Моргунов, Евгени Александрович

Евге́ни Алекса́ндрович Моргуно́в (1927 шеран 27 апрель, Москох1999 шеран 25 июнь, Москох) — советан а, россин театран кинон актёр а, кинорежиссёр а, сценарист а, кинопродюсер а, РСФСР-н сийлахь артист (1978).

Дукха гӀараваьлла ву Лелла стаган ролехь кхо стаг тӀера «КӀилло а, Туьллиг а, Лелла а» Леонид Гайдайн советан комедешкахь.

Биографи

Моргунов Евгени вина 1927 шеран оханан беттан 27-чу дийнахь Москохахь Моргунов Александр Семёновичан доьзалехь. Дас хьалхе дӀатесна доьзал, нанас ша цхьаъ кхиийна иза. Заводехь болх бина цо, цул тӀаьхьа Остроумовски больницехь бераш ден цӀийнехь приказчик хилла[2].

14 шо долуш иза балха вахара «Фрезер» заводе, артиллерин болванкашна заготовкаш йерзош. ТӀеман шерашкахь а, тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа а мацалла чӀогӀа лайна доьзало. Цхьана дийнахь, нанас цхьа пачка нолха беара цунна, йерриг а пачка цхьа а бепиг доцуш йиира иза. Цомгуш хилира иза, цара халла бен могушалла йухайерзош ца хилира иза, амма хӀетахь дуьйна цуьнан хӀумаллийн хийцам галъйаьлла.

1943-чу шарахь цо Сталине кехат йаздира, ша театран училище деша дӀаэцар доьхуш. Цунна жоп делира, иза баккъалла а Таировн цӀарахчу театрехь йолчу училищен дӀаэцна, амма цигахь цхьана шарахь бен ца дешна, ВГИК-н актёрийн факультете дехьавелира, цигахь Герасимов Сергейн дешна.

ВГИК чекхъйаьккхина цо 1948-чу шарахь.

1948—1951 шерашкахь киноактёран театран-студин актёр вара.

1951—1953 шерашкахь иза вара академически Малы театрехь актёр, цул тӀаьхьа йухавирзира Киноактёран театре.

Киноактёран театре дӀаэцча актёрна лерина рекомендаци:

ПохӀма долуш вуй Моргунов? Суна-м ца хаьа, амма экспедицехь цхьа машен дӀатесча, Моргуновс дог детталуш арайоккхур йу иза. ПохӀма долуш вуй Моргунов? Суна ца хаьа, амма Моргуновс йовхо а, шело а вуно дика лов, оьшуш хилча, кхачанехь ледара а вац иза. ПохӀма долуш вуй Моргунов? Ца хаьа, амма дика етт оза хууш ву иза, когаш тӀехь ун лан йиш йолуш ву. Моргунов санна верг экспедицехь ца хилча ца волу. ПохӀма долуш вуй Моргунов? Суна-м ца хаьа, амма Моргунов похӀма долуш вуй хаьа шуна.[3]

Александр Довженко

Цуьнан шолгӀа актёран роль, цу сохьта цунна гӀаравалар, йара кхоьллина турпалхочун роль, йамартхочун Евгений Стаховичан (фильмехь цуьнан турпалхо титулашкахь Почепцов санна дӀайаздина ду) «Къона гварди» фильмехь (1948 шеран верси, режиссёр Герасимов Сергей) — экранизацин Александр Фадеевн романан. Къоначу актёро Стаховичан васт хӀоттор йукъараллехь дагалецаме хилла, цхьана провинцин гӀалахь урамехь тӀелатар дина актёрна, шаьш йамартхочун лар лехна аьлла хетачу кӀенташа[4].

25 шо долуш лоьраша диагноз хӀоттийна цунна шекарца лазар ду аьлла. И бахьана долуш, дикка йозалла совъйаьлла цуьнан. Иза воккха мел хуьлу, цунах а хьакхалора цуьнан меттигаш, хаддаза когаш лазабора[4].

1950-гӀа шерашкахь актёро ловзийра коьртачу декъана историн а, патриотан а фильмашкахь, хӀинца уьш кӀезиг йевзаш йу. 1960-гӀа шерашкахь Гайдай Леонидан комедин серехь Лелла роло къоман гӀарайалар кхачийра цунна: «Самогонщики» а, «Пёс Барбос и необычный кросс» а, «Операция „Ы“ и другие приключения Шурика» а, «Кавказская пленница, или новые приключения Шурика» а.

