Да
Да, «де̃н, де̃на, дас, де̃га»; дукха. дай — шен бераш долуш Ӏаш волу стаг (хӀусамда) ву.
Цхьаболчу антропологашна хетарехь, стаг, низамехь санна, шен да хиларх кхеташ волу, цу тӀехь къаьсташ ву акхаройх. Цхьадолчу тайпанашна «бераш мичара схьадевлла» ца хууш, йа цхьана билггалчу стеган да хилар ца хууш долу дӀахьедарш кхузаманан Ӏилмано тӀечӀагӀдеш дац[1].
ГӀарадаьлла латинийн алар ду: «Mater semper certa; pater est quem nuptiae demonstrant» («нана даима а нийса йевзаш йу; да захало дарца къаставо»). Дукха низаман системашкахь нанас бер дар чекхдоккхуш хилла ден агӀор леррина гӀуллакхца, цо иза шен ду аьлла тӀелоцуш хилла.
Наполеонан кодексо йукъадаьккхира формалан низам, цуьнца цуьнан майра лоруш ву марехь йолчу зудчо диначу беран да. ХӀинцалерчу заманахь генетикан тесташца да хилар къастош ду. Риман низамехь (патриархат йолчу дуккха а ламастан йукъараллашкахь санна) доьзалан ден шен доьзалан декъашхошна тӀехь хьалхалера бакъонаш (Personae sui juris) йара (дахаран а, Ӏожаллин а бакъо кхаччалц), иза йукъара стаг вара царна а, йукъараллин институташна а йукъахь. И ша-тайпа роль хилар бахьана долуш, динехь а, идеологехь а Ӏаламат кест-кеста лелайо «да» боху термин[2].
Биологин боцу дай
Биологин да-нана хилла ца Ӏаш, тӀеэцначу ден йукъараллин роль кхочушйеш волчу стагах а ала мегар ду да.
Керста динехь крестни да — ша хих чекхдоккхуш долчу беран гергара боьрша стаг. Цо жоп ло бер керста динехь кхиорна, декхаре ву бер кхиорехь дай-нанойн къинхьегам дакъа лаца.
ТӀеэцна да — хьалха хиллачу захалонера шен зудчун берийн биологин воцу да. ТӀеэцна деца доьзна, биологин доцучу берех олу «ден кӀант» я «ден йоӀ».
Динехь
Керста дино хьоьху Дела массеран а да хилар: «Амма шу массо а вежарий ду, лаьтта тӀехь цхьаннах а шайн да ма ала, хӀунда аьлча шун цхьа Да ву, Иза стигалшкахь ву».
Этимологи
Оьрсийн маттахь «отец» боху дош праславянийн *otьcь тӀера *oьkъ тӀера схьадаьлла ду, изза маьӀна долуш *otъ дашах схьадаьлла[3].Бух бу берийн къамелера праиндоевропейцин *ат-та (да йа нана). Цунах тера кепаш йу индоевропейцин доцчу меттанашкахь а[4].
Оьрсийн маттара «папа» боху дош, хила тарло французийн орамах, элашна йукъахь даьржина. Оьрсийн «тятя» дош санна, берийн[5] къамелера схьадаьлла ду иза.
Билгалдахарш
- ↑ Этимологический словарь М.Фасмера, s.v. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 22 июль. Архивйина 2016 шеран 22 декабрехь
- ↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: В 4-х т.: Пер. с нем. — 4-е изд., стереотип. — М.: Астрель — АСТ, 2007.
- ↑ R. M. W. Dixon. The Dyirbal language of North Queensland. CUP, 1972.
- ↑ Валентин Пикуль Исторические миниатюры. В двух томах. ISBN 5-235-00958-4, ISBN 5-235-00990-8, ISBN 5-235-00991-6 Глава «Письмо студента Мамонтова»
- ↑ Wiesław Boryś. Słownik etymologiczny języka polskiego. — Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
