Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГӀовгӀа

Экспертиза РАН

Logo-ran-black.png
Проведена экспертиза
Российской академией наук
Подробнее
Aprove.svg

Экспертиза РАН

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Проведена экспертиза
Российской академией наук
Подробнее

ГӀовгӀа — тайп-тайпана физикин Ӏаламан йолу, шен хенца йолчу а, спектралан а структурин чолхаллица къаьсташ долу низам доцу колебанеш[1].

Физикин бух

Йуьхьанца «гӀовгӀа» боху дош зовнан йегаршка (колебанишка) бен ца хьажадора, амма хӀинцалерчу Ӏилманехь иза кхечу тайпана йегаршна а (радио-, электричество) тӀедаржийна ду.

ГӀовгӀанийн классификаци

ГӀовгӀа — иза тайп-тайпана ницкъ а, йукъалла а йолу, периодически йоцучу зовнийн гулам бу. Физиологин агӀор хьаьжча, гӀовгӀа — иза муьлхха а адамо зуламе тӀеоьцуш долу зовн ду[2].

Спектраца

ГӀовгӀанаш стационарни а, стационарни йоцу а тайпанашка декъало.

Спектран амалшца

Спектран амале хьаьжжина гӀовгӀанаш иштта декъало:

  • Широкополосни гӀовгӀа — иза цхьана октавел сов шуьйра йолу, цхьаьнаэшшара спектр йолу гӀовгӀа йу;
  • Тональни гӀовгӀа — цуьнан спектрехь къаьсташ йолу тонаш йу. Тон къаьсташ йу аьлла лору, нагахь йукъаллин кхоалгӀачу октаван полосашкахь (третьоктавные полосы) цхьа барам кхечарал 10 дБ-нал сов лакхабалахь[3].

Йукъаллица (Гц)

Йукъаллин хьесапашка хьаьжжина, гӀовгӀанаш иштта йекъалуш йу:

  • лохачу йукъаллин (<300 Гц);
  • йуккъерчу йукъаллин (300—800 Гц);
  • лакхарчу йукъаллин (>800 Гц).

Хенца йолучу билгалонашка (хьесапашка) хьаьжжина

  • стационаран;
  • стационаран йоцу:
    • лела;
    • йукъахдуьйлу;
    • импульсан.

Схьайаларан аматашка хьаьжжина

  • Механикин;
  • Аэродинамин;
  • Гидравлин;
  • Электромагнитан.

ГӀовгӀанийн къаьсттина категореш

  • КӀай гӀовгӀа — иза стационарни гӀовгӀа йу, цуьнан спектран дакъош лелош йолчу йукъаллин йерриге а диапазонехь цхьаьнаэшшара декъна ду.
  • Беснаш долу гӀовгӀанаш — иза гӀовгӀанан сигналийн цхьадолу тайпанаш ду, шен билгалдина беснаш долуш. И беснаш царна тиллина ду муьлххачу а Ӏаламан сигналийн спектран дуькъаллин а, вайна гуш йолчу серлонан тайп-тайпанчу беснийн спектрийн а йукъахь йолу тералла (аналоги) бахьана долуш.
  • Розин гӀовгӀа (гӀишлошйаран акустикехь) — цуьнан зовнан Ӏаткъаман барам йукъаллин октаван полосехь хийцалуш хуьлу.

ГӀовгӀанаш йустар

ГӀовгӀанан барам билгалбаккха лелайо статистикин законашна тӀехь кхоллалуш йолу йуккъера параметраш. ГӀовгӀанан хьесапаш характеристикаш йуста шумомераш, йукъаллин анализаторш, коррелометрш а, кхин йолу прибораш а лелайо.

undefined
undefined

ГӀовгӀанан тӀегӀанашкахь дукха хьолахь децибелашца лору (20 дБ — зевне тӀеӀаткъам 10-зза лакхара бу стандартан хезаш долчу барамехь; 40 дБ — 100-зза лакхара бу…).

