Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГӀамарпхьагал

ГӀамарпхьагалнаш[2][3][4][K 1], йа бакъ йолу гӀамарпхьагалаш[3][K 1], йа кхо пӀелг болу гӀамарпхьагалш[5][6][K 2], йа гӀамарапхьагалаш[4][7][K 1] (лат. Dipodidae), — декхаш долу дийнатийн доьзалера, цоьстучеран тобанехь вовшехтухучера, бай-аренашкахь, ахгӀум-аренашкахь, гӀум-аренашкахь йеха, оцу хьолехь йаха йоьлла дийнаташ.

Йукъара сурт хӀоттор

ГӀамарпхьагалаш — кегийра барамера йуккъера барам тӀе кхаччалц йолу цоьстурш юу: дегӀан дохалла 4 - 25 см хуьлу. Йозалла 200—300 грамм гергга хуьлу. ЦӀога деха ду дегӀалла (7—30 см), дукха хьолехь чӀапа Ӏаьржа-кӀайн карс йолуш чеккхенгахь, иза йедда йоьдаш архийн роль ловзош йу, кхераман гуш йолу сигнал йу.

ГӀамарпхьагалийн куц-кеп чӀогӀа билгало йу доца, онда дегӀ а, йеха, чӀогӀа тӀехьара меженаш а бахьана долуш, церан йохалла наггахь 4-зза алсам хуьлу хьалхарчу меженел. Меллаша лелачу хенахь цхьайолу гӀамарпхагалаш беа а кога тӀехь лела, амма дукхах долу тайпанаш тӀехьарчу когаш тӀехь бен ца лела. Сихха лелачу хенахь, гӀамарпхьагалаш рикошет йеш кхийсало 3 м кхаччалц гена кхийсалуш (йоккха гӀамарпхьагал). ТӀехьара когаш гӀамарпхьагалийн чӀогӀа сурт хийцина хуьлу: коган кӀело йеха хуьлу, 3 йуккъера коган дукъан даьӀахк вовшех летий цхьаъ хуьлу, цунах цевка олу (йукъара йоху ахгӀамарпхьагалаш — пхи пӀелг а, кхо пӀелг а берш). ТӀехьарчу меженаш тӀехь агӀонан пӀелгаш доца хуьлу я дерриге а ца хуьлу. Йерриге азин тайпанийн тӀехьара меженаш 5 пӀелг болуш хуьлу, ткъа Африкан тайпанийн тӀехьара меженаш 3 пӀелг болуш хуьлу. Деха цӀога доккха дакъа лоцу леларехь: цуо балансировщико санна гӀуллакх до кхийсалуш, къаьсттина лекхачу масаллица дӀайоьрзуш. Хьалхара меженаш йоца йу. МӀараш дика кхиъна йу; тӀехьарчу меженаш тӀехь уьш дукхахьолахь йеха хуьлу хьалхарчу меженашна тӀехьчул.

ГӀамарпхьагалан корта боккха бу, кӀорга морзах а болуш. Лергаш дукха хьолахь деха, горга, кӀезиг месаш йолуш хуьлу; наггахь уьш бухахь цхьаьна кхуьу, Ӏуьрг кхуллуш. БӀаьргаш даккхий ду. Арахьара хьаьжча лаг гуш дац ала мегар ду: букъа даьӀахкаш цхьайолчу кепийн чучча йахана хуьлу. Чоьш дикка дуткъа а, кӀеда а ду. Лакхарчу дегӀан басарш дукха хьолахь цхьабосса хуьлу, боьмаша йа охран-гӀамаран. ГӀум тӀехь дехачу тайпанашкахь коган майда алсамйаккха йиш йу шуьйра месашца, цара кхуллу когана гонаха цхьа шатайпа «карс».

Билгалдахарш

Комментареш

  1. ↑ 1 2 3 Если семейство Dipodidae — единственное в надсемействе Dipodoidea.
  2. ↑ Если в надсемействе Dipodoidea выделяют несколько семейств: Allactagidae, Dipodidae, Sminthidae или Sicistidae, Zapodidae.

Хьосташ

  1. ↑ Wozencraft, W. C. Mammal Species of the World / Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds). — 3rd edition. — Johns Hopkins University Press, 16 November 2005. — ISBN 0-801-88221-4.
  2. ↑ Тушканчиковые / Щипанов Н. А. // Телевизионная башня — Улан-Батор. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 588. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 32). — ISBN 978-5-85270-369-9.
  3. ↑ 1 2 Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 192. — 10 000 экз. — ISBN 5-200-00232-X.
  4. ↑ 1 2 Тушканчики // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 26).
  5. ↑ Русские названия даны по источнику: Кеп:Книга:Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие». Кн. 2
  6. ↑ Кеп:Книга:Разнообразие млекопитающих
  7. ↑ Тушканчики // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Литература

Категореш

Мисран гӀамарпхьагал (Jaculus jaculus)

Мисран гӀамарпхьагал (Jaculus jaculus)