Качалов, Василий Иванович

Василий Иванович Качалов (бакъйолу фамили Шверубович) (30 января (11 февраля) 1875, Вильна — 30 сентября 1948, Москва) — Оьрсийн а, советийн а актер, исбаьхьаллин дешан говзанча, хьехархо. Дуккха а шерашкахь Москох исбаьхьаллин театран коьртачу артистех цхьаъ. СССР халкъан артист (1936 шо)[1]. Шина Ленинан орденан кавалер (1937, 1945). Сталинан цӀарахчу совгӀатан 1-ра даржан лауреат (1943 шо).

Биографи

Хьалхара шераш

Василий Шверубович вина Российн империн Вильнюсан губернаторан Вильнехь (хӀинца Вильнюс, Литва), полякийн-беларусин элийн доьзалехь[2], православин динан дай Иоанн Шверубовичан кӀант.

Дзержинский Феликсца а, Горев Борисца[3] а, Галковский Константинца а цхьана хенахь дешна Вильнюсан 1-чу гимназехь. ХӀетахь а, самодеятельни спектаклашкахь дакъалоцуш, декламатор а, актер а санна цӀе яьккхира цо. Цуьнан шен спектаклех цхьаъ яра Чацкин монолог. Цунна дукха езара шен ден вешин Хризантан гимнаш локхуш, уьш карикатурийн белорусийн акцентца дӀа а локхуш. Ша а лакхара школа чекхъяьккхинчул тӀаьхьа бен хала ца кхиира и акцент дӀаяккха[4]..

1893 шарахь иза деша воьду Петарбухерчу университетан юридически факультете, цигахь ловзуш вара Давыдов Владимиран куьйгаллица студентийн драматически тобанехь. 1896 шарахь, студентийн каникулашкахь, цо гайтира Комиссаржевская Вераца цхьаьна Судерман Германан «Бой бабочек» пьесин инсценировкехь. ТӀаьхьо цо гайтира Вильнюсехь а, Ковнохь а Москохан исбаьхьаллин театрца гастролашкахь[5].

Театран карьера

undefined
undefined

1896 шарахь иза артист хилира Литературно-исбаьхьаллин юкъараллин Петарбухера театрехь, цуьнан бакъволу долахо вара «Новое время» газетан долахо а, редактор а волу Суворин Алексей. Цхьана версица, Суворин вара актеран «товш йоцу» фамили хийца «Качалов» сценин цӀе кхоьллинарг[6]. Кхечо дийцарехь, Шверубович цӀерпошта тӀехь вевзира А. А. Блокан ден вешин кӀантана, къоначу инженерна Николай Николаевич Качаловна[7], цо дийцира цуьнга дийцар, муха, газетехь губернаторан Качалов Николайх лаьцна некролог ешначул тӀаьхьа (спутник), шен стаге дӀаэцна, цо шен стаге дӀаэцна. цунна кӀел гӀараваьлла иза. Актер Качалов а, академик Качалов а цул тӀаьхьа доттагӀалла лелийра, ткъа актер кест-кеста воьдура КачаловгӀеран цӀахь дӀахьочу гӀарабевллачу кхоллараллин суьйренашка, иза дийцина балеринан Уланова Галинан дагалецамашкахь.

1897 шеран аьхка цо дакъалецира Далматов Василийн гастролашкахь, коьрта ролаш ловзош, масала, Толстойн Алексейн «Смерть Ивана Грозного» спектаклехь Годунов Борис. 1897—1900 шерашкахь Казанехь а, Саратовехь а гайтира Казань-Саратовн актерийн ассоциацица Бородай Михаилан куьйгаллица.

Василий Качаловс Блокан байт йоьшу «Коршун»

1900 шарахь иза тӀеийцира Москван исбаьхьаллин театран труппе, цигахь цо шен дебют йира Берендейн ролехь Островскийн «Снегурочка» спектаклехь. Юьхьанца битийн дакъошца тоам беш, тӀаьхьо цо билгалдаьккхира Константин Станиславскийн Тригорин а, Вершинин а Чеховн «Чайка» а, «Кхо йиша» а киншкашкахь. Масех шарахь иза хилира театран коьртачу актерех цхьаъ[8]. 1905 шарахь дуьйна Станиславскийс шен кехат тӀехь яздира, шен коьрта роль Качаловна дӀаяла декхаре хилла ша аьлла[8].

