Шофар
Шофа́р (שׁוֹפָר) — жуьгтийн ритуалан хӀуп олу музыкин (хааман) гӀирс, бина дийнатан маӀанах[1]. Муса пайхамаре وصلة= хьалайоьдуш лоьлоран шира истори а йу, Ӏадат а ду. Иза локху синагогехь далла гӀуллакх деш Рош-ха-Шанехь (жуьгтийн Керла шо), Йом-Кипурехь (Къемата де, йа къинош дӀадоху де), кхин а цхьацца меттигехь[2].
ХӀоттам а, йар а
Шофар ширачу заманахь а, хӀинца а йо маӀанах. Лелайора йеса маӀанаш койнийн, гезарийн, антилопийн, акха гезан, цкъан а ца лелайо бугӀанан йа аьттан маӀаш. Цундела шофарийн кепаш а, йохалла а тайп-тайпана хуьлу. Шофар хила тарло атта хьовзийна а, ашкеназаш тӀеэцна ма-хиллара, йа иза хила тарло йеха а, хьийзина а. ТӀаьххьара кеп йаьлла Йаманан жуьгтийн йукъараллехь. Цхьацца мехкашкахь а, йукъаллашкахь а чӀогӀа кечйо маӀа, Ӏаьнарца йох йо оьшу куц схьаэцийна; кхечара, вукха агӀора, тӀеэцна кӀезиг болх бан, куц ца хийца[3]. Шофаран маӀин йуьхьиг хадайо йа Ӏуьрг доккху. Шофар локхучо и Ӏуьрг леладо аз даккха. МаӀин йуьхьиган зурманан муштукхан куц ло[4].
Ширачу заманахь шофар, халкъ ладаме хиламех хоийтуш, кхин тӀом баьлча а гулдо, хааман гӀирс санна. Жуьгтел хьалхарчу муьрехь и гӀирс лелор хьаладоьду бозбуунчаллин Ӏадате. Шофаран аьзнаш (нийса аьлча, цуьнан кепаш, хьахийна «йовел», «юбилейн зурма»[4]), гӀарадаьллачу маьӀнех Танахан, Иерихонан пенаш дохийна, цигара схьадаьлла «иерихонан зурма». Шофар — натурин гӀирс бу. Йоца «ашкеназийн» шофаро ло лакхара, доьлху аз. Йоккха а, йеха а шофаро ло алсама дуьззина аз[3].
Шофаран тайп-тайпана аьзнаш ду:
- «ткиа́» («зурма лакхар») — долало лахарчу нотехь, лакхарчу ноте дехьаволу аз тӀемелкхета.
- «швари́м» («тремоло») — сихха хийцадалар лахара а, лакхара а нотанаш.
- Кхоъ доца аз, шен гӀалатех кхетна дагадоийта са даккхар.
- «труа́» («орца») — лахарца нотехь хеда аьзнийн сереш, уьш чекхйовлу лакхарчун тӀаьхь.
- Исс доцца а, цӀеххьана аьзнаш, цара дӀало сингаттам.
- «ткиа́ гдола́» («алсама зурма лакхар») — лаьтта алсама лакхара нотехь, даимна а финалан йу.
- Цуо самваларе кхойкху, Деле йухаверзаре.
Зурманан диъ коьрта аз вовшахтоьхна серешка, церан шайн цӀераш йу[5]:
- «Ташрат»: «ткиа́», «швари́м», «труа́», «ткиа́ гдола»;
- «Ташат»: «ткиа́», «швари́м», «ткиа́ гдола»;
- «Тарат»: «ткиа́», «труа́», «ткиа́ гдола».
Шофаран аьзнаш Рош ха-Шанехь маьӀна до дохковалар санна. Ламасталлин маьӀнашца, шофаран аьзнаш туьду:
- Дуьне Кхоьллинчун таж тиллар;
- Кхоьллинчух кхерар самдаккхар;
- Ӏисакъан гӀурба дерх дагадаийтар;
- Синай лам тӀаьхь Товрат совгӀат дар дагадаийтира;
Хьосташ
- ↑ Шофар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Шофар // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- ↑ 1 2 Газета «для тебя». Обычаи разные — Тора одна.[1]
- ↑ 1 2 Елена Ивановна Коляда. «Библейские музыкальные инструменты (к проблеме идентификации и перевода)»[2]
- ↑ Трубление в шофар Архиван копи 2012 шеран 21 сентябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ — статья из книги И. М. Лау «Практика устной торы»
Литература
- Шофар // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- Шофар — йаззам бу Жуьгтийн электронни энциклопедин
- Е. В. Хаздан. Шофар: взгляд современной российской науки // Shofar: View of the Contemporary Science in Russia
- Месяц Элул и трубление в Шофар — на сайте Жемчужин Галахи
- Иванова С. В. Ангельские трубы в средневековом христианском искусстве // Angelic trumpets in medieval Christian art