Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Сигаури, Мутусан Ильяс

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Сигаури.

Сигаури, Мутусан Ильяс (вина 1966 шеран 24 ноябрехь, Атбасар гӀ., Целиноградан область, Кхазакхстан) — гӀарваьлла историк а, меттан Ӏилманча а, йукъараллин гӀуллакххо а[1]. Нохчийн Республикин дешаран а, оьздангаллин а министр хилла[2][3][4]. Филологин а[5], а историн а Ӏилманийн кандидат[6].[7]

Биографи

Вина 1966 шеран 24 ноябрехь, Кхазакхстанан Целиноградан областан Атбасар гӀалахь. Маьлхийн тукхумна йукъадогӀучу Тертхой тайпанах ву. Вина 1966 шеран 24 ноябрехь Казахстанан Целиноградски областан Атбасар гӀалахь[4] махкахбаьккхинчу нохчийн доьзалехь. Исторически даймахка, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, юхаверзар хилира 1967 шеран 17 октябрехь, 2017 шарахь дуьйна политикан эмигрант хилира, Россин Федерацера дӀаваха дезна, вехаш ву Францин Страсбургехь.

Нохчийчоьнан ханна йолчу администрацин дешаран а, Ӏилманийн а, оьздангаллин а министр даржехь хилира[6][2]. Ильяс ву филологин а, историн а Ӏилманийн кандидат. Советийн пачхьалкх йолчу хенахь «Грознефтехь» комсомолан кхолламан секретарь болхбира. ТӀехьарчу хенахь Нохчийчохь хиллачу Ичкерин Ӏедална дуьхьала вара[6]. Малхбузан Украинехь эскарехь хилла.

Юьхьанцара динан дешар шен дедеца Сигаури Гелаг Бургутовичца (1880—1977) эцна цо. ТӀаьхьо тайп-тайпанчу алимашца кхидӀа а дешна цо, царна юкъахь бара Мачукаев Ахмед Мачукаевич (Серноводск эвла), Дакаев Жунид Дакаевич (Ӏалхан-Юрт эвла), кхиберш а. Ала дашна, тӀаьххьарчуьнгара цунна совгӀат делира — бусалба динан арканаш кхаа декъехь доцца дуьйцуш долу жайна (жайна) — «Мухтасар; МаӀарфатар Ислам; Ибн Адам».

  • 1984-чу шарахь чекхъяьккхина Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Сунженски районан № 4 йолу Серноводскера юккъера школа.
  • 1984 шеран гурахь а, 1985 шеран гурахь а доьшу Чечено-ГӀалгӀайн АССР-н Сунженски районерчу ДОСААФ школехь.
  • 1985—1987 шерашкахь гӀуллакх дина Советан пачхьалкхан тӀеман министраллан герзан ницкъийн могӀаршкахь, 18376 тӀеман дакъа, Стратегин ракетийн ницкъаш, Украина.
  • 1987—1991 — комсомолехь болх бира «Грознефть» цхьаьнакхетарехь тайп-тайпанчу даржашкахь.
  • 1994 — чекхъяьккхина Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин факультет, «Оьрсийн меттан а, литературин а хьехархо» «Филологи» говзаллица.[[4]
  • 1995 — Нохчийн Республикехь байна нах лохуш йолчу комиссин председатель (алапа доцуш болх бина)[7].

1996-чу шеран февраль чекхболуш а, март болалуш а цо куьйгалла дира юьртана гонаха хьал дӀанисдаран дийцарш дӀадахьаран комиссин. Серноводск Чехин Ӏедалан а, юьртарчу бахархойн а дехарца. Серноводск гӀалахь. Эххар а федералан эскарша бина барт цхьана агӀор бохорца а, юьртана тӀелатар дарца а чекхделира, цуьнан жамӀехь адамийн зенаш а, ша юрт хӀаллакйар а хилира. Серноводск гӀалахь. Оцу зуламашна критика ярца а, юьртана гонаха бакъйолу информаци (цу юкъахь кхечу пачхьалкхийн хаамийн гӀирсашна а) Ӏораяккхарца а доьзна. Серноводск федералаша лаьцна, 6 де даьккхира ГУОШ-ехь а, ГПАП-1-хь а (Грозный гӀалара федералан ницкъийн фильтрацин точка) бехктакхаман гӀуллакх кхуллуш, Нохчийн Республикан парламентера а, Ӏедалера а гергарчийн а, доттагӀийн а ницкъашца дӀахецначул тӀаьхьа[8].

  • 1995 — Нохчийн Республикан культуран а, спортан а, туризман а, кегийрхойн гӀуллакхийн а министр[7].
  • 1995—1997 шерашкахь — Нохчийн Республикан культуран министр.
  • 1997—1998 шерашкахь — Россин Федерацин Правительствон Нохчийн Республикехь йолчу Полномочни Векалан социально-экономикин отделан консультант, ткъа 1998 шарахь хӀоттийра Россин Правительствон Нохчийн Республикехь йолчу Полномочни Векалан социально-экономикин отделан куьйгалхо.
  • 1999—2000 шерашкахь — Ӏилманан а, дешаран а, культурин а департаментан куьйгалхо — Нохчийн Республикан ханна йолчу урхаллин министр. Кадыров А. А. Нохчийн Республикан ханна йолчу урхаллин куьйгалхочун дарже хӀотторца цо шен дарж дитира[7]
  • 2000—2001 шерашкахь — Россин Федерацин Правительствон Нохчийн Республикехь йолчу юьззина векалан планан-экономикан декъан куьйгалхо. Квалификацин дарж: Россин Федерацин хьехамча, 1-ра класс[7].
  • 2002—2003 шерашкахь — Нохчийчоьнах Пачхьалкхан Думан а, Европан Кхеташонан (ПАСЕ) парламентан ассамблеян а экспертийн кхеташонан декъашхо (алапа доцуш болх бина).
  • 2003 — Россин Федерацин Президентан Администрацехь йолчу Федералан центран а, Российн Федерацин субъектийн а барташ кечбаран комиссин декъашхо (алапа доцуш болх бина).

2001—2003 шерашкахь — Миланан компанийн тобанан директорийн кхеташонан куьйгалхочун гӀовс[7].

1995—2015 — Нохчийн Республикин культурин а, искусствон а юкъараллин гӀоьналлин Россин фондан президент, попечительски советан председатель, цуьнан бухбиллархой бара: Нохчийн Республикан Правительство; Россин Федерацин культурин министерство, Россин Федерацин промышленни политикехула йолу комитет, Михалков Никитан цӀарах фонд, Эсамбаев Махьмудан эстрадан артистийн союз[7]. Фондан коьрта гӀуллакхаш ду кхоллараллин инициативашна гӀо дар, культурин тӀаьхье ларъяр, Чехин территори тӀехь хӀаллакбечу шина тӀеман жигара муьрашкахь гӀо дар кхоллараллин интеллигенци (шайна юкъахь Чехи йита декхаре хилларш а) керлачу меттигашкахь дӀатарбарехь а, балха эцарехь а, финансийн гӀо дарехь а, и.дӀ.кх.а. 2011—2016 шерашкахь — Россин Ӏилманийн академин (РАН) меттаӀилманан институтан Кавказан меттанийн отделан Ӏилманан белхахо, цул тӀаьхьа лакхара Ӏилманан белхахо. Оццу Ӏилманан учрежденехь цо чекхъяьккхира аспирантура а, докторантура а, оборона а[7].

Член Союза журналистов Российской Федерации с 1995 года. С 2000 — член Ассоциации «Наш дом — Северный Кавказ», учрежденной Министерством культуры Российской Федерации. Член Союза литераторов Российский Федерации с 2004 года (гильдия прозы). Псевдоним «Дзурзук, сын Тирета». Пишет на чеченском и русском языках. Автор около тысячи произведений в жанре гражданской поэзии, в том числе поэм на чеченском языке[7].

Россин Федерацин Журналистийн Союзан декъашхо 1995 шарахь дуьйна 2000 шарахь дуьйна — Россин Федерацин культуран министерствос кхоьллинчу «Вайн цӀа — Къилбаседа Кавказ» Ассоциацин декъашхо. Россин Федерацин яздархойн союзан декъашхо 2004 шарахь дуьйна (прозин гильди). Ник «Дзурзук, сын Тирета». Нохчийн а, оьрсийн а меттанашкахь яздо. Граждански поэзин жанрехь эзар гергга произведенийн автор ву, шайна юкъахь нохчийн маттахь стихаш а йолуш[7].

Ӏилманан а, юкъараллин а гӀуллакхашна а, иштта Нохчийн Республикин дешаран система меттахӀотторехь а, культурин тӀаьхье Ӏалашъярехь а бинчу белхашна пачхьалкхан а, юкъараллин а совгӀаташ кхаьчна цунна. Нохч-ГӀалгӀайн (Вайнахийн) Юкъараллин Къоман совгӀатийн Кхеташонан куьйгалхо 2006-чу шарахь дуьйна, 2019-чу шарахь вайнах лакхарчу юкъараллин совгӀатан «Даймехкан хиалхархо» автор а, кхоьллинарг а хилира. Иштта совгӀат кхоллар дуьххьара нисделира вайнехан къаьмнийн исторехь[7].

Библиографи

Жайнаш

Билгалдахарш

  1. ↑ Маьлхийста — судьба древнейшей исторической области Чечни. Архивйина 2018-01-08 — Wayback Machine
  2. ↑ 1 2 Подберезкин А. И. — Чечня.doc Чечня 1990—1991
  3. ↑ Большие и малые библиотеки России : справочник Надежда Викторовна Шахова, Евгений Иванович Кузьмин Izd-vo «Liberei︠a︡», 1 янв. 1996 г. с. 93
  4. ↑ 1 2 3 Знаменитые Чеченцы и Ингуши Энциклопедия Л-С
  5. ↑ Сигаури Илесс Мутусович
  6. ↑ 1 2 3 Илесс Сигаури: «Я отвечаю за свои слова» — Лидия АНДРЕЕВА
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Маьлхийста — судьба древнейшей исторической области Чечни. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 7 январь. Архивйина 2018 шеран 8 январехь
  8. ↑ «Очерки истории и государственного устройства чеченцев с древнейших времен», т. 3, М., 2002, с. 180—181

Категореш