Лаьхьарчий
Лаьхьа, текхарг (оьр. Змея) — Текхаргаш йалх эзар гергга тайпанашка екъалуш йу. Царна йукъадог1у лаьхьанаш. Саьрмикаш хуьлу хӀора континентехь, Антарктида а, цхьацца даккхий гӀайренаш а йоцург, масала, Ирланди а, Керла Зеланди а, ткъа иштта Атлантикан океанан а, Тийначу океанан юккъера а дуккха а кегий гӀайренаш[1].. Цхьайолу саьрмикаш дӀовш долуш ю, амма дӀовш доцу саьрмикаш гойту алсам тайпанашца. ДӀовш долчара дӀовш леладо уггаре а хьалха талларна, шаьш ларваларан Ӏалашонца а доцуш. Цхьадолчу тайпанийн дӀовш чӀогӀа хуьлу адам дайа.ДӀовш доцучу саьрмикаша я дийна дӀаюу шайн ижо (бецан саьрмикаш), я хьалха иза йойу (дӀовш доккхуш) (саьрмикан саьрмикаш). Тахана Лаьтта тӀехь ехаш йолу уггаре а яккхий евзаш йолу саьрмикаш ю сетчатый питон а, анаконда а. Уггаре жима дийна саьрмик Leptotyphlops carlae 10 сантиметр сов еха яц[2]. Дукхаха йолу саьрмикаш цхьана метрал сов еха яц[3].
Саьрмикаш Ӏаморх серпентологи олу.
Эволюци
Саьрмикаш эволюци йина лечанашкара, монофилетикан тоба йу. Молекулан хаамашца, хӀинцалерачу лечанашна йукъахь церан уггар гергара нах бу игуаниформаш а, шпинделан кепара лечанаш а, цара цхьаьна кхуллу Toxicofera клад. Цхьаболчу морфологин талламаша гойту оцу кладан юкъа мозазаврш а хилар, уьш саьрмикийн йиша тоба хилар.
Строенин башхаллаш
Куц
ДегӀ деха ду, меженаш йоцуш ду. Йохалла 10 см тӀера 7 метр гергга ю.
Саьрмикаш къаьста когаш боцучу лечанех, церан хьаьжкӀийн аьрру а, аьтту а меженашна юкъахь хьийзаш йолу зӀе хиларца (цо аьтто бо ижо ерриг дӀакхачо), хьийзаш йолу бӀаьргийн кӀорнеш а, лерган Ӏуьргаш а, белшийн доьхканаш а ца хиларца.
Чкъор
Линька
Скелет
Синхааман меженаш
Мерса
Б1аьрса
Теплови чувствительность
Вибрационни чувствительность
Ӏаш йолу меттиг а, дахаран кеп а
Яржар
даар
Классификаци
Иэсийн тайпанаш
Хьажа кхин
Билгалдахарш
- ↑ Snakes: A Natural History / Ed. by Roland Bauchot. — New York City: NY, USA: Sterling Publishing Co., Inc., 1994. — 220 p. — ISBN 1-4027-3181-7.
- ↑ S. Blair Hedges. At the lower size limit in snakes: two new species of threadsnakes (Squamata: Leptotyphlopidae: Leptotyphlops) from the Lesser Antilles(ингалс.) // Zootaxa : journal. — 2008. — 4 August (vol. 1841). — P. 1—30. Архивйина 2008 шеран 9 августехь.
- ↑ Boback, S. M.; Guyer, C. (2003). «Empirical Evidence for an Optimal Body Size in Snakes». Evolution 57 (2): 345. Кеп:Doi. ISSN 0014-3820. PMID 12683530. (англ.)