Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Масхадов Аслан (Халид) Iелин воI

Масхадов Аслан (Халид) Iелин-воI 1951 шеран 21 сентябрь, э. Шокай, Карагандан область, Кхазакхийн ССР, СССР — 2005 шеран 8 март, Девкар-Эвла, Нохчийн Республика, Российн Федераци) — (1990-гӀа — 2000-гӀа шш.) Нохчийчохь хилла тӀеман жигара декъашхо, Нохчийн Республика Нохчийчоьнан тӀеман а, пачхьалкхан а гӀуллакххо. 1990-гӀа шарашкахь Нохчийн Республика Нохчийчоьнан ТӀеман ницӀкъаш кхуллуш дакъалецира, Российн Федерацин дуьхьала боьдуш хилла тӀеман куьйгалла дийра; 1997 шеран январь тӀера 2005 шеран март кхаччалц — Нохчийн Пачхьалкхан президент.

Ӏалларой тайпанах схьаваьлла ву 2005 шеран 8 мартехь ФСБ-но леррина йина опирацехь вина[7][8].

2006-чу шарахь Бесланехь № 1 ишкола схьаяккхарехь дийна висина цхьаъ бен воцу декъашхо Кулаев Нурпашин гӀуллакхехь дӀакхайкхийначу Къилбаседа ХӀирийчоьнан Лакхарчу кхело бинчу сацамехь дӀахьедар дина Масхадов оцу терроран актехь дакъалацарх лаьцна[9].

Биографи

Вина Казахийн ССРн Карагандан областан Осакарован кӀоштан Шокай цӀе йолу йуьртахь. Иза ву Ӏаларой тайпан.

1957 шарахь (кхечу хаамашца — 1959 шарахь) вайнахан Сибреха цӀа бахка бакъо елчул тӀехьа Аслан шен хӀусамца Зебир-Юрта цӀа веара. 1966 шарахь ВЛКСМ йукъа хӀоьттира. 1968 шарахь Лаха-Неврехь 10 класс чекх йаьккхира.

Дешаран а, тӀеман гӀуллакх

1969 шарахь иза деша вахара Тбилисин лакхарчу артиллерин буьйранчаллин училище, иза чекхъяьккхира 1972 шарахь. Цул тӀаьхьа, 1972—1978 шерашкахь, Генарчу Малхбален тӀеман округехь[10] гӀуллакх дира 20119[11] тӀеман декъехь, Ханкайски кӀоштан Платоновка юьртахь дӀахӀоттийра Ханка Ӏам бердаца[12][13]. ЦӀеяйаран взводан командиран а, батарейн командиран а, артиллерин батальонан штабан начальникан а, батальонан командиран гӀовсан а даржаш лелийна цо. 1972-чу шарахь КПСС-на юкъавогӀу .

1978-чу шарахь деша хӀоьттира цуьнан цӀарах йолчу Ленинградерчу тӀеман артиллерин академи. М.И.Калинина, иза дикачу балхаца чекхъяьккхина 1981-чу шарахь. Документашца, академехь иза Ослан аьлла тептарехь вара, цуьнан классерчу накъосташа цуьнах Олег олура[14]). Цара билгалдаьккхира, иза хӀетахь бусулба динехь ца хилар а, къаьркъанца цхьана декъехь хилар а Цул тӀаьхьа 1981 шарахь иза хьажийра Къилбаседа ницкъийн тобане (Венгри), цигахь рогӀ-роггӀана дӀалаьцна дивизин командирийн, штабан начальникан, 407-гӀа гвардин Хмельницкий Богдан а, Александр Невскийн а полкан (Тата) орденан командирийн даржаш. 19-чу гвардин танкийн дивизин декъашхо ву.

Цуьнан накъосташа динчу тоьшаллашца, цуьнан полкана масийттазза совгӀат дина кӀоштан тӀеман кхеташонан кхажтасаран байракх[15].

Нохчийн хьалхара кампани

Хьалхара нохчийн тӀом боьдуш Масхадовс план йина а, куьйгалла деш а хилла нохчийн тӀеман ницкъийн дукхах йолу баккхий тӀеман а, диверсин а операцеш.

1994-чу шеран декабрь-баттера 1995-чу шеран январь-батте кхаччалц цо куьйгалла дира Соьлжа-ГӀалара Президентан цӀа лардарна. Масхадовн планаца, нохчаша оьрсийн танкаш гӀалин юккъе чуйохуьйтура, цул тӀаьхьа зе хиллачу тӀеман машенаша бисинчарна кӀелхьарадовларан некъаш дӀакъовлучу кепара тохарш дира, тӀаккха цӀенойн лакхарчу гӀатташ тӀера цара герзаш диттира танкашна. готтачу урамашкахь маневр ян йиш йоцуш йолу. Цхьаболчу хаамашца, Оьрсийчоьнан кеманаша гӀали чухула йирзинчул тӀаьхьа дӀавахана иза. 1995 шеран февралехь Дудаевс Масхадовна дивизин инарлин дарж делира[16].


Ичкерин тӀеман ницкъийн штаб дӀахӀоттийра цо Веданан а, Ножай-Юьртан а кӀоштийн дозанехь лаьмнашкахь. 1995 шеран майхь, оьрсийн эскарша тӀеман операцешна кхайкхийна мораторий йолчу хенахь, Масхадовс шен ницкъаш юха а вовшахтоьхна, юха вовшахтоьхна фронташца а, агӀонашца а.