ГӀарайаларан тулгӀенна тӀехь а волуш, ша режиссёр санна зуьйш ву иза, Шолоховн дийцарна тӀехь «Когда казаки плачут» кино йоккхуш.

«Кавказская пленница» кино йоккхуш цунна а, Гайдайна а йукъахь дов иккхира, актёр шен луьраллица вевзаш волчу режиссёрца тӀех сов йозуш йоцуш лелар бахьана долуш.

1970—1980-гӀа шерашкахь иза наггахь бен ца гайтира кинош чохь, дукхах дерг камеошкахь. Цуьнан уггаре а гӀарайаьлла оцу муьрера фильм йара «Покровские ворота».

1990-гӀа шерашкахь итт сов кинош чохь гайтира, амма хӀетте а коьрта ролаш ца ловзийра.

1998 шо даьлча кинош чохь гучу ца велира иза.

Цамгар а, валар а

ХӀора дийнахь дахарехь иза воккха забархо а, практикан забарш йезаш а вара, даима а дуккха а накъосташца го бина. Синкъерамаш безаш вара иза, амма, даьржинчу эладитанашна дуьхьал, къаьркъа лелош вацара иза[4]. Актёр дуккха а шерашкахь шекарца лаьттира, тромбоз а, ши инфаркт а, инсульт а хилира цуьнан[5].

ТӀаьхьарчу шерашкахь когаш лазар бахьана долуш лела йиш йацара ала мегар долуш, тапочкаш а йоьхна, кинош йохуш, концерташкахь иллеш гойтуш вара иза. Лоьраш масийттазза гӀоьртира цуьнан когаш дӀабаха, амма цунна операци ца йалийта гӀо дира цуьнан хӀусамнанас Наталья Николаевнас, ша а цунна дарба деш хиллачу[4].

Иза велира 1999-чу шеран асаран беттан 25-чу пӀераскан Ӏуьйранна, шен 72 шо долуш, Москох Йуккъера клиникан дарбан цӀийнехь, шолгӀа инсульт а хилла. Цул цхьа шо хьалха, 1998-чу шеран асаран баттахь, некъан бохамехь велира цуьнан 25 шо долу кӀант Николай. Ший а дӀавоьллина ву Москохарчу Кунцевски кешнашкахь(оьр.) [5].

2021-чу шеран кхолламан беттан 15-чу дийнахь актёран йисина зуда Наталья Николаевна кхелхира, ткъа ши бутт баьлча, бекарг беттан 18-чу дийнахь, воккхах волу кӀант Антон кхелхира[6]. Церан тезет хилла Москох. Декъий дагийна, ткъа цу чохь йолу урнаш дӀайоьллина актёрца цхьана кошахь[7].

Актёран кхоллараллин культурин маьӀна

Актёран амалш кест-кеста къийсалуш йу, хӀунда аьлча цо леррина цхьаьнатоьхначух тера дара забаре забархо исбаьхьаллин а, поэзин а говзачу говзанчаца. Цунна гонаха дуккха а стереотипаш кхоьллина, турпалаллин патриотически кинош чохь цуьнан хьалхе актёран карьера бахьана долуш а, цуьнан Лелла персона бахьана долуш а. Цуьнан Гайдайца дов далар шуьйра девзаш ду, цигахь цуьнан луьра хьекъал тоьлла, режиссёрна а, актёрна а зе дина[8].

undefined

Цул сов, Лелла роло актёрна халкъан Ӏибадат даран тӀегӀа кхачийра, иттаннаш ролаш ловзийначул тӀаьхьа дуккха а гӀарабевллачу актёраша кхача ца луш долу.

Цуьнан кхин йолу белхаш («Когда казаки плачут» режиссёралла, Соевн роль, кхин а актёран белхаш) дика тӀетоьхна цуьнан коьрта васт.

Моргунован секрет

ХӀун къайле йара Моргуновн? Массара а цуьнга ла а дугӀуш, иза массанхьа а чу хӀунда витина? Суна хетарехь, шеко йоццуш, шегахь хилла тешоран Ӏаламан совгӀат хилла ца Ӏаш, Моргуновс а йеллачу эпизодана нийса роль хаьржина, иза сакхт доцуш ловзийна. Актёран ролехь бечу балха тӀехь «тӀетохар» олу кхетам бу. ТӀетохарш тайп-тайпанчу кепашкахь хила тарло: лахара а, цхьатеррачу барамехь а, лакхара а. Моргуновн, шен цхьана стеган гайтамашкахь, ши тӀетохар бен дацара: цхьатерра — хьаькамашца — лакхара — массаьрца а. Муьлххачу а даржехь болчу лакхарчу хьаькамашца доттагӀаллин кепехь йукъаметтиг лелайора цо: даггара а, паргӀат а, ша цхьана парта тӀехь Ӏаш волу классера стаг санна. Амма вукхара тийна, цхьабоссачу озаца, лакхара хиларан синхаамца, мелла а лерамза къамел дора цо. Ткъа «бисинарш» кхийтира, шаьш коьртехь хиларх. Иштта цунна муьтӀахь а хилла, массанхьа а чуволийтира цара иза.

