оперни эшархочун корматалла а карайерзош^[2].

1979-чу шарера дуьйна Байсултанов Султана Алма-Атерчу Абайн цӀарах йолчу Кхазакхийн пачхьалкхан академически оперин а, балетан а театрехь солист болх бира^[4]. Театрехь цо коьрта теноран меттиг дӀалоцура, классически репертуаран коьрта партеш лакхош, труппин дукхахйолчу йаккхийчу оперни постановкашкахь дакъалоцуш^[2][3].

Театран коьрта тенор санна, иза Кхазакхстанан музыкин культурехь нохчийн къомах болу хьалхара корматалла йолу оперни эшархойх цхьаъ хилира. Байсултанов Султана дуьненайукъара оперни искусствон фестивалашкахь дакъалецира (Сеул а, Ларнака а, Пхеньян а), цигахь классически европин репертуарара партеш локхура, иштта кхазакхийн оперни ишкол гойтура цо^[2][1].

Байсултанов Султан 2012 шеран мангалан беттахь 22-чу дийнахь Алматы-гӀалахь шен 65-чу шарахь кхелхира^[1].

Байсултанов Султанан кхоллараллин гӀуллакхан бух бара Абайн цӀарах йолчу оперин а, балетан а театрехь хӀоттийначу оьрсийн а, малхбузеневропин а композиторийн классически операшкахь лакхар йолу партеш^[3]. Цуьнан репертуарна йукъадогӀура теноран коьрта ролаш, шайга баккхий барам а, дагалецаме дикалла а, иштта сценин говзалан лакхара тӀегӀа а доьхуш долу^[5]. Абайн цӀарах йолчу театран сцени тӀехь Байсултановс локхура, массо а теноран рольшна йукъахь, «Евгений Онегин» оперерчу Ленскийн а, «Риголетто» оперерчу Герцоган а, «Травиата» оперерчу Альфредан а, «Турандот» оперерчу Калафан а, «Мадам Баттерфляй» оперерчу Пинкертонан а, «Кармен» оперерчу Хосен а партеш^[2].

Театрехь болчу балхаца цхьана Байсултанов Султана хьехархойн гӀуллакх а лелош вара, къоначу вокалисташна говзаллин хаарш дӀалуш. Алма-Атахь цо консерватори хьийхира, вокалилан отделенин студенташца болх беш, уьш оперни сценина а, концертийн гайтамашна а кечбеш^[2]. Хьехархойн гӀуллакхехь Байсултанов классически европин вокалилан ишколе а, пачхьалкхан оперин а, балетан а театрехь болу зеделларг а тӀетовжура, дешархойн сценин оьздангалла а, репертуар а кхиоре терго йора цо^[3].

Султан Байсултанов дакъалоцура Алматыйн а, Кхазакхстанан а культурин дахарехь, оперни искусствон кхиорна а, къоначу кхоллархойн гӀолацарна а лерина йолу концертийн программашкахь, фестивалашкахь, иштта баркаллин (благотворительни) мероприятешкахь дакъа а лоцуш^[5].

• «Евгений Онегин» — Ленский;
• «Иоланта» — Водемон;
• «Ӏаьржа бӀаьрган йоӀ» — Герман;
• «Травиата» — Альфред;
• «Риголетто» — Герцог;
• «Турандот» — Калаф;
• «Мадам Баттерфляй» — Пинкертон;
• «Кармен» — Хосе.

• Кхазакхстанан халкъан артист (1992)^[2];
• Нохч-ГӀалгӀайн халкъан артист;
• «Курмет» орден.