Полк
Полк — кхоллам (тӀеман дакъа), коьрта тактикин а, административан-бахаман а дакъа дукхаха йолчу дуьненан пачхьалкхийн вооружённых силах.
Полко шен хӀоттамца йуккъера меттиг лелайо батальонан а, бригадина а. Полк хуьлу массо аьлча санна тӀеман ницкъийн тайпанашкахь, эскаран тайпанашкахь, башха эскаршкахь. Лерина тӀеман Ӏалашонна соединенин йукъахь а, кхин а ша тӀом бан лерина. Эскаран тайпане, башха экаршка хьаьжжина, полко бан тарло йукъараэскаран, хӀаваан тӀом йа тӀеман, тылан латтор йуург, тӀеман гӀирс[1].
Полкаш йукъайовларан истори
Оьрсийн дош «полк» – йукъараславянийн ду, кхолладелла суффиксан -къ гӀоьнца, полный, бохург санна догӀу германин а, балтийн а меттанашкахь – нем. Volk «халкъ; тоба; эскар», лит. pulkas «тоба» и кх. дӀа.[2][3].
Дуьххьара термин «полк» лелийна Киевн Русехь X бӀешеран гергга, оцу хенахь цара цӀе йелла ша тӀом бечу тобанна (эскарна). XII бӀешо долалуш «Хенан шерийн дийцарехь» полкаш олура тӀом бечу меттиге йалийначу тӀеман тобанех, церан коьртехь цхацца элий бара. Иштта полкийн йара билгала кхоллараш а, барамаш а. Масала, Новгородехь XII−XIII бӀешерашкахь эскаран йукъайоьдура 5 полк, уьш кхоллайелира гӀалин 5 декъаца. ХӀора иштта полк йекъало шина бӀенна, уьш гулбора масех урамера божарех. Полкийн коьрте хӀиттабора баьччанаш, уьш хоржура вевехь. Сийлахь Москохан олаллехь XIV бӀешарахь полк хӀоттайора олалло а, уггаре йоккха гӀалано а. Кхолламан-штатан структурехь уьш йекъалора эзарнашна, бӀенашна, иттаннашна. ХӀора полкан шен байракх а хилла, коьртехь хилла эла йа баьчча. Цхьа билгалчу меттигехь вовшахкхеташ массо полкаш тактикин дакъошка йекъало, новкъан дакъалгашка йекъало (масала, Йоккха полк, Аьтту полк, Запасан полк, Хьалха йокхху полк).
Билгалдахарш
- ↑ коллектив авторов. статья «Полк» // Военная энциклопедия / под ред. Иванова С. Б.. — М.: Воениздат, 2002. — Т. 6. — С. 483—490. — 639 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01873-1.
- ↑ Этимологический словарь русского языка Шанского. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 13 февраль. Архивйина 2016 шеран 19 ноябрехь
- ↑ Этимологический словарь Цыганенко. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 13 февраль. Архивйина 2018 шеран 14 декабрехь
Литература
- С. М. Соловьёв — «Исторія Россіи», т. XIV. М, 1862 год;
- Полк // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Полк // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред.. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
- Толковый словарь Даля
- С. Н. Долгоруков, «Хроника Российской императорской армии», 1798 год;
- Под редакцией В. К. Шенка «Справочные книжки императорской главной квартиры»:
- «Императорская гвардия (по 1 апреля 1910 г.)», изд. 2. СПб, 1912 год;
- «Гренадерские и пехотные полки (по 1 апреля 1909 г.)», изд. 2. СПб, 1909 год;
- «Дополнения к справочное книжке императорской главной квартиры, гренадерские и пехотные полки (по 1 июля 1912 г.)». СПб, 1912 год;
- «Кавалерия, кроме гвардейских и казачьих полков (по 1 мая 1914 г.)», изд. 3. СПб, 1914 год;
- А. В. Чернов, «Вооруженные силы Русского Государства в XV—XVII веков» — М.: Воениздат, 1954 год;
- Большая советская энциклопедия (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 1969—1978 годах в 30 томах;
- Полк // Вавилон — «Гражданская война в Северной Америке» / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1979. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 2).;
- М. Д. Рабинович, «Полки петровской армии 1698—1725», Под редакцией доктора исторических наук Л. Г. Бескровного, Издательство «Советская Россия», Москва — 1977 год;
- «Советским Вооружённым Силам — 60 лет» (Сопроводительный текст, часть вторая), Н. И. Кобрин, Б. П. Фролов, М., Издательство «Знание», 1978 г., 32 стр.;
- Военный энциклопедический словарь (ВЭС), М., ВИ, 1984 г., 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.).
- Генерального штаба генерал-майор Е. И. Мартынов, Из печального опыта Русско-японской войны.
- Р. и Т. Дюпюи «Всемирная история войн», «Полигон» 1998 год.
Хьажоргаш
- Полк — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу.
- М. Д. Рабинович, «Полки петровской армии 1698—1725», Под редакцией доктора исторических наук Л. Г. Бескровного, Издательство «Советская Россия», Москва — 1977 год. Архиван копи 2011 шеран 9 декабрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
- «Полк» в толковом словаре Даля на Словопедии. Архиван копи 2016 шеран 4 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
- Пехотные полки на сайте Русская Императорская армия. Архиван копи 2012 шеран 19 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