Георгий Данелия

Шен дахар

10 шарахь сов Моргунов вехира Йоккхачу театран балериница Рябцева Варварица (1914—1999), иза шел 13 шо йоккха йара.

Цуьнан зуда Моргунова Наталья Николаевна (1940 шеран асаран бутт 29-гӀа де — 2021 шеран кхоламан бутт 15-гӀа де) Евгенел 13 шо жима йара; цуьнан да-нана инженераш дара. Уьш вовшахкхетта 1963-чу шарахь цхьана ловзарца: хӀетахь Москохарчу авиацин институтан (МАТИ) студентка йолчу Натальяс гӀалатваьлла, хӀетахь Моргунов тӀеоьцуш хиллачу институтан меттана шен доттагӀчуьнга телефон туьйхира.

Телефон схьа а эцна, ша кафедран белхахо ву аьлла, дӀа а хоуьйтуш, цуьнан телефонан номер йехира цо. Цул тӀаьхьа масийттазза телефон тоьхна цо, ша кафедрера ву моьттуш, цул тӀаьхьа бен хан ца нисйира цо. Наталья йалийна 1965-чу шарахь, 80 шо долуш йелла иза, йеххачу хенахь цомгуш хилла.

КӀант — Моргунов Николай Евгеньевич (1972 шеран товбецан бутт 29-гӀа де — 1998 шеран асаран бутт 20-гӀа де), кхелхина шен 25 шо долуш, машенан руль тӀехь наб а кхетта.

Ши кӀентан кӀант (1990 а, 2000 а шерашкахь вина) а, кӀентан йоӀ Моргунова Евгения Антоновна (1994 ш. йина). Музыкан ишкол чекхъйаьккхина, виолончель локхуш Ӏамийна, цул тӀаьхьа кхидӀа а деша Чайковскийн цӀарахчу консерваторехь, дикачу балхаца чекхъйаьккхина 2019. Карарчу хенахь цо куьйгалла до шина камерни оркестран а, виолончелан дуэтан а, ловзу струнни квартетехь, аранжировкаш йазйо, концерташ вовшахтуху, виолончель локхуш Ӏамаво.

1966 шарахь дуьйна актёр вехаш вара Толстойн Алексейн урамехь, 8; 1973 шарахь дуьйна Пушкински урамехь, 21/7; 1985 шарера Краснопролетарски ураме, 9[9].

Марздаларш

Моргунов спортан шовкъе хьажархо вара. Муьлхачу Москохарчу футболан клубана гӀортор йира цо бохучух лаьцна хаамаш тайп-тайпана бу.

…Со кест-кеста кхойкхура Киноактёрийн цӀийне, цигахь доттагӀалла леладора Гайдайн трион Леллаг Моргунов Евгеница. Женя ЦСКА-н шовкъе хьажархо вара, ткъа со «Спартакехь» ловзуш вара, амма цунах новкъарло ца хилира тхан доттагӀаллина.

Олимпан чемпион Парамонов Алексей[10].

Жима волуш футболах ловза лууш вара Моргунов Евгений, буьркан меттана гонаха консеран банка а йетташ. ТӀаьхьо иза шовкъе хьажархо хилира, кест-кеста гуш вара шен уггаре а йезаш йолчу «Спартак» тобанан матчашкахь[11].

Иштта классикан музыка йезаш вара иза, Чайковскийн а, Рахманиновн а, Мусоргскийн а произведенеш йезаш. Цунна гӀенах гира шен берех музыканташ хилар. Музыкан дешар дацахь а, хӀетте а фортепиано тӀе охьа а хиъна, лергаца, дагахь латтош, классикан композици локхуш вара иза.

undefined

Театран ролаш

1948 — «Молодая гвардия» — Евгений Стахович

Театр-студи актёран (1953—1999)

  • «Полисмен» — полици;
  • «Это необычайные приключения Шурика» — Лелла;
  • «Волшебный фонарь»;
  • 1999 — «Очередной концерт» — Евгений Моргунов.