Революци хилале хьалха цуьнан тоьллачу произведенех яра Чеховн «Тузенбах», «Трофимов Петя», «Иванов», ткъа иштта Горькийн «Лаха кӀоргенаш» пьеси тӀера «Барон» а, Достоевскийн романийн адаптацешкахь Карамазов Иван а, Ставрогин Николай а. Станиславский Константин а, Немирович-Данченко Владимир а лехаро йийсаре лаьцначу актеро масийттазза реза ца хилира империн сцени тӀехь гайта кхайкхамаш бар[8]. Соловьёва Иннас ма язйарра,

«Обладая неотразимым сценическим обаянием, чарующим голосом и всеми данными, чтобы первенствовать в традиционном амплуа героя-любовника, обладая также точным юмором и мастерством характерности, обладая — наконец — той нервной тонкостью, обострённостью интеллекта, способностью жить на сцене философской проблемой, которые делали его идеальным исполнителем ролей недавно возникшего амплуа „героя-неврастеника“, Качалов всю жизнь совершенствовал в себе нечто иное: совершенствовал своё мастерство артиста „театра живого человека“, который строили создатели МХТ»[8].

Пречистенскийн белхалойн курсашкахь йолчу драматически студи чохь хьехархо вара иза.

Москох цо дӀахьора жигара бохаман дахар, детин оьмаран. Бунин Иванан «ЦӀена шинари» дийцарехь карикатураш гойту сакъоьруш волчу Качалован «керахь стака а долуш, хьаьжкӀаш дӀа а йиллина, хьацарх юткъа шаршу а йолуш, цу тӀехь кхозуш шен белорусски месийн гаьннаш а долуш». Есенин Сергейс язйина «Качаловн жӀаьле» цӀе йолу гӀараяьлла стихотворени, иза дӀайолало могӀанашца: «Дай мне свою лапу, Джим, за удачу...» Андреева Марияца цуьнан доттагӀалла бахьана долуш Качаловга арахьара МК (Оьрсийчоьнан социал-демократин къинхьегаман парти) директивийн кехаташ кхачадора, ткъа «Искрана» материалаш цуьнан цӀарах арахьа дӀахьажийра. Театран гӀуллакхашкахь цуьнан гергарло а, доттагӀалла а хилла миллионерца Тарасов Николайца.

Советан шераш

Файл:Три сестры МХАТ.mp3
Сцена из 4 действия «Трёх сестёр»: Тузенбах — Василий Качалов, Ирина — Ангелина Степанова

1919-1922 шерашкахь, Октябран революци хиллачул тӀаьхьа, артистийн тобанца Россин Къилбаседехь, цул тӀаьхьа Болгарехь, Югославехь, Австрехь, Чехехь, Германехь, Данихь, Швецехь гастролашкахь вара иза.

Оьрсийчоьнан Къилбаседехь гастролашкахь волуш, юхадоьдучу КӀайн эскаран дакъошна тӀаьхьа а волуш, иза чакхвелира Екатеринославехь, цигахь ларамаза карийра кӀайнчаьрца гӀуллакх деш хилла цуьнан кӀант. Тифца цомгуш волу кӀант халла кӀелхьара велира:

Мать, которая всю ночь сидела около меня, заметила, что я очень вспотел, градусник показал, что у меня 35 с чем-то. Тогда она накапала мне двадцать пять — тридцать капель и дала выпить. При всей своей слабости я почувствовал, что выпил что-то не то. Оказалось, что мать дала мне принять сильный раствор карболки. Началась, конечно, паника. Весь дом принимал во мне то или иное участие: несли молоко, искали врача, бегали в аптеку, только отец был как-то странно, напряжённо спокоен. Когда мать, которая была, конечно, в самом невероятном отчаянии, бросилась к нему с исступлённым воплем: «Что делать?» — он сказал с неожиданным уверенным самообладанием: «Пойми ты: чтобы мать ждала с фронта сына, о котором несколько месяцев ничего не знала, и чтобы она в первую же ночь его отравила… это такая безвкусная мелодрама, которой быть не может. Этого не может быть». И мать успокоилась[4].

Качалов Василийс йоьшу авторан текст Москох исбаьхьаллин театран «Воскресение» спектаклан радиоинсценировкехь, 1936 шо

1922—1924 шерашкахь цо гайтира Европехь а, Америкехь а Москох исбаьхьаллин театран труппехь, коьртехь Станиславский а волуш. 1924 шарахь дуьйна цо болх бира Москвахь, ерриг а 55 роль ловзош.

Качаловн карьерина хаъал тӀеӀаткъам бира цуьнан сцени тӀехь хиларо а, радиохь болх баро а, поэзин (Есенин Сергейс, Багрицкий Эдуарда, кхечара а) а, проза а патефонан пластинкашна дӀаязъяро. Цо кхоьллина шатайпа жанр драматически спектаклийн — «монтажаш» — цу чохь цо ловзийра масех роль.

Цуьнан кӀентан дагалецамашца, иза дика лекха вара (1 м 85 см), амма шен ондачу баккхийчу вежаршца дуьстича, онда, сирла, цӀена месаш йолуш, герга гуш, готта белшаш йолуш вара[4].

undefined

Иза велира 1948 шеран 30 сентябрехь Москвахь пхенашна раках. ДӀавоьллина Новодевичин кешнашкахь (№ 2 дакъа).

Доьзал

  • Да — Иоанн Васильевич Шверубович, поп, Вильнюсера Сийлахь-Веза Николайн килсан ректор, белорусийн сийлахьчу доьзалера.
  • Нана — Мелитина Матвеевна, схьаяьлла ах поляк, ах литовка (ненан агӀор Гинтовт), амма дукха хенахь дуьйна оьрсийн православин доьзалера.
  • Дядя Хризанф, динан дай, дагахь вара шен динан дай тешийта, уггаре а жимачу ийманца а, лам меттахбаккха аьлла омра дан йиш ю — иза меттахбер бу — цхьа тамашийна хӀума деш. Цу гӀуллакхехь аьтто ца баьлла цуьнан, динан нах новкъарло ярна, кхаа шарахь ламанан цӀийнехь чувоьллира, луьра тоба а деш.
  • Петарбухерчу университетан юридикан факультет чекхъяьккхина волу ваша Анастасий Привисленски статистически урхаллехь коьрта статистикан болх беш вара.
  • Ваша — Эразм, жимачу оьрсийн драгунийн полкан эскархо, цул тӀаьхьа шен гӀуллакх чекхдолуш цо куьйгалла деш хиллачу Приморски драгунийн полкан салти.
  • Цуьнан зуда Литовцева Нина Николаевна (1878—1956) актриса а, режиссёр а яра. Цунна елира РСФСР халкъан артистка цӀе 1948 шарахь, актераш вовшахкхетта Казанан театрехь 1898—99 шерашкахь. 1900-чу шеран аьхка Кисловодскехь ялийра цара. ТӀаьхьо цамгар бахьана долуш сцени тӀера дӀаяла дийзира цуьнан. Дуккха а гӀуллакхаш хилла Качаловн (Коонен Алисаца, Лилина Марияца, кхечаьрца а)[9].
  • Сын — Вадим Шверубович (1901—1981), театральни деятель, мемуарист.
  • КӀентан кӀант — Алексей Бартошевич (вина 1939 шо), Шекспиран Ӏилманча а, театран критик а.
  • КӀентан йо1 — Шверубович, Мария Вадимовна (1949—2018), театран актриса, «Современник» театран художник.
  • КӀентан йо1ан йо1 — Ольга Борисовна Любимова, министр культуры РФ с 21.01.2020.

Кхоллар

undefined

Казань-Саратовн актерийн цхьаьнакхетаралла М. М. Бородайн куьйгаллица

  • «Бедность не порок» А. Н. Островского — Митя
  • «Без вины виноватые» А. Н. Островского — Дудукин
  • «Царь Фёдор Иоаннович» А. К. Толстого — Князь Шаховской
  • «Василиса Мелентьева» А. Н. Островского и С. А. Гедеонова — Грозный
  • «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстого
  • «Гамлет» У. Шекспира — Горацио
  • «Юлий Цезарь» У. Шекспира — Кассий
  • «Коварство и любовь» Ф. Шиллера — Президент

Москох исбаьхьаллин театр

  • 1900 — «Снегурочка» А. Н. Островского; постановка К. С. Станиславского — Царь Берендей
  • 1900 — «Когда мы, мёртвые, пробуждаемся» Г. Ибсена; постановка Вл. И. Немировича-Данченко — Рубек
  • 1900 — «Геншель» Г. Гауптмана — Посетитель пивной (ввод)
  • 1900 — «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстого; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Эльмс, Григорий Годунов(ввод)
  • 1901 — «Три сестры» А. П. Чехова; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Вершинин
  • 1901 — «Дикая утка (пьеса)» Г. Ибсена — Экдаль
  • 1901 — «Чайка» А. П. Чехова; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Тригорин (ввод)
  • 1901 — «Микаэль Крамер» Г. Гауптмана — Эрнст Лахман
  • 1901 — «В мечтах» Вл. И. Немирович-Данченко — Князь Старочеркасов
  • 1902 — «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстого — Гарабурда (ввод)
  • 1902 — «Три сестры» А. П. Чехова — Николай Львович Тузенбах (ввод)
  • 1902 — «На дне» М. Горького — Барон
  • 1903 — «Столпы общества» Г. Ибсена — Хильмар Теннисен
  • 1903 — «Юлий Цезарь» У. Шекспира; постановка Вл. И. Немировича-Данченко — Юлий Цезарь
  • 1903 — «Одинокие» Г. Гауптмана; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Йоганн Фокерат (ввод)
  • 1904 — «Вишнёвый сад» А. П. Чехова — Пётр Сергеевич Трофимов— «Там, внутри» М. Метерлинка — Дед
  • 1904 — «Слепые» М. Метерлинка — Слепой
  • 1904 — «Иванов» А. П. Чехова — Николай Алексеевич Иванов
  • 1904 — «У монастрыря» П. М. Ярцева — Бартенев
  • 1905 — «Блудный сын» С. А. Найдёнова — Максим Коптев
  • 1905 — «Привидения» Г. Ибсена — Пастор Мандерс
  • 1905 — «Дети солнца» М. Горького — Протасов
  • 1905 — «Блудный сын» С. Найдёнова — Максим Коптев
  • 1906 — «Горе от ума» А. С. Грибоедова — Александр Андреевич Чацкий
  • 1906 — «Бранд» Г. Ибсена — Бранд
  • 1900 — «Снегурочка» А. Н. Островского; постановка К. С. Станиславского — Царь Берендей
  • 1900 — «Когда мы, мёртвые, пробуждаемся» Г. Ибсена; постановка Вл. И. Немировича-Данченко — Рубек
  • 1900 — «Геншель» Г. Гауптмана — Посетитель пивной (ввод)
  • 1900 — «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстого; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Эльмс, Григорий Годунов(ввод)
  • 1901 — «Три сестры» А. П. Чехова; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Вершинин
  • 1901 — «Дикая утка (пьеса)» Г. Ибсена — Экдаль
  • 1901 — «Чайка» А. П. Чехова; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Тригорин (ввод)
  • 1901 — «Микаэль Крамер» Г. Гауптмана — Эрнст Лахман
  • 1901 — «В мечтах» Вл. И. Немирович-Данченко — Князь Старочеркасов
  • 1902 — «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстого — Гарабурда (ввод)
  • 1902 — «Три сестры» А. П. Чехова — Николай Львович Тузенбах (ввод)
  • 1902 — «На дне» М. Горького — Барон
  • 1903 — «Столпы общества» Г. Ибсена — Хильмар Теннисен
  • 1903 — «Юлий Цезарь» У. Шекспира; постановка Вл. И. Немировича-Данченко — Юлий Цезарь
  • 1903 — «Одинокие» Г. Гауптмана; постановка К. С. Станиславского и Вл. И. Немировича-Данченко — Йоганн Фокерат (ввод)
  • 1904 — «Вишнёвый сад» А. П. Чехова — Пётр Сергеевич Трофимов
  • 1904 — «Там, внутри» М. Метерлинка — Дед
  • 1904 — «Слепые» М. Метерлинка — Слепой
  • 1904 — «Иванов» А. П. Чехова — Николай Алексеевич Иванов
  • 1904 — «У монастрыря» П. М. Ярцева — Бартенев
  • 1905 — «Блудный сын» С. А. Найдёнова — Максим Коптев
  • 1905 — «Привидения» Г. Ибсена — Пастор Мандерс
  • 1905 — «Дети солнца» М. Горького — Протасов
  • 1905 — «Блудный сын» С. Найдёнова — Максим Коптев
  • 1906 — «Горе от ума» А. С. Грибоедова — Александр Андреевич Чацкий
  • 1906 — «Бранд» Г. Ибсена — Бранд

Фильмографи

Ролаш

  • 1928 — Белый орёл — губернатор
  • 1931 — Путёвка в жизнь — юкъадалоран а, дерзоран а дешнаш

Озаца дӀаяздар

  • 1936 — Стрекоза и муравей (анимационни)
  • 1943 — Георгий Саакадзе — Шадиман Бараташвили (роль С. А. Закариадзе)
  • 1945 — Пропавшая грамота (анимационни) — закадрови текст
  • 1965 — Картина (анимационни) — авторера текст

Киношкахь дакъалацар

  • 1946 — Мастера сцены (документальни)

Архиван кадраш

  • 1958 — Искусство большой правды (документальни)
  • 1964 — Качалов (документальни)
  • 1975 — О нашем театре (документальни)

СовгӀаташ а, цӀераш а

  • Заслуженный артист Республики (1924)
  • Народный артист Республики (1927)
  • Народный артист СССР (1936)
  • Сталинская премия первой степени (1943) — театран а, драматически а искусствон декъехь баккхий кхиамаш бахарна
  • Два ордена Ленина (03.05.1937, 1945)
  • Орден Трудового Красного Знамени (2.10.1935)
  • Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»

Эс

  • Актеран цӀе тиллина Казанерчу йоккхачу драматически театрна а, Казанерчу цхьана урамна а.
  • Актеран цӀе тиллина Вильнюсехь гимназина ( литва. Vilniaus Vasilijaus Kačialovo gimnazija ).
  • Соломенски кӀоштарчу Киевехь цхьана урамна тиллина актеран цӀе.

Билгалдахарш

  1. Качалов, Василий Иванович — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу. 
  2. Смирнов А. Заговор недорезанных // Зеркало. — 2006. — № 27—28.
  3. Б. Горев. Марксизм и рабочее движение в Петербурге четверть века назад
  4. 1 2 3 Шверубович В. В. О людях, о театре и о себе. — М.: Искусство, 1976. — 431 с.
  5. Качалов, Василий Иванович — RuData.ru
  6. Шляхов А. Л. Фаина Раневская. Любовь одинокой насмешницы. — М.: АСТ, 2015. — С. 52. — 300 с. — ISBN 978-5-17-094086-8.
  7. Качалов, Николай Николаевич(оьр.) // Википедия. — 2022-10-12.
  8. 1 2 3 4 Соловьёва И. Н. Василий Иванович Качалов. История. Персоналии. МХТ им. А. П. Чехова (официальный сайт). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 12 сентябрь.
  9. Maria Ignatieva. Stanislavsky and female actors: women in Stanislavsky’s life and art. University Press of America, 2008. ISBN 9780761841791. Page 39.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь