Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Дуьненайукъара зударийн де

Дуьне́найукъара зудари́йн де — Ӏида, даздо хӀора шарахь 8 мартехь цхьа могӀа пачхьалкхашкахь «зударийн де» олий. Исторехь йукъадаьлла, дуккха а пачхьалкхашкахь цхьатерра бакъонаш а, эмансипаци къуьйсу зударий бертахь хиларан де аьлла. 1975 шеран мартехь дуьйна Дуьненайукъара зударийн де даздо ВКЪКХ[1].

Зударшна цхьатерра бакъонаш хилар лаарна дуьненаюкъара де дӀадахьаран ойла кхоллайелира XX бӀешо долалуш[2]. Зударий цхьаьнатоьхнарг йара Германин социал-демократин партин зударийн тобан лидер Цеткин Клара.

Декабрь беттан 18-чу дийнахь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Коьрта Ассамблеяно тӀеийцира A/RES/3010 резолюци, 1975 шо Дуьненаюкъара зударийн шо дӀакхайкхийра[2][3].1977 шарахь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла Ассамблеяно тӀеийцира A/RES/32/142 резолюци, цуо кхоьллина Дуьненаюкъара зударийн бакъонаш ларйаран де а, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин декъашхойн пачхьалкхашна йукъахь дуьненайукъара машаран де а.

Оцу дийнахь дуьненаюкъарчу тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь дуьненаюкъарчу организацеша дӀахьо протестан акцеш а, митингаш а, зударийн бакъонаш а, маршонаш а ларййарна а, доьзалехь ницкъ барна а, цхьатерра цахиларна а дуьхьал къийсам латторна а, ламастан йоцу сексуальни ориентаци йолчу нехан бакъонаш ларйарна а Ӏалашонца цхьа могӀа пачхьалкхашкахь а[4]: Франци, Инди, ГӀиргӀазойчоь, Япони, Германи, Йоккха Британи, Таиланд, Бельги, Итали.

Оцу дийнахь Россехь дӀахьо зударша дахарехь лоцу меттиган сий деш даздарийн концерташ а, йерригроссин мероприятеш а[5]. Ламастехь 8 мартехь божарша зударшна зезагаш ло, шайн дахарехь церан мехала дакъа билгалдеш[6].

undefined

Истори

Ӏида даларх дийцарш

Шуьйра даьржина (Росси ца юьйцу, Малхбузе юьйцу) Дуьненайукъара зударийн де 8 март даздаран ламаст схьадаьлла 1857 шарахь Нью-Йоркехь текстилан промышленностин а, бедарш тоьгу фабрикийн а белхалоша-зударша, юургаш ечара а белхан хала хьолашна а, лахара алапна а реза боцуш «деса яйнийн лелам» бича бохуш. Цара доьхура белхан де дацдар, белхан хьолаш тодар, божаршца алапа цхьабосса дӀанисдар. Цу зударша оцу хенахь 16 сахьтехь болх бора, ткъа алапа чӀогӀа кӀезиг дара. — Амма Франсуаза Пика масех яззамехь (кхечу авторшца цхьаьна) гайтира, и факт чӀагӀдан йиш йоций, ткъа дийцар, тера ду, кхоьллина 1955 шарахь, Ӏидан ламаст коммунистийн идеологех дӀакъасторхьама, иза ладаме дара Малхбуза Европера а, АЦШ а зударийн бакъонаш къовсучарна шийлачу тӀеман заманахь[7][8][9][10].

1978 шеран 27 ноябрехь Парижехь ЮНЕСКОн Инарла конференцин 20-гӀа сессехь тӀеийцира резолюци, цуьнца нийса а догӀуш, Дуьненаюкъара зударийн де даздан кховдийра 8 мартехь[3].

undefined

Россехь а, ССРС-ехь кхоллдалар

1917 шеран 23 февралехь (8 мартехь) Россехь Дуьненайукъара зударийн де доьзна ду 1917 шеран 23 февралехь (8 март, керлачу кепехь) Петроградан белхалойн зударийн демонстрацешца. Оцу дийнахь зударий, большевикийн партин ЦК-н кхайкхамца, зударий цхьатерра хиларе, мацаллина а, тӀамна а дуьхьал лехамаш а беш, арабевлира. И хиламаш хилира Романовн династи дӀаяьккхинчу Февральски революцина хьалха[11].1921 шарахь 2-гӀа коммунистийн зударийн конференцин сацамца сацам бира Дуьненайукъара зударийн де 8 мартехь даздан, 1917 шарахь Петроградехь хиллачу демонстрацехь зударша дакъалацар дагалоцуш[12].

СССР-хь Дуьненайукъара зударийн де дерриг Союзан дезде хилира онда советан зуда — коммунист, белхало, ненан, церан массеран а сий деш. СССР Лакхарчу Кхеташонан Президиуман 1965 шеран 8 майхь динчу Указца и де мукъа де ду аьлла дӀакхайкхийра[13].

СССР йоьхначул тӀаьхьа 8 март Россехь йисина къоман деза де а, белхан доцу де а санна Россин Федерацин 2001 шеран 30 декабрехь арадаьллачу Къинхьегаман кодексца[3]. ТӀаьхь-тӀаьхьа и дезде доьзалан гонехь а, балха тӀехь а, дешаран заведенешкахь а массо а зударий, мехкарий, кегий зударий декъалбаран де хилла дӀахӀоьттира[14].

Россехь даздар

Россехь март беттан 8-чу дийнахь зударша дӀалоцучу маьӀна долу декъех лаьцна дӀахьо даздарийн концерташ а, йерригроссин мероприятеш а. Масала, Российн Федерацин массо а гӀаланашкахь дӀахьош ю «Шуьга, Хьоменаш!» Волонтерийн мероприятешкахь жигархоша декъалбо зударий дезчу денца, царна зезагаш ло урамашкахь, вокзалашкахь, аэропорташкахь, медицинан хьукуматшкахь[15].

Март беттан 8-чу дийнахь «Цхьааллин Россин» векалша дӀайолийра «Безамечу зударшна» Ерригроссин марафон а, «Сан бӀаьсте» акци а[16].

2022-чу шеран март беттан 6-чу дийнера 8-чу дийне кхаччалц Россехь ламастехь дӀахьора Дуьненайукъарчу зударийн денна лерина йерригроссийн «Оьздангаллин мукъа денош» олу цхьаьнакхетар. Цхьайолучу музейшкахь экспонаташка хьажа маьхза чуваха йиш ю, ткъа 20 циркехь (Петербургера Владивостке кхаччалц) маьхза выступлениш гойту баккхийчу доьзалшна «Ирс долу нана» акцин гурашкахь[17].

ХӀора шарахь, март беттан 8-чу дийнахь, Российн Федерацин Президента пачхьалкхан совгӀаташ ло Россин тоьллачу зударшна — экономикан тайп-тайпанчу дакъош кхиорехь доккха дакъа лаьцначу тайп-тайпанчу говзаллийн векалшна[18].

2022 шарахь Российн президентан Путин Владимиран инициативица Россехь денйира «Ненан сий» сийлахь цӀе, и цӀе пачхьалкхан лакхарчу совгӀатех цхьаъ хилла дӀахӀоьттира[19].

Ламастехь ма-хиллара, 8-чу мартехь букеташ йохкар 30-зза алсамдолу, рогӀерчу йохкарца дуьстича[20]. 2025-чу шеран 6-чу мартехь хаам бира, Дуьненайукъара зударийн де тӀекхачале долчу кӀиранах Россехь букетийн юккъера мах 28% хьалабаьлла, 2761 рубле кхаччалц, ткъа ша дезчу дийнахь иза охьабаьлла 2636 рубле кхаччалц аьлла. Москох йуккъерчу барамехь мах бара 3635 сом, Новосибирскехь 2803 сом, ткъа Дон-тӀерачу Ростов-гӀалахь 2724 сом. Уггаре а йорах букеташ каро йиш йара Пермехь (1897 сом), Волгоградехь (2070 сом), Омскехь (2014 сом)[21].

2025-чу шарахь Кенера а, Нидерландашкара а, Эквадорера а, Колумбера а, Вьетнамера а, Китайра а, Абхазера а кхачойархоша 8-гӀа март де тӀекхачале 17 эзар тонн зезагаш дӀакхачийна Россичу.

Дуьненайукъара зударийн де ССРС-н филателехь

1949 шарахь СССР арахийцира оцу къоман дезчу денна лерина почтан маркийн леррина серий:

Серия марок

The Soviet Union 1949 CPA 1366 stamp (International Women's Day, March 8. Women in industry).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1367 stamp (International Women's Day, March 8. Preschool teaching).jpg
Stamp of USSR 1368.jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1369 stamp (International Women's Day, March 8. School teaching).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1370 stamp (International Women's Day, March 8. Farm women).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1371 stamp (International Women's Day, March 8. Women sports champions).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1372 stamp (International Women's Day, March 8. Political leadership).jpg

СССР-хь Дуьненайукъара зударийн денна лерина индивидуальни маркаш арахоьцу 1947—1967 шерашкахь:

1947 шо, 15 эппаз
1947 шо, 30 эппаз
1960 шо
1967 шо

Билгалдахарш

  1. ↑ Международные дни Архивйина 2016-05-27 — Wayback Machine — на сайте ООН
  2. ↑ 1 2 Международный женский день (8 марта). ООН (2021 шеран 8 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  3. ↑ 1 2 3 История Международного женского дня. ТАСС (2022 шеран 8 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  4. ↑ Копчугова А., Полякова В. Акции на 8 Марта в разных странах. РБК (2021 шеран 8 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  5. ↑ Присоединяйтесь к Всероссийской акции «Вам любимые!» Региональный центр патриотического воспитания (2022 шеран 7 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  6. ↑ Бобович А. В каких странах 8 Марта – государственный праздник? Аргументы и Факты (2020 шеран 7 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  7. ↑ Liliane Kandel, Françoise Picq. Le Mythe des origines à propos de la journée internationale des femmes(франц.) // La Revue d’en face. — 1982. — No 12. — P. 67—80.
  8. ↑ Rose Prudence et Françoise Picq. La légende du 8 mars: de l’agit’prop(франц.) // Libération. — Livr. 8 mars 1982.
  9. ↑ Temma Kaplan. On the Socialist Origins of International Women’s Day(ингалс.) // Feminist Studies. — 1985. — Iss. 11. — P. 163—171.
  10. ↑ День прачек и нарисованных усов – Гелия Делеринс – Как жить – Материалы сайта – Сноб. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 9 март. Архивйина 2013 шеран 9 мартехь
  11. ↑ Андреева Е. М., Жемальдинова А. Ш. РОССИЯ. ГОД 1917: к 100-летию Великой русской революции: библиографические указатели книг. — М: ЦУНБ им. Н. А. Некрасова, 2017. — 134 с.
  12. ↑ Сидорчик А. Праздник, которому рады не все. Как 8 Марта отвоевывало право на жизнь. Аргументы и Факты (2013 шеран 7 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  13. ↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху :4 тIетовжаран йоза йаздина дац
  14. ↑ Радулова Н. День рождения феминизма // Огонёк. — 2008. — № 10 (5037). — С. 62. Архивйина 2010  шеран  31 февралехь.
  15. ↑ Всероссийская акция "Вам, Любимые!". Dobro.ru (2020 шеран 6 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 сентябрь.
  16. ↑ «Единая Россия» проводит акции к Международному женскому дню по всей стране. Единая Россия (2023 шеран 6 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 сентябрь.
  17. ↑ Около 6 тысяч мероприятий пройдут в рамках акции «Культурные выходные». Минкультуры России (2023 шеран 6 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 сентябрь.
  18. ↑ Путин вручил женщинам госнаграды. Интерфакс (2023 шеран 8 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 сентябрь.
  19. ↑ Колесников А. Международный женский друг. Коммерсант (2023 шеран 8 март). ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 сентябрь.
  20. ↑ В какую сумму обойдется в этом году букет на 8 Марта?, BFM.ru (2025, 4 март). Дата обращения: 5 мартехь 2025.
  21. ↑ Средняя цена букетов за неделю перед 8 марта вырастет почти на треть, РБК. Дата обращения: 6 мартехь 2025.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш