Шило, Николай Алексеевич

Шило, Николай Алексеевич (1913 шеран 25 март (7 апрель), Пятигорск, Теркан область2008 шеран 8 июнь, Москох) — Российн а, советийн а Ӏилманча-геолог а, ССРС-н Ӏилманийн академин Генарчу Малхбален Ӏилманан центран Къибаседа-малхбален комплексан Ӏилманан-талламан институтан куьйгалхо а, ССРС-н Ӏилманийн академин а, Россин Ӏилманийн академин а академик. Социалистически къинхьегаман турпалхо. ССРС-н Пачхьалкхан премин лауреат. МаьӀданашин геологин коьртачу талламхойх цхьаъ.

Биографи

Шеран вина 1913 шеран бекарг беттан 25-чу дийнахь (оханан беттан 7-чу дийнахь) Пятигорск гӀалахь.

undefined

1932-чу шарахь цо чекхъйаьккхира Соьлж-ГӀаларчу мехкадаьттан институтан белхалойн факультет. 1937 шарахь дуьйна, Ленинградера лаьмнийн институтан геологин талламан отделени чекхъйаьккхинчул тӀаьхьа, Российн къилба-малхбален тайп-тайпанчу геологин организацешкахь болх бира. Эха шарахь «Советан Колыма» газетехь болх бира цо Къилбаседан ламанан-промышленни урхаллин леррина корреспондент волуш: 1938-чу шеран чиллин беттан 9-чу дийнахь зорбане йелира цуьнан дуьххьарлера корреспонденци[2].

1950 шеран бекарг беттан дуьйна цо болх бира ВНИИ-1-н директоран даржехь, оцу даржехь С. П. Александровн(оьр.) метта.

1960 шарахь Н. А. Шило хилира ССРС Ӏилманийн Академин Генарчу Малхбален Ӏилманан центран (Магадан) Къилба-Малхбален комплексан Ӏилманан-талламан институтан директор.

1964 шеран асаран беттан 26-чу дийнахь иза хаьржира декъашхо-корреспондент, ткъа 1970 шеран лахьанан беттан 24-чу дийнахь — ССРС Ӏилманийн Академин йуьззина декъашхо (академик).

1978 шарахь Шило ССРС Ӏилманийн Академин Генарчу Малхбален Ӏилманан центран президиуман председатель хӀоьттира, Владивосток гӀала дӀавахара. Генарчу Малхбален Ӏилманан центран куьйгалла дина цо ворхӀ шарахь.

Иза вара РСФСР-н халкъан депутат а, КПСС-н XXV-чу съездан делегат а.

Шен дахаран тӀаьххьара шераш цо дӀаделла шен «Геологан билгалонаш» цӀе йолу дагалецамаш йазбарна, цу тӀехь дуьйцу, кхин долчу хӀуманашца цхьаьна, Российн Генарчу Малхбалехь, Колымехь, Ӏилма кхиарх а, дешин меттигаш кароран историх а лаьцна. Ӏилманан академино 2008-чу шарахь Ӏилма популяризаци йарехь тоьлла жайна санна къобалдина и жайна. «Территория» (2014) произведенехь а, исбаьхьаллин фильмехь а Чинковн коллективан вастехь лаха йиш йу Н. А. Шилон вастийн амалш а, белхан жигаралла а боху ойла йу.

Шен дахаран тӀаьххьарчу шерашкахь иза Россин Ӏилманийн академин хьехамча вара, Россин Ӏилманийн академин маьӀда долу меттиг геологин а, петрографин а, минералогин а, геохимин а институтехь цхьаьна болх бира, Москохь вехаш а, болх беш а вара.

Иза кхелхина 2008 шеран асаран беттан 8-чу дийнахь, шен 96 шо долуш[3]. ДӀавоьллина Москох Троекуровское кешнашкахь[4].

СовгӀаташ

  • 1971 — ССРС-н Лакхара Советан Президиуман Указца 1971 шеран мангалан беттан 20-чу дийнахь йелира Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден
  • 1973 — ССРС-н Лакхара Кхеташонан Президиуман Указаца 1973 шеран оханан беттан 6-чу дийнахь цунна йелира Социалистически къинхьегаман Турпалхочун цӀе а, Ленинан орден а, «Серп и молот» цӀе йолу дашо мидал а.
  • 1975—1975 шеран эсаран беттан ССРС-н Лакхара Советан Президиуман Указаца Ӏилманийн Академин 250 шо кхачарца доьзна цунна йелира Ленинан орден
  • Цунна йелла Ленинан орден, Октябрьски революцин орден а, Къинхьегаман ЦӀен Байракхан а, Сийлаллин Знак орден а, мидалш а
  • 1985 — ССРС-н Пачхьалкхан совгӀатан лауреат а, В. А. Обручевн цӀарах совгӀат[5].
  • 1999 — Российн Федерацин Президентан баркалла (1999 шеран гӀуран беттан 27-чу дийнахь) — Российн Ӏилма кхиорехь ладаме дакъа лацарна а, дуккха а шерашкахь лерина къахьегарна а[6]
  • Магаданан а, Пятигорскан а сийлахь вахархо.

Организацишкахь декъашхо хилар

  • КПСС-н декъашхо

Эс

  • Н. А. Шило цӀарах йолу Къилба-Малхбален комплексан Ӏилманан-талламан институт (СВКНИИ). 2009 шеран асаран беттан Магаданехь СВКНИИ гӀишлонна тӀехь схьайиллина мемориалан у.
  • Пятигорск гӀ. — цхьана урамна цӀе тиллина Академик Н. А. Шило урам.
  • Магадан гӀ. — Н. А. Шило цӀарах Ӏилманийн академин Генарчу Малхбален филиалан институт. И шатайпа институт йевзаш йу Российн къилбаседа-малхбалерчу регионехь деши даккхаран индустри кхиорца.

Библиографи

1940-чу шарера 2008-чу шаре кхаччалц Н. А. Шило цӀарах зорбатоьхна а, редакци йина а 470 Ӏилманан болх[7].

Библиографин спискаш
  • Академикийн белхийн гайтаман каталог СССР Ӏилманийн Академин Николай Алексеевичан Шило] // Юбилейн гайтам, Н. А. Шило 100 шо кхачарна лерина. ИГЕМ а, БЕН РАН. 2013. 26 а.
  • Академикан Н. А. Шило зорбане баьхначу Ӏилманан белхийн библиографи (1940—1973 шерашкахь): геолог // Тр. СВКНИИ ДВЦ АН СССР. 1973. Ара. 55. А. 12-19.
  • Кузьменко Ю. А., Семёнова С. В. Николай Алексеевич Шило. М.: Наука, 1983. 105 а.: порт. (ССРС-н Ӏилманчийн библиографин материалаш. Сер. геол. наук; Ара. 31).

Книгаш

  • Яна-Колыман маьӀданашийн дешин асан геологин дӀахӀоттам а, йуьхьанцара хьостанаш а / Н. А. Шило. — Магадан: [б. и.], 1960. — 108 а., 2 л. схем.: ил.; 26 см. — (Белхаш ВНИИ-1. Геологи/ РСФСР. ; Магаданан халкъан бахаман кхеташо. Йерригсоюзан дешин а, наггахь бен ца хуьлу металлийн а Ӏилманан-талламан институт; Ара. 63).
  • Тийначу хӀордан маьӀданийн асан къилбаседан сегментехь металлогенин гинсу/ Н. А. Шило а, П. В. Бабкин а, В. И. Копытин а. — Москох: Наука, 1978. — 236 а.: ил.; 26 см.
  • Ӏилманан бух маьӀданах / Н. А. Шило. — М.: Наука, 1981. — 383 с.
  • Къилба-Малхбален Азин тӀехулара а, кӀоргачу а кхолламийн петрофизика / Ю. Я. Ващилов а, Т. П. Зимникова а Н. А. Шило а. — М.: Наука, 1982. — 163 а.: ил., карт., 2 отд. л. ил.; 21 см.
  • Киргиляхийн мамонт : Палеогеогр. аспект / Н. А. Шило а, А. В. Ложкин а, Э. Э. Титов а, Ю. В. Шумилов а. — М.: Наука, 1983. — 214 а.: ил., 1 л. схем.; 21 см.
  • ССРС Къилбаседа-Малхбален структурашкахь дешин орудененин кхоллайаларан хьелаш / Н. А. Шило а, В. И. Гончаров а, А. В. Альшевский а, В. В. Ворцепнев а; Коьр. ред. Р. Б. Умитбаев; АӀ ССРС, Генарчу Малхбален департаментан, Къилба-Малхбален Ӏилманан-талламан институтан комплекс. — М.: Наука, 1988. — 179,[2] а., [4] л. ил.: ил.; 25 см; ISBN 5-02-005984-6
  • Тийначу хӀордан йистера вулканийн асан дешин-детин оруденени / Н. А. Шило; Российн Ӏилманийн академи Генарчу Малхбален отделени. Къилбаседа-Малхбален Ӏилманан центр. — Магадан : СВНЦ ДВО РАН, 1999. — 70 а.: ил.; 21 см.
  • Космопланетан йиъ проблема: Маьлхан системера Каспий-хӀорда тӀекхаччалц / Н. А. Шило. — (2-гӀа ара.). — Москох: Фонд «Новое тысячелетие», 2000. — 167, [1] а.: ил., карты, табл.; 21 см. — (Ойланаш а, лехамаш а)

Дагалецамаш а, Ӏилманан-кхетаме

  • Геологан некъаш: Дагалецамаш а, ойланаш а / Н. А. Шило; Российн Ӏилманийн академи Генарчу Малхбален отделени. — Владивосток: Дальнаука, 1999. — 178 а.: ил., портр., факс.; 20 см. — (Наука в лицах).; ISBN 5-7442-1089-X
  • Геологан запискаш / Н. А. Шило; Российн Ӏилманийн академи, Российн Ӏилманийн академи Генарчу Малхбален отделени, Къилбаседа-Малхбален Ӏилманан центр, Къилба-Малхбален Ӏилманан-талламан институтан комплекс. — Москох; Магадан: СВНЦ ДВО РАН, 2007. — 30 см.
    • Т. 1: Формирование дальневосточной науки. — 2007. — 427 а.: ил., портр., табл.; ISBN 978-5-94723-097-4
    • Т. 2: Моя научная деятельность расширяется. — 2007. — 512 а.: ил., портр., факс.; ISBN 978-5-94723-097-4

Билгалдахарш

  1. Шило Николай Алексеевич // Большая советская энциклопедия (оьрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. «Газетной строкой…»: Очерки, статьи, документы из истории областной газеты «Магаданская правда», ред. П. Ф. Бурмистров и др., сост. Т. П. Смолина, Магадан, Магаданское книжное изд-во, 1986, с. 51.
  3. Наука в Сибири. www-sbras.nsc.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 январь.
  4. Шило Николай Алексеевич (1913 – 2008). moscow-tombs.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 январь.
  5. Премия имени В. А. Обручева — Н. А. Шило: Ред. ст. // Вестн. АН СССР. 1985. № 5. С. 158 : порт.
  6. Распоряжение Президента РФ от 27.12.1999 г. № 512-рп. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 январь.
  7. Выставка трудов академика АН СССР. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 январь.

Литература

  • Шило, Николай Алексеевич — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу. 
  • Саша Канноне.  Начальник Чукотки. — Журнал «Прямые инвестиции», № 5 (73). — 2008.
  • Губарев Владимир.  Академик Николай Шило: Всё золото Колымы. — «Наука и жизнь», № 11, 2006.
  • Гончаров В. И. а, Ложкин А. В. а, Никитин В. С а.  Академик Н. А. Шило: Очерк научной и научно-организационной деятельности // Геология и полезные ископаемые Северо-Востока Азии. — Владивосток: Изд-во ДВНЦ АН СССР, 1984. — С. 3—7.
  •  Николай Алексеевич Шило. — Наука, 1983. — С. 107.
  • Основные направления исследований и научные достижения 1960—2013: К 100-летию основателя Института и его первого директора, академика Николая Алексеевича Шило. — Магадан: Изд-во Охотник, 2013. — 36 с.
  • Симаков К. В.  Российский ученый и организатор науки академик Н. А. Шило: Речь академика К. В. Симакова на торжественном собрании 7 апреля 2003 г., посвященном 90-летию академика Н. А. Шило // Геодинамика, магматизм и минерагения континентальных окраин севера Пацифики. — Магадан: СВКНИИ ДВО РАН, 2003. — Т. 1. — С. 9—12.
  • Симаков К. В.   Российский ученый и организатор науки академик Н. А. Шило: (доклад академика К. В. Симакова, прочитанный в Государственном Геологическом музее им. В. И. Вернадского на торжественном заседании, которое посвящалось 90-летию со дня рождения академика Н. А. Шило) // Н. А. Шило. — Записки геолога. — М: Фонд «Новое тысячелетие», 2007. — Т. 2. — С. 384—391.
  • Хрюкова Г. М. а, Шило Н. А. а // Геологи Колымы и Чукотки.  Геологи Колымы и Чукотки. — (Помни их имена; Вып. 2). — Магадан: Магаданск. кн. изд-во, 1969. — С. 102—104.
  •  Н. А. Шило. — Записки геолога. в 3 томах.
  • Шило Н. А.  Учение о россыпях. — Владивосток: Дальнаука, 2002. — 576 с.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш