Халид бин аль-Валид

Халид ибн аль-Валид вина 562 шарахь Меккехь^[3]. Иза къурайшин тайпанах вара. Цкъа хьалха иза Мухьаммадан мостагӀ вара, Халид цунна тӀелетира Ухьудехь, 625-чу шарахь. ТӀаьхьа цо ислам тӀеийцира, «АллахӀан тур» — аьлла цӀе йахара цунна^[4].

Хиджран 8-гӀачу шарахь дуьххьара тӀом бира цо бусалба эскаран декъашхо волуш МуӀтахь византийца хиллачу тӀамехь. Оцу тӀамехь бусулба буьйранчаш байина, цо шена тӀеийцира буьйранчалла. Цо дика хаьржина тӀеман тактика бахьана долуш, бусалба нехан аьтто белира эшарх ларбала а, низамехь йухабовла а^[5].

Халида 43 тӀом бина. И буьйранча исторехь тӀамехь эшна боцчу кӀеззигчу нахах цхьаъ ву^[6]. Иза вевзаш ву сацам болчу Ямаман тӀамехь толам баккхарца а, ал-Валаджа а, Ярмук а тӀемашкахь лелийначу тактикица а. Цкъа а товш ца хилла цунна, дӀа а хиъна, ларвала, хьалха тохар гӀоле хеташ, мостагӀ ларамаза лаьцна. Цуьнан эскарш даима а къаьсташ хилла шайн леларца, ледарлонца, кхерам боцуш хиларца.

632—633 шерашкахь цо чекхдаьккхира халиф Абу Бакара долийна гӀаттамхойн тайпанаш эшор, харц пайхамар Мусайлимат а, цуьнан берриг бертахой а дӀа а бохуш. Цул тӀаьхьа цо тӀом бо Персица а, Византица а.

Иза кхелхина 642-чу шарахь^[7]. Халид ибн аль Валид дӀавоьллина Шемарчу ХӀомс гӀалахь. Иза дӀавоьллинчу меттигна тӀехула дина цуьнан цӀе лелош долу доккха, сийлахь маьждиг. Шеман герзаца йолчу оппозицин ницкъаша шина шарахь гергга латтийначу Ширачу ХӀомс гӀалахь тӀеман операцеш дӀахьочу хенахь маьждигна цхьацца даккхий, амма бохаме ца хилла зенаш хилира. Шаьш карахь йолчу Ширачу ГӀалин кӀошташкара оппозицин ницкъаш арабаьхна бутт баьлча, Шеман бусулба йукъараллин бахаман гӀуллакхийн министро дӀахьедар дира, шена Шеман президентера Асад Башара тӀедиллар кхаьчна, ма-хуьллу сиха ХӀомс гӀалахь историн Халид ибн ал-Валид маьждиг меттахӀоттор аьлла.