Фильмографи

Актёрийн белхаш

  • 1943 — Дни и ночи — салти (титрашкахь вац);
  • 1944 — В 6 часов вечера после войны — артиллерист (титрашкахь вац);
  • 1945 — Это было в Донбассе — къайленхо (титрашкахь вац);
  • 1948 — Молодая гвардия — Евгений Стахович (1960-гӀа шерашкахь версица — Геннадий Почепцов);
  • 1950 — Донецкие шахтёры — шахтёр, Горован кӀант (титрашкахь вац);
  • 1950 — Заговор обречённых — салти (титрашкахь вац);
  • 1950 — Секретная миссия — американ салти (титрашкахь вац);
  • 1950 — Смелые люди — Гофман (титрашкахь вац);
  • 1952 — Незабываемый 1919 год — моряк-анархист (титрашкахь вац);
  • 1953 — Вихри враждебные — анархист;
  • 1954 — «Богатырь» идёт в Марто — Гемфри;
  • 1954 — Командир корабля — Махотин, командир БЧ-5;
  • 1955 — Мать — жандарм (титрашкахь вац);
  • 1955 — Мексиканец — Майкл;
  • 1955 — Вольница — полици (титрашкахь вац);
  • 1956 — Павел Корчагин — урка подъездехь (титрашкахь вац);
  • 1956 — Дорога правды — Януков;
  • 1956 — Путешествие в молодость — альплагерян завхоз «Звёздочка»;
  • 1956 — Поэт — поэзин суьйренехь хьовсархо (титрашкахь вац);
  • 1957 — Гори, моя звезда — Крутиков;
  • 1957 — Рождённые бурей — Кобыльский;
  • 1957 — Крутые ступени — Фукс-жимах волу (титрашкахь вац);
  • 1957 — Страницы былого — жандарм (титрашкахь вац);
  • 1958 — Шли солдаты — инарлан адъютант (титрашкахь вац);
  • 1959 — Белые ночи — гӀарол;
  • 1959 — Василий Суриков — ло диллинчу гӀалин комендант;
  • 1959 — Судьба человека — стомма немцо (титрашкахь вац);
  • 1960 — Евгения Гранде — бочар (титрашкахь вац);
  • 1960 — Воскресение — долара (титрашкахь вац);
  • 1961 — Алые паруса — полицин капрал;
  • 1961 — Две жизни — Красавин (титрашкахь вац);
  • 1961 — Нахалёнок — эпизод;
  • 1961 — Пёс Барбос и необычный кросс — Леллаг;
  • 1961 — Самогонщики — Леллаг;
  • 1961 — Человек ниоткуда — повар тапи тукхумера (титрашкахь вац);
  • 1963 — Стёжки-дорожки — патрульни милициционер;
  • 1964 — До свидания, мальчики! — пляжник бераца;
  • 1964 — Звезда балета — Шилобрей;
  • 1964 — Сказка о потерянном времени — «Москвичан» да;
  • 1964 — Хотите — верьте, хотите — нет… — къамелхо ресторанехь;
  • 1965 — Бывает и так (киноальманах) (новелла «Скелет Аполлона») — эпизод;
  • 1964 — Дайте жалобную книгу — духаран туьканан директор;
  • 1965 — Операция «Ы» и другие приключения Шурика — Леллаг;
  • 1966 — Три толстяка — стомманиг;
  • 1966 — Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика — Леллаг;
  • 1966 — Сказки русского леса — Леллаг;
  • 1967 — Морские рассказы — йишлакхархо «Нимфа» иллюзионехь ;
  • 1968 — Семь стариков и одна девушка — Леллаг;
  • 1969 — Похищение — артист Моргунов (камео);
  • 1969 — Старый знакомый — артист-конферансье капитански формехь;
  • 1970 — Светофор (короткометражка) — талхошверг-хьажархо;
  • 1971 — Ехали в трамвае Ильф и Петров — тӀелатархо;
  • 1971 — Пожара не будет! (короткометражка) — магазинан директор;
  • 1974 — Северная рапсодия — таксист;
  • 1975 — Большой аттракцион — Бубенцов;
  • 1976 — Весёлое сновидение, или Смех и слёзы — Туз Пик;
  • 1976 — Волшебный фонарь — шериф /полисмен / лулахо/ дозанхо;
  • 1976 — Соло для слона с оркестром — Коля;
  • 1977 — Риск — благородное дело — камео;
  • 1977 — Эти невероятные музыканты, или Новые сновидения Шурика — камео;
  • 1979 — Бабушки надвое сказали… — повар гостиницан ресторанехь;
  • 1979 — Летние гастроли — хьажархо;
  • 1980 — Комедия давно минувших дней — Леллаг;
  • 1982 — Не ждали, не гадали! — лулахо;
  • 1982 — Покровские ворота — Соев, поэт;
  • 1982 — Просто ужас! — газан долахо;
  • 1983 — Спокойствие отменяется — Мигалов;
  • 1985 — Знай наших! — генерал;
  • 1986 — Премьера в Сосновке — хьажархо;
  • 1986 — Певучая Россия — Казарцев;
  • 1986 — Хорошо сидим! — цӀерпошта тӀехь мелла футболан кхелахо;
  • 1987 — Сильнее всех иных велений — помещик;
  • 1990 — Супермент;
  • 1991 — Действуй, Маня! — кинорежиссёр;
  • 1992 — Бабник 2 — экстрасенс;
  • 1992 — Выстрел в гробу — Колбасюк;
  • 1992 — Господа артисты — архитектор;
  • 1992 — Новый Одеон — Блохин;
  • 1993 — Бравые парни — Иван Карась, майор;
  • 1993 — Сокровище моей семьи / My Family Treasure — дядя Сергей;
  • 1994 — Вальсирующие наверняка — лор;
  • 1995 — Бульварный роман — губернатор;
  • 1998 — Райское яблочко — Всеволод Иванович Тюбиков, лардаран хьаькам.

Киножурнал «Ералаш»

  • 1984 — Выпуск № 46 (сюжет «40 чертей и одна зелёная муха») — ишколан директор;
  • 1994 — Выпуск № 106 (сюжет «Бомба») — ишколан директор.
Файл:Атаманша, Балбес, Трус и Бывалый.jpg
Хабаровскехь «Бременские музыканты» цӀе йолчу талорхойн борзан талорхойн скульптураш.

Режиссёрские работы

  • 1963 — Когда казаки плачут.

Сценарни белхаш

  • 1963 — Когда казаки плачут (дийцар).

Продюсеран белхаш

  • 1998 — Райское яблочко.

Киножурнал Фитиль

  • 1962 — Фитиль № 1 (сюжет «Живой труп»);
  • 1977 — Фитиль № 186 (сюжет «Любители»);
  • 1994 — Фитиль № 385 (сюжет «Законное развлечение»).

Музыкальни туьйраш

  • 1981 — «Происшествие в стране Мульти-Пульти» — Леллаг.

Видеоклипаш

  • 1989 — Дайте народу пиво (группа «Зодчие») — лазархо каталкан тӀехь.

Бакъдолчунна тӀера фильмаш

  • 2009 — Евгений Моргунов. Шутки большого человека (реж. Ольга Куликова).

СовгӀаташ

  • РСФСР-н сийлахь артист (1978);
  • «Къинхьегаман ветеран» мидал (1989);
  • «1941—1945 шерашкахь Даймехкан тӀамехь майра къинхьегамна» мидал;
  • Мидал «Москохан 850 шо кхачар дагалоцуш» (1997).

Билгалдахарш

  1. 1 2 Internet Movie Database (инг.) — 1990.
  2. Татьяна Булкина. Поклон советскому кино. — М.: Издательский дом «Московия», 2011. — С. 215—219. — 384 с. — ISBN 5-7151-0333-9.
  3. Моргунов Евгений — Биография — Актёры советского и российского кино. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 май.
  4. 1 2 3 4 Документальный фильм Шутки большого человека. Евгений Моргунов. www.smotrim.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 8 май.
  5. 1 2 Моргунов Евгений. www.rusactors.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 май.
  6. Умерла вдова актера Евгения Моргунова(оьр.), Вокруг.ТВ. Дата обращения: 7 майхь 2026.
  7. Умер 54-летний сын звезды «Кавказской пленницы» Евгения Моргунова(оьр.), Вокруг.ТВ. Дата обращения: 7 майхь 2026.
  8. 1 2 Та самая инвалидка: мифы и факты о СМЗ-С3Д. www.kolesa.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 май.
  9. С. О. Шмидт. . — Т. Т. I. Лица Москвы: [в 6 кн.].
  10. Романцов Д. Алексей Парамонов: «Летом «Спартак» тренировался на аэродроме, зимой – в бывшей конюшне». www.sports.ru (2013 шеран 1 февраль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 май.
  11. Даниленко Л., Смирнова Д. Операция «Ы» и другие приключения Шурика. — Украинский Медиа Холдинг, 2012. — Т. 13. — 96 с. — (Любимое кино). — ISBN 978-617-694-010-4.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь