Кегийрхой а, бераш а (къоман проект)

Российн президенто РФ Ӏедална хьалха декхар хӀоттийна 2030-гӀа шо тӀекхачале 100% бераш а, кхиазхой а, кегийрхой а хьуьнарш а, похӀма а кхиош, хьалхе дуьйна карьера йан аьттонаш луш йолчу барамийн системо дӀалоцуш хилар^[3]. Цул сов, билгалдаьккхина ду, говзаллин, личностни кхиорна, патриотически кхетош-кхиорна тӀехьажийначу программашкахь дакъалоцучу кегийрхойн дакъа 75,1% хила деза; волонтерийн а, йукъараллин а гӀуллакхашкахь дакъалоцучеран дакъа 45,8% кхача деза; Российхь ша-шена реализаци йан йиш йу аьлла хетачу кегийрхойн дакъа 85% кхаччалц хьаладала деза; Российн лакхарчу дешаран заведенешкахь а, Ӏилманан организацешкахь а лакхарчу дешаран программашкахь доьшуш болчу кхечу пачхьалкхашкара студентийн терахь 500 эзар стаге кхаччалц алсамдаккха деза^[3].

Билгалдаьккхина ду, оьрсийн ламастан синмехаллаш йовзуьйтуш а, ларйеш а йолчу оьздангаллин а, говзаллин а, халкъан исбаьхьаллин а декъехь йерриге а проектех 80% пачхьалкхо ахча луш хилар^[3]. Къоман проект кхочушйан хьажийна ду 2025-чу шарахь 458 138,3 млн, 2026-чу шарахь - 547 375,6 млн, 2027-чу шарахь - 550 342,1 млн^[7].

Къоман проектан гурашкахь лерина ду похӀма долчу берашна лерина 12 хьалхара ишкол схьайелла, 8 эзар сов ишкол меттахӀотто, лаххара а 2 миллион къона говзанчаш экономикин коьртачу дакъошна сийначу кочарца белхан меттигашна кечбан, 800 кегийрхойн университетан инженерийн лаборатореш а, 50 ишколан инженерийн лаборатореш а кхолла. 800 общежити меттахӀоттор^[8].

"Кегийрхой а, бераш а" къоман проектана йукъайогӀуш йу хӀара федералан проекташ:

• «Росси - таронийн мохк»;
• "Вай цхьаьна ду";
• "Дуьненахь Оьрсийчоь";
• "Дерриге а дика берашна";
• "Куьйгалла йолу ишколаш";
• "Хьехархой а, Ӏуналчаш а";
• "Кхузаманан кампусийн маша кхоллар";
• "Куьйгалхойн тӀаьхьенна лерина университеташ";
• "Корматалла"^[3];
• «Приоритет-2030»^[9].

2025-чу шеран март батте кхаччалц "Кегийрхой а, бераш а" къоман проектан гурашкахь хӀара жамӀаш дина:

• Берийн боламан гурашкахь дӀабаьхьна 6942 барам - "Хьалхарчийн болам";
• Дуьненаюкъара кегийрхойн фестиваль вовшахтохарехь дакъалаьцна 20 эзар стага;
• "Онлайн университете дӀаэцар" сервисан буха тӀехь кхоьллина кхечу пачхьалкхан студентан цхьаъ бен йоцу терахьийн профиль;
• Российн Федерацин регионашкахь 12 лакхарчу ишколех лаьтта маша кхоьллина;
• йуккъера корматаллин дешаран а, производственни а йаккъаш кхоьллина;
• Кегийрхойн 940 лаборатори схьайиллина^[6];
• "Земски хьехархо" программица цхьана ханна компенсацин ахчанаш делла 7500 хьехархочунна;
• классан куьйгаллина 800 эзар сов ахча делира^[3].

2025 шеран 5 июнехь оьрсийн меттан гӀолоцучу пачхьалкхан политикин кхочушйаран кхеташонан хийшамашкахь, Российн Президента Путин Владимира кховдийра «Пушкинан карта» санна, "Берийн книжни карта" кхолла^[10].