1995-чу шеран август-октябрь баттахь федералан Ӏедалца дагадовларш дӀахьочу нохчийн делегацин коьртехь вара иза. Бинчу барташца а догӀуш, Масхадов хӀоттийра лерринчу тергаман комиссин сопредседатель.

Масхадов коьртехь а волуш, Соьлжа-гӀалина а, Аргунна а, Гудермесна а тӀелатар кечдина, дӀадаьхьира 1996 шеран 6 августехь (Джихад операци). Цуьнан дӀахьедарца, и операци дӀаяьхьна «дерриг а дуьненна а, уггаре а хьалха Оьрсийчоьнна а ЧРИ-н Герзахойн ницкъийн тӀеман потенциал гайтархьама».

undefined

1995-чу шеран мартехь Россин Федерацин прокуратуро бехктакхаман гӀуллакх схьадиллина Масхадовна дуьхьал 170-гӀа (Ӏедаллех я даржех тӀех пайдаэцар), 64-гӀа а, 77-гӀа а артиклашца (пачхьалкхана ямартло а, бандиталла а вен кхеле кхаччалц йолу таӀзарш) РСФСР-н Бехктакхаман кодексан статьяш а йолуш, иза 1993-чу шарахь розыскехь ву аьлла дӀакхайкхийна[17]. Иза иштта делахь а, 1995-чу а, 1996-чу а шерашкахь, цо масийттазза нохчийн агӀонан цӀарах дакъалецира Оьрсийчоьнан Ӏедалца дийцаршкахь, ткъа 1996 шеран 31 августехь цо куьг яздира Хасавюртан барт Лебедь Александрца, Нохчийчоьнан статусан хаттар луьстуш дӀатеттира 2001 шеран 31 декабре кхаччалц.

Билгалдахарш

  1. ↑ «Законные полномочия Масхадова как избранного президента Чеченской Республики истекают 27 января 2002 года. Но у нас военное положение, и полномочия можно продлить… Парламент продлит ему полномочия» (Зелимхан Яндарбиев) [1].
  2. ↑ Срок полномочий Аслана Масхадова как президента Чеченской Республики Ичкерия (ЧРИ) формально истек 26 января 2002 года. Он был избран 26 января 1997 года и по действовавшей тогда конституции ЧРИ должен был занимать этот пост пять лет. (Масхадов больше не президент Чечни. Даже формально)
  3. ↑ В 2003 году прошёл референдум по конституции Чечни и выборы прзедиента Чечни, на которых победил Ахмат Кадыров. Можно утверждать, что «Масхадов стал нелегитимен после референдума» [2]. Незадолго до президентских выборов Ахмат Кадыров заявлял, что после них «никто в мире не сможет называть Масхадова президентом даже несуществующей Ичкерии» («Газета.Ru», 28.07.03).
  4. ↑ Масхадов покинул Грозный
  5. ↑ Масхадова похоронили в безымянной могиле
  6. ↑ На стороне умеренных националистов
  7. ↑ Убит Аслан Масхадов // «Коммерсантъ», № 40 (3124) от 09.03.2005
  8. ↑ Уничтоженные чеченские боевики. Справка // РИА «Новости», 9 марта 2005
  9. ↑

    Суд также посчитал, что нападение на школу в Беслане и захват заложников планировались «по указанию Масхадова и Басаева для оказания давления на федеральные органы власти с целью вывода войск из Чеченской республики».

    — Приговор Кулаеву продолжат читать в четверг // Би-би-си, 17 мая 2006
  10. ↑ Муса Мурадов, Алла Барахова, Николай Гулько. Из-под Чечни достали Архиван копи 2008 шеран 17 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Коммерсант-Власть, 14.03.2005. — № 10 (613)
  11. ↑ Феськов В. И., Калашников К. А., Голиков В. И. Советская армия в годы «холодной войны» (1946—1991). — Томск: Изд-во Том. ун-та, 2004. — ISBN 5-7511-1819-7
  12. ↑ Феськов В. И., Калашников К. А., Голиков В. И. Советская армия в годы «холодной войны» (1946—1991). — Томск: Изд-во Том. ун-та, 2004. — ISBN 5-7511-1819-7
  13. ↑ Константин Сизиков. Ханкайский взлёт Аслана Масхадова // Ежедневные новости (Владивосток), 17.06.2005.
  14. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2007 шеран 2 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2008 шеран 14 февралехь
  15. ↑ Масхадов: Голубь мира или ворон раздора? Архиван копи 2013 шеран 24 декабрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Подробности. UA
  16. ↑ Профиль — еженедельный деловой журнал
  17. ↑ Масхадов Аслан (Халид) Алиевич. ТӀекхочу дата: 2008 шеран 3 июнь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2008 шеран 18 июнехь
Хьалха хилларг:
Зелимхан Абдулмуслимович Яндарбиев (и.о.) 		Нохчийн Республика Нохчийчоьнан президент
Ичкерин герб
1997 шеран январь — 2005 шеран март 		Когаметтаниг:
Абдул-Халим Садулаев

Категореш