ЧӀегӀардигаш
ЧӀегӀардигех (лат. Hirundinidae) — шорта доьзалан тайпана хьозакепарнаш. ЧӀегӀардигийн доьзалаьхь шен кхача буу тӀема лелашшехь, цара лоцу сагалматаш. ЧӀегӀардигийн доьзалахь тайна дегӀа кепаш йу деха а, готта а тӀемаш[1]. Йоца зӀок дӀайоллу шуьра. ЧӀегӀардигийн когаш кегий ду, дукхчера цӀоганаш деха хуьлу. ЧӀегардигаш кхелха олхазарш ду.
Классификаци
Доьзалаьхь билгал долу шинан тайпанан доьзал: Pseudochelidoninae, лаьтта цхьана тайпанах хин чӀегӀардигех (Pseudochelidon), Hirundininae, цу йукъа тоьхна дерриг дисина тайпанаш[2].
2018 шеран июнь баттахь чӀегӀардигийн доьзалаьхь дагардина 19 тайпа , 88 кеп (дукхаха йолу кепаш Африкехь йеха)[3][4]:
- Род Alopochelidon Ridgway, 1903 — Цхьогалийн чӀегӀардигаш
- Alopochelidon fucata (Temminck, 1822) — Цхьогалийн чӀегӀардиг
- Род Atticora Gould, 1842 — Амазонкера чӀегӀардигаш
- Atticora fasciata (J. F. Gmelin, 1789) — Къайн гӀадйукъ йолу амазонкера чӀегӀардиг
- Atticora melanoleuca (zu Wied-Neuwied, 1820) — Ӏаьрж ворт йолу амазонкера чӀегӀардиг
- Род Cecropis F. Boie, 1826
- Cecropis abyssinica (Guérin-Méneville, 1843)
- Cecropis badia Cassin, 1853
- Cecropis cucullata (Boddaert, 1783) — Капийн доккха чӀегӀардиг, йа Накхан тӀаьхь тӀадмаш долу чӀегӀардиг
- Cecropis daurica (Laxmann, 1769) — Хьарса гӀадйукъйолу чегӀардиг
- Cecropis domicella (Heuglin, 1869)
- Cecropis hyperythra (Blyth, 1849)
- Cecropis semirufa (Sundevall, 1850) — Хьарса накха болу чӀегӀардиг
- Cecropis senegalensis (Linnaeus, 1766) — Доккха чӀегӀардиг
- Cecropis striolata (Schlegel, 1844) — Къорза чӀегӀардиг
- Род Cheramoeca Cabanis, 1850 — КӀайн букъ болу чӀегӀардигаш
- Cheramoeca leucosterna (Gould, 1841) — КӀайн букъ болу чӀегӀардиг
- Род Delichon F. Moore, 1854 — ГӀалара чӀегӀардигаш
- Род Haplochelidon TODD, 1929
- Haplochelidon andecola (D’ORBIGNY & LAFRESNAYE, 1837) — Андера лаьмнийн чӀегӀардиг
- Род Hirundo LINNAEUS, 1758 — Бакъ чӀегӀардигаш, йа чӀегӀардигаш
- Hirundo aethiopica BLANFORD, 1869 — Эфиопера чӀегӀардиг
- Hirundo albigularis STRICKLAND, 1849 — КӀайн лаг долу чӀегӀардиг
- Hirundo angolensis BARBOZA DU BOCAGE, 1868 — Анголин чӀегӀардиг
- Hirundo atrocaerulea SUNDEVALL, 1850 — Айсина чӀегӀардиг
- Hirundo dimidiata SUNDEVALL, 1850 — ЖовхӀаран лаг долу чӀегӀардиг
- Hirundo domicola JERDON, 1841
- Hirundo leucosoma SWAINSON, 1837 — Къорза тӀемаш долу чӀегӀардиг
- Hirundo lucida HARTLAUB, 1858 — Дека чӀегӀардиг
- Hirundo megaensis BENSON, 1942 — КӀайн цӀога долу чӀегӀардиг
- Hirundo neoxena GOULD, 1842 — Керлагвинейра чӀегӀардиг
- Hirundo nigrita G. R. GRAY, 1845 — Сийна чӀегӀардиг
- Hirundo nigrorufa BARBOZA DU BOCAGE, 1877 — Ӏаьржа-цӀен чӀегӀардиг
- Hirundo rustica LINNAEUS, 1758 — Йуьртара чӀегӀардиг
- Hirundo smithii LEACH, 1818 — Тайн цӀога долу чӀегӀардиг
- Hirundo tahitica J. F. GMELIN, 1789 — Мокха лаг долу чӀегӀардиг
- Род Neochelidon P. L. SCLATER, 1862 — Буйдолаг чӀегӀардигаш
- Neochelidon tibialis (CASSIN, 1853) — Буйдолаг чӀегӀардиг
- Род Notiochelidon S. F. BAIRD, 1865 — Къилбе Америкера чӀегӀардиг
- Notiochelidon cyanoleuca (VIEILLOT, 1817) — Патагонин чӀегӀардиг, йа сийна-кӀайн къилбаамерикин чӀегӀардиг
- Notiochelidon flavipes (CHAPMAN, 1922) — Беса когаш долу къилбаамерикин чӀегӀардиг
- Notiochelidon murina (CASSIN, 1853) — Бора гай долу кӀилбаамерикин чӀегӀардиг
- Notiochelidon pileata (GOULD, 1858) — Ӏаьрж куй болу кӀилбаамерикин чӀегӀардиг
- Род Petrochelidon CABANIS, 1850 — Ломара чӀегӀардигаш
- Petrochelidon ariel (GOULD, 1842) — Ломара хаза чӀегӀардиг
- Petrochelidon fluvicola (BLYTH, 1855) — ХӀиндин ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon fuliginosa (CHAPIN, 1925) — Камерунан ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon fulva (VIEILLOT, 1808) — Хьехеран ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon nigricans (VIEILLOT, 1817) — Дечиган ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon perdita (FRY & D. A. SMITH, 1985)
- Petrochelidon preussi (REICHENOW, 1898) — ЦӀе цӀоцӀкъам долу ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon pyrrhonota (VIEILLOT, 1817) — КӀайн хье бола ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon rufigula (BARBOZA DU BOCAGE, 1878) — КӀайн лаг долу ломара чӀегӀардиг
- Petrochelidon rufocollaris (PEALE, 1849)
- Petrochelidon spilodera (SUNDEVALL, 1850) — Къилба Африкин ломара чӀегӀардиг
- Род Phedina BONAPARTE, 1855
- Phedina borbonica (J. F. GMELIN, 1789) — Маскаренан чӀегӀардиг
- Phedina brazzae OUSTALET, 1886 — Конгон чӀегӀардиг
- Род Progne F. BOIE, 1826 — Хьуьнан чӀегӀардиг
- Progne chalybea (J. F. GMELIN, 1789) — Сира накха болу хьуьнан чӀегӀардиг
- Progne cryptoleuca S. F. BAIRD, 1865
- Progne dominicensis (J. F. GMELIN, 1789) — Доминикин хьуьнан чӀегӀардиг
- Progne elegans S. F. BAIRD, 1865
- Progne modesta GOULD, 1838 — Шада санна цӀога долу хьуьнан чӀегӀардиг
- Progne murphyi CHAPMAN, 1925
- Progne sinaloae NELSON, 1898
- Progne subis (LINNAEUS, 1758) — ТаьӀна- цӀен бос болу хьуьнара чӀегӀардиг
- Progne tapera (LINNAEUS, 1766) — Бора накха болу чӀегӀардиг
- Род Psalidoprocne CABANIS, 1850 —Африкин чӀегӀардиг
- Psalidoprocne albiceps P. L. SCLATER, 1864 — КӀайн корта болу африкин чӀегӀардиг
- Psalidoprocne fuliginosa SHELLEY, 1887 — Камерунан африкин чӀегӀардиг
- Psalidoprocne nitens (CASSIN, 1857) — Лепаш долу африкин чӀегӀъардиг
- Psalidoprocne obscura (HARTLAUB, 1855) — Тукар санна цӀога долу африкин чӀегӀардиг
- Psalidoprocne pristoptera (RÜPPELL, 1840) — Африкин таьӀна чӀегӀардиг
- Род Pseudhirundo ROBERTS, 1922
- Pseudhirundo griseopyga (SUNDEVALL, 1850) — Сира чӀегӀардиг
- Род Pseudochelidon HARTLAUB, 1861 — Эркан чӀегӀардигаш
- Pseudochelidon eurystomina HARTLAUB, 1861 — Африкин эркан чӀегӀардиг
- Pseudochelidon sirintarae THONGLONGYA, 1968 — КӀайн баьрг болу эркан чӀегӀардиг
- Род Ptyonoprogne REICHENBACH, 1850 — Тархийн чӀегӀардигаш
- Ptyonoprogne concolor (SYKES, 1832) — Цхьана бесара тархан чӀегӀардиг
- Ptyonoprogne fuligula (LICHTENSTEIN, 1842) — Африкин тархан чӀегӀардиг
- Ptyonoprogne obsoleta (CABANIS, 1850) — ГӀум-аренан тархан чӀегӀардиг
- Ptyonoprogne rupestris (SCOPOLI, 1769) —Тархан чӀегӀардиг йа ломан чӀегӀардиг
- Род Riparia T. FORSTER, 1817 — Берд тӀиера чӀегӀардигаш
- Riparia chinensis (J. E. GRAY, 1830)
- Riparia cincta (BODDAERT, 1783) — КӀайн цӀоцкъам долу берд тӀера чӀегӀардиг
- Riparia congica (REICHENOW, 1888) — ГӀамаран берд тӀиера чӀегӀардиг
- Riparia diluta (SHARPE & WYATT, 1893) — Кхоьлина бердйистерниг
- Riparia paludicola (VIEILLOT, 1817) — Берд йистера жима чӀегӀардиг йа бора лаг долу берд йистера чӀегӀардиг
- Riparia riparia (LINNAEUS, 1758) — Берд йистера чӀегӀардиг
- Род Stelgidopteryx S. F. BAIRD, 1858 — Пампасан чӀегӀардигаш
- Stelgidopteryx ruficollis (VIEILLOT, 1817) — Пампасан чӀегӀардиг
- Stelgidopteryx serripennis (AUDUBON, 1838)
- Род Tachycineta CABANIS, 1850 — Америкин чӀегӀардигаш
- Tachycineta albilinea (LAWRENCE, 1863) — Мангрин америкин чӀегӀардиг
- Tachycineta albiventer (BODDAERT, 1783) — КӀайн тӀам болу америкин чӀегӀардиг
- Tachycineta bicolor (VIEILLOT, 1808) — Америкин дечиган чӀегӀардиг
- Tachycineta cyaneoviridis (H. BRYANT, 1859) — Багамин америкин чӀегӀардиг
- Tachycineta euchrysea (GOSSE, 1847) — Дашо бос болу америкин чӀегӀардиг
- Tachycineta leucopyga (MEYEN, 1834) — Чилин америкин чӀегӀардиг
- Tachycineta leucorrhoa (VIEILLOT, 1817) — КӀайн гӀодайукъ йолу чӀегӀардиг
- Tachycineta stolzmanni (PHILIPPI, 1902)
- Tachycineta thalassina (SWAINSON, 1827) — цӀехо-сийна-баьццара америкин чӀегӀардиг
Российн махкахь деха 10 кеп.
Билгалдахарш
- ↑ Turner, Angela. Family Hirundinidae (Swallows and Martins) // Handbook of the Birds of the World. Volume 9(ингалс.) / Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A. Christie. — Lynx Edicions, 2004. — P. 602—638. — ISBN 84-87334-69-5.
- ↑ Turner, Angela; Rose, Chris. Swallows and martins: an identification guide and handbook(ингалс.). — Houghton-Mifflin, 1989. — ISBN 0-395-51174-7.
- ↑ Swallows : [англ.] / F. Gill & D. Donsker (Eds). // IOC World Bird List (v 8.2). — 2018. — doi:10.14344/IOC.ML.8.2.(Хьаьжина 7 июлехь 2018).
- ↑ Цитатийн гӀалат:
<ref>тег нийса йац; кхуslovar5тIетовжаран йоза йаздина дац
Хьажоргаш
- Swallows Nest Live Feed Live feed of a Swallows nest located in the Tipperary Institute, Tipperary Ireland.
- Swallow videos on the Internet Bird Collection.
- The evolution of nest construction in swallows (Hirundinidae) is associated with the decrease of clutch size(ТӀе цакхочу хьажорг) paper in Linzer Biologische Beiträge.
Литература
- Ласточка // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0.