Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГӀалкъан

ГӀалкъан йа Турс — ша ларво гӀирс, герзан тайпа, ларва лерина ду шийла куьйга а, кхуссу а герзах, мелла а долу герзах.

undefined

ГӀалканаш гучуевлла ширачу заманахь, амма тӀаьхьара йуккъера бӀешераш церан мехалалла лахйелла, герз тодар бахьана долуш а, фехтовани кхиар бахьана долуш а. Долу герз даржарца, гӀалкъанийн тӀеман мехалла дӀайаьлла. Амма цул тӀаьхьарчу заманашкахь декоративни гӀалкъанаш арахоьцу Европин пачхьалкхашкахь (уьш дара йуккъера бӀешерийн гӀалкъанийн репликаш, амма лерина дацара практикехь пайдаэца — цара гӀуллакх дора аристократин гӀаланашкахь а, паччахьан цӀийнашкахь а чоьнаш хазйеш). Дуьненан хьалхара тӀом болчу хенахь, позицин тӀеман хьелашкахь, гӀашлошна металлан гӀалкъанаш йуха а шуьйра даьржира. ТӀаьхьарчу хенахь гӀалкъанаш леладо леррина кхолламашкахь низамхокахь урамашкахь къепе латтош, кегийра штурмаш йеш, иштта дӀа кхин а.

Истори а, классификаци а

ГӀалкъанаш девза адамаллин ширачу заманахь дуьйна, уьш ду тархаш тӀаьхь дехкина Австралин аборигенаша, бушменаша, америкин индахоша, амма ца хаало палеолитан муьрехь (12-15 эзар шо хьалха, цул хьалхарчу заманахь а)[1].

Историн гӀалкъанаш декъа мега пхеа тайпанна: йухьанцарнаш, ширанаш, кегийнаш (фехтованин), гуттар хуьлучу тайпанаранаш, даккхийнаш (стационарнаш).

Йуьхьанцарнаш

undefined

Иза уггаре а ширачу гӀалкъанийн тайпа ду, цуьнах схьадевлла тӀаьхьабогӀучу муьрийн гӀалкъанаш а. Амма уьш дӀа ца девлла, кхидӀа а лаьттина дуккха а къаьмнашна йукъахь. И гӀалкъанаш, шен рогӀехь, шина тайпане декъа мегар ду

ГӀалкъан геральдикехь

Коьрта йаззам: Геральдикин гӀалкъан

ХӀуманашна тӀехь долу суьрташ (цу йукъахь герз а, гӀалкъанаш а) ширачу заманахь дуьйна девзаш ду. И