Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Хрусталёв, Николай Титович

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Хрусталёв.

Николай Титович Хрусталёв (1908, Іалхан-Гӏала, Къилбаседа-Кавказан мохк — 1941 шеран 5 ноябрь, Малое Садовое[d]) — Советийн кеманхо, капитан, ТӀеман-хӀаваан ницкъийн Ӏаьржа хӀордан флотан 11-гӀа штурмовой авиационни полкан 2-гӀа эскадриллин командиран заместитель, Севастополь ларйаран декъашхо. Кхелхина 1941 шеран 5 ноябрехь, «цӀеран таран» йина — Ӏаьржа хӀордан флотан авиацин исторехь хилла хьалхара[1].

Биографи

Вина 1908 шарахь Ермоловски станицехь (хӀинца Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштан Алхан-ГӀала эвла).

Кеманхойн училище чекхйаьккхинчул тӀаьхьа ТӀеман-хӀордан флотан авиацин дакъошкахь гӀуллакх дира, Ейскан авиационни училищехь кеманхо-инструктор вара[1]. 1938 шарахь дуьйна Севастополехь гӀуллакх деш вара, цигахь цо кечбира йевзаш йолу советийн кеманхой Осипенко Полина, Раскова Марина а, Гризодубова Валентина а Севастополь — Архангельск рекордан перелёт йан[2]. ВКП(б) декъахо.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болалуш иза вара Кубанера Старощербиновски станицера аэродромехь. Цо фронте вахийта аьлла рапорт йаздира, тӀаккха иза ТӀеман-хӀордан флотан ТӀеман-хӀаваан ницкъийн 11-гӀа штурмовой авиационни полкан эскадриллин командир хӀоттийра. И полк 1941 шеран сентябрехь ГӀирмин ахгӀайре тӀе йеара.

Перекопна тӀехула хиллачу кӀирийн тӀамехь, шина а агӀор 150 сов кема дакъа лоцуш хиллачу, капитанна Хрусталёвна аьтто белира мостагӀчун истребитель «Мессершмитт» чухожадан. Оцу тӀамехь цуьнан кема а лазийнера, тӀаккха кеманхочо парашютах пайдаийцира, шен доттагӀчуьнца, кеманхочуьнца Покалюхин Алексейца цхьаьна мостагӀчун тылшкахула шен йахье кхечира[2].

Хьуьнар

1941 шеран 5 ноябрехь Байдары аэродромера Бельбек хин тогӀийн кӀоштахь мостагӀчун эскарш а, техника а йохо 11-гӀа авиаполкан 20 кема охьадахара. Уьш шина тобане бекъабелла богӀуш бара. Хьалхара тоба воккха лейтенант Покалюхин Алексей коьртехь волуш йара, шолгӀа тоба — капитан Хрусталёв Николай коьртехь волуш йара.

600—800 метр лакхера тохархойн тобано бомбанаш охьатесира, шолгӀа го бетташ йоьлхуш мостагӀчунна тӀе йаккхий тоьпаш а, пулемёташ а йетта йолалора. Оцу хенахь хӀаваэхь бархӀ «Мессершмитт» гучуделира. Нийса боцу хӀаваан тӀом боьлабелира. Полк ширделлачу И-5 истребителшца герзахетта йара, уьш немцойн кеманашна дуккха а оьшуш дара.

Капитан Хрусталёван кеманна тӀелатар дира, иза цӀе йаьлла лета доладелира. Кеманхочун парашютах пайдаэцна кӀелхьаравала аьтто бара, амма лахахь йолу латта мостагӀчо дӀалаьцна дара. ТӀаккха цо леташ йолу машина мостагӀчун техникин тобана тӀехьажийра. Иза Ӏаьржа хӀордан флотан авиацин исторехь хилла хьалхара «цӀеран таран» йара[1][2].

Эс

Шен хьуьнарех капитан Н. Т. Хрусталёв веллачул тӀаьхьа Даймехкан тӀеман орденца(оьр.)нохч. I тӀегӀанца совгӀат дина. Жима Садови(оьр.)нохч. эвлахь (Бельбек тогӀи) турпалхо кхелхинчу меттехь хӀоллам хӀоттийна — иза Российн къаьмнийн регионан маьӀна долу оьздангаллин тӀаьхьенан объект йу.

undefined

Капитан Хрусталёван кеманхочун куй Ӏаьржа хӀордан флотан тӀеман-историн музейхь(оьр.)нохч. Севастополь Ӏаш бу[1].

1965 шеран 4 майхь Севастополан Ленинан кӀоштахь(оьр.)нохч. Малаховски охьане(оьр.)нохч. ураман цӀе хийцира капитан Хрусталёван сийнна, 53-гӀа йолчу хӀусам тӀехь иэсан у хӀоттийна[3]. 2015 шарахь Соьлжа-ГӀалахь цуьнан цӀе лелош йолчу 18-гӀа йолчу ишколан гӀишлон тӀехь иштта иэсан у схьадиллина[4]. Соьлжа-ГӀалин БойсгӀаран кӀоштан цхьана ураман а тиллина Хрусталёвн цӀе[5].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Хрусталёв Николай Титович. Помним. Первый канал. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 март.
  2. ↑ 1 2 3 В Севастополе почтили память капитана Николая Хрусталева. Севастопольское благочиние (2011 шеран 12 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 март.
  3. ↑ Улица Хрусталева. Севастополь.инфо. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 март.
  4. ↑ В Грозном открыли мемориал герою обороны Севастополя. АиФ (2015 шеран 13 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 март.
  5. ↑ В Чеченской Республике в рамках патриотического проекта «улица победы» отремонтировано 4 улицы. Грозный-Мер. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 март.

Литература

  • Морозов Н. Воздушная битва за Севастополь. 1941—1942. — Москва: Яуза, Эксмо, 2007.
  • Денисов К. Д. Под нами — Чёрное море. — Москва: Воениздат, 1989.
  • Дорохов А. П. Крылатые защитники Севастополя. — Симферополь: Таврия, 1981.

Категореш