Зевне чӀагӀалла децибелашца (дБ):

  • Къамел: 40—45
  • Офис: 50—60
  • Урам: 70—80
  • Фабрика (йеза промышленность): 70—110
  • ЗӀенан херх: 100
  • Реактивни кеман старт: 120
  • Вувузелин зурманан багана уллохь: 130

Акустикин гӀовгӀа йуста Орфилд Стивенс (Steven Orfield) Миннеаполисехь кхоьллина «Орфилд Лаборатори» (Orfield Laboratories). Ишшта доккха татийн тийналла хилийта, цу чохь лелийна метр стомма йолу стекловолоконни акустикин платформаш, изоляци йина сталан шолха пенаш а, 30 см стомма бетон а. Оцу чоьно арахьара схьадогӀучу зовнан 99,99 процент дӀасовцадо (блоктуху), ткъа чоьхьара зовн шен йукъахуда. ХӀара камера дуккха а производителаша лелайо шайн продукци чӀогӀа схьахезар тесташца хьажа, масала: деган клапанаш, мобилан телефонан дисплейн зовн, автомобилан приборни панелан переключателан зовн. Иштта иза лелайо зовнан качество билгалйаккха а[4].

ГӀовгӀан хьосташ

Акустикин гӀовгӀанан хьосташ хила тарло чӀогӀа, тӀуьна а, газ кепара а хӀоттамаш (средаш) чохь йолу муьлхха а егарш; техникехь гӀовгӀанан коьрта хьосташ — тайп-тайпана двигателаш а, механизмаш а йу. Йукъара тӀеэцна йу хӀара гӀовгӀанийн классификаци, иза кхоллалуш йолчу хьосташка хьаьжжина[5]:

  • механикин;
  • гидравлин;
  • аэродинамин;
  • электрикин.

Машенийн а, механизмийн а гӀовгӀа лакхаялар дукхахьолахь царна чохь йолу гӀалаташ (неисправносташ) йа конструкцийн рациональни цахилар гойтуш билгало йу. Производствехь гӀовгӀанан хьосташ ду: транспорт, технологин оборудование, вентиляцин системаш, пневмо- а, гидроагрегаташ, иштта вибраци кхоллалуш йолу хьосташ а.

Акустикин йоцу гӀовгӀанаш

  • Радиоэлектронни гӀовгӀанаш — радиоэлектронни прибораш чохь токийн а, напряженийн а низам доцу егарш йу. Иза кхоллало электровакуумни прибораш чохь электронийн эмисси цхьаьнаэшшара цахилар бахьана долуш (дробовой гӀовгӀа, фликкер-гӀовгӀа), полупроводникови прибораш чохь заряд лелориг (проводимостин электронаш а, «Ӏуьргаш» а) генераци а, рекомбинаци а йаран процессаш цхьаьнаэшшара цахилар бахьана долуш, проводникаш чохь токан заряд лелориг йовхонца меттаххьийцайалар бахьана долуш а (йовхонан гӀовгӀа); хьажа иштта Электромагнитни гӀовгӀа, ГӀовгӀа (радио);
    • Суьртан цифровой гӀовгӀа;
  • Латтан а, латтан атмосферин а йовхонан зӀенарш (излучение), иштта планетийн, Малхан, седарчийн, седарчашна йукъарчу хӀоттаман (средини) а, кхин дӀа а (космосан гӀовгӀанаш);
  • Латта тӀехь иштта кхетам боцу гӀовгӀанан хилламош а ду (хьажа зовнан аномалешка).

ГӀовгӀанан адамана тӀеӀаткъам бар

Адамана тӀе

Коьрта йаззам: Промышленан гӀовгӀа(оьр.)нохч.

Аудио гӀовгӀано адаман реакци технически гӀирсашкара сигналашна лагӀйо, тидам лахбо, тайп-тайпана гӀуллакхаш деш гӀалаташ алсамдовлу. ГӀовгӀано йуккъера нерван система (ЦНС) лахйо, садеӀарехь а, деган леларехь а хийцамаш бо, гӀо до метаболизман галморзахаллашна, дог-цӀийца йолчу цамгаршна, стоьмийн язвана, гипертонина.


Лаккхара гӀовгӀа хилча (140 дБ сов) лерган кӀорнеш екъало, контузи хуьлу, кхин а лакхарчу тӀегӀанехь (160 дБ сов) Ӏожалла хуьлу.

Ветроэлектростанциша (мохан электростанциша) кхуллуш йолу гӀовгӀано а Ӏаткъам бо адаман дахаран хьелашна а, Ӏаламана а.

ГӀовнан гигиенин нормировани

Белхан меттигашкахь, бахархойн чоьш чохь, йукъараллин гӀишлош чохь а, бахархойн латтанаш тӀехь а гӀовгӀанан мегаш болу барам билгалбаккха леладо ГОСТ 12.1.003-2014. Кхерамзаллин белхан стандартийн система «ГӀовгӀа. Кхерамзаллин йукъара лехамаш», СН 2.2.4/2.1.8.562-96 «Белхан меттигашкахь, бахархойн чоьш чохь, йукъараллин гӀишлош чохь а, бахархойн латтанаш тӀехь а йолу гӀовгӀа». Зовнан диапазонан гӀовгӀа нормирйан йо гӀовгӀанан бараман предельный спектраца а, дБА-ца а. Оцу методо хӀиттабо тӀаьххьара мегаш болу барамаш (ПДУ) исс октавлан полосаш чохь, йукъаллин йуккъераметтиган маьӀнаш хӀорш долуш: 31,5, 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000, 8000 Гц.

СН 2.2.4/2.1.8.562-96 ГӀовгӀа белхан меттигашкахь, бахархойн чоьшкахь, йукъараллин гӀишлош чохь а, бахархойн латтанаш тӀехь а
Белхан меттиг Аьзнийн Ӏаткъаман барам, дБ, йукъарагеометрийн сиххаллийн октаван асан чохь, Гц Аьзнийн барамаш а, эквивалентни аьзнийн барамаш а (дБА-хь) Аьзнийн максимальни барамаш LАмакс, дБА
31,5 Гц 63 Гц 125 Гц 250 Гц 500 Гц 1000 Гц 2000 Гц 4000 Гц 8000 Гц
Проектно-конструкторин бюрон, ларархойн чоьнаш чохь 86 71 61 54 49 45 42 40 38 50 -
Конторин чоьнаш чохь, лабораторешкахь 93 79 70 68 58 55 52 52 49 60 -
Диспетчеийн гӀуллакхан чоьнаш чохь 96 83 74 68 63 60 57 55 54 65 -
Телефонахула йаш йолу речевой зӀе йоцуш йолу дистанционни урхалла, лабораторешкахь 103 91 83 77 73 70 68 66 64 75 -
Болх бечу меттигашкахь ерриге а тайпанийн белхаш кхочушдар 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 -
Квартирийн дахаран чоьнаш 7 сохьтера 23 сахьт деллац 79 63 52 45 39 35 32 30 28 40 55
23 сохьтера 7 сахьт деллац 72 55 44 35 29 25 22 20 18 30 45
Жима а йуьстах ца хьийзаш, йахаран цӀеношна уллохь йолу территорийн меттигаш 7 сохьтера 23 сахьт деллац 90 75 66 59 54 50 47 45 44 55 70
23 сохьтера 7 сахьт деллац 83 67 57 49 44 40 42 43 40 45 60

Ӏаламна тӀе

Хи бухахь

ТӀаьххьарчу хенахь иштта хаамаш гучубевлла: кеманийн а, хинбухахула лелачу кеманийн а нуьцкъала двигателаша, къаьсттина гидролокаторша а, сонарша а чӀогӀа новкъарло йо хинбухахула дехачу дийнаташна. Уьш шаьш вовшашца зӀе латто а, ижонна таллам бан а гидролокацин хьесапах пайдаэцаш ду. Къаьсттина оцу хьолах ницкъ хуьлу цхьадолчу китийн а, дельфинийн а тайпанашна.

Хьалха кхето йиш йацара киташ массех цхьаьна леш йолу меттигаш, ткъа хӀинца цара шаьш «берда йисте схьатийсарна» кхетам карийна. Цхьацца йолчу меттигашкахь хӀара хӀума тӀеман Ӏаморшца доьзна хила тарло. Оцу Ӏаморшкахь хин декха дийнаташ къордо, цундела шаьш муьлхачу агӀор йаха йеза ца хууш, тилла лела уьш.

Билгалдахарш

  1. ↑ Большая советская энциклопедия в 50-ти томах. — 1954.
  2. ↑ Робинсон Ф. Н. Х. Шумы и флуктуации в электронных схемах и цепях. — Москва: Атомиздат, 1980.
  3. ↑ Санитарные нормы СН 2.2.4/2.1.8.562-96
  4. ↑ Попов, Александр. Самое тихое место в мире сведет вас с ума :: Инфониак, Инфониак (2012, 6 апрель). Дата обращения: 27 январехь 2026.
  5. ↑ Букингем М. Шумы в электронных приборах и системах. — Москва: Мир, 1986.

Литература

  • Розенберг Л. Д. Источники мощного ультразвука. Т. 1. — Москва : Наука, 1967.
  • Каневский И. Н. Фокусировка звуковых и ультразвуковых волн. — Москва : Наука, 1977.
  • Ржевкин С. Н. Курс лекций по теории звука. — Москва : Изд-во Московского университета, 1960.
  • Исакович М. А. Общая акустика. — Москва : Наука, 1973.
  • Лэмб Г. Динамическая теория звука. — Москва : Гос. изд-во физ.мат. литературы, 1960.
  • Исакович М. А. Общая акустика : учебное пособие для физических специальностей вузов. — Москва : Наука, 1973.
  • Каневский И. Н. Фокусировка звуковых и ультразвуковых волн. — Москва : Наука, 1977.
  • Блинова Л. П., Колесников А. Е., Ланганс Л. Б. Акустические измерения. — Москва : Государственное издательство стандартов, 1971.
  • Скучик Е. Основы акустики. — Москва : Мир, 1976.
  • Рэлей Д. В. С. Теория звука. — Москва : Гостехиздат, 1955.
  • Трубецков Д. И., Рожнев А. Г. Линейные колебания и волны : учебное. пособие для студентов вузов. — Москва : Издательство физико-математической литературы, 2001.
  • Мэзон У. Физическая акустика. Т. 2, ч. А. Свойства газов, жидкостей и растворов. — Москва : Мир, 1968.
  • Тэйлор Р. Шум. — Москва: Мир, 1978.
  • Голдстейн М. Е. Аэроакустика. — Москва : Машиностроение, 1981.
  • Мунин А. Г., Кузнецов В. М., Леонтьев Е. А. Аэродинамические источники шума. — Москва : Машиностроение, 1981.
  • Лишевский В. Шум // Наука и жизнь : журнал. — 1985. — № 9. — С. 31—32. — ISSN 0028-1263.
  • Бысько М. В. Шумология // Медиамузыка. — 2014. — № 3.
  • Блохинцев Д. И. Акустика неоднородной движущейся среды. — Москва : URSS : ЛЕНАНД, 2021.
  • СН 2.2.4/2.1.8.562-96 Шум на рабочих местах, в помещениях жилых, общественных зданий и на территории жилой застройки"
  • Руководство по гигиенической оценке факторов рабочей среды и трудового процесса. Критерии и классификация условий труда. Руководство. Р 2.2.2006 — 05
  • МУК 4.3.2194-07 Контроль уровня шума на территории жилой застройки, в жилых и общественных зданиях и помещениях
  • ГОСТ 31296.1-2005 Шум. Описание, измерение и оценка шума на местности.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш