ГӀомат
ГӀомат говр дӀайожаран коьрта дакъа ду.
ГӀомат лелайо говран легаш а, белшаш а тӀехь ницкъ цхьабосса дӀасабаржо масала, ворданаш, нохь, гота. ГӀомато аьтто бо говран шен берриге а ницкъ мохь дӀасалело я кхин болх бан. Ма-дарра аьлча, цо аьтто бо хьайбанан шен тӀехьара меженашца а, тӀехьара когашца а мохь татта цхьаьна белшашца. Говрийн гӀомат кхоьллинчул тӀаьхьа говраш Ӏаламат мехала хилла йуьртабахаман гӀуллакх кхиорехь а, хала хӀуманаш дӀасалелоран гӀуллакхехь а. Говр вортанах пайда а оьцуш дӀахӀоттийча, цуьнан йиш йу белхан эвсаралла (масала, сахьтехь тонна-километрашца лоруш) 50% сов йаккха стучул, шен масалла алсам хилар бахьана долуш[1][2]. Иштта говр йукъара эвсара йу, шен ницкъ алсам хиларца а, дийнахь алсам сахьташ болх бан ницкъ хиларца а. Европин экономикин кхиарехь йоккха меттиг дӀалоцуш йара гӀомат. Стерчий говрашца оханна хийцаро экономикин кхиаре кхачийра, базаран йукъаметтигаш дӀахӀиттийра, Ӏер-дахар йуьртабахамах дозуш хилар лахделира, иштта дешаран а, говзаллин а, хьалхара промышленни сурсатийн а кхиар дӀадаьхьира.
Конструкци
ГӀомат йо дечигах йа металлех. ГӀоматан агӀонаш кӀеззига дӀасабоьду, говран корта атта чекхбалийта, тӀаккха бахтарца тӀетӀӀа озайо. ГӀомат гоьрга йац, цуьнан кеп озийна йу, овалан кепехь йу, оцу кепехь хилча дика йогӀу говран дегӀан кепаца. ГӀоматан конструкци дика онда йу, чоьхьарчу агӀор эластикин кӀажар йу, цо кӀаддо вортанан хьайбанан дегӀаца йолу зӀе. Говра тӀехь нийсачу барамехь а, нийсачу меттехь а гӀомат хилча, вортанна а, хьайбанан логана а йукъахь меттиг хила йеза, хьан куьйган лаппагӀа цу чухула дӀатарлуш. Цу хьолехь вортанан лакхара дакъа мелла а хьалха лаьтта кхесанна, куьйган ши пӀелг вортанна а, логана йуккъехула бала беза. Говран садеӀаран некъаш лардарца, вортано аьтто бо экханан шен берриг ницкъах пайда а оьцуш, гӀирс йа ворда дӀасайига.
Мах хадоран эвсараллин эксперимент дӀайахьар
1910 шарахь французийн дошлойн эпсаро Лефевр де Неттес эксперимент йира, тайп-тайпана гӀирсийн эвсараллин мах хадо. Цо буьстина кхаа тайпана гӀирс: шира гӀирс — лагана го бина, тӀаьххьара гӀирс накхана тӀехь доьхка долу гӀирс, эххар а йуккъера бӀешерашкара кхачам боллуш гӀомат а йолуш. Шен экспериментехь цунна гучуделира, логана гонаха доьхканаш лелош йолчу цхьана пара говран ницкъ кхочу уггаре лакхара 1100 фунт гергга (0,5 тонна) дӀаозо. Цуьнца цхьаьна, кхин а хьалха дӀайаьханчу гӀоматца йолчу цхьана говран аьтто хилла 1,5 тоннал сов йозалла йолу хӀума дӀасалело[3].
Хьаьжа иштта
Билгалдахарш
Литература
- Хомуты // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1961. — Т. IX. — Стб. 304—306
Хьажоргаш
- Упряжь, повозки, конные орудия и запряжка технического оснащения в конеиспользовании
- Конская упряжь (сбруя).
- Лошадиный словарик
- Bolich, Susan, The History of Farming Machinery, Oxford University Press, 2005
- Needham, Joseph, Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd.,1986 ISBN 0-521-07060-0
- Riddle, John M., A History of the Middle Ages, 300—1500, Rowman & Littlefield, 2008
- Wigelsworth, Jeffrey R., Science and technology in medieval European life, Greenwood Publishing Group, 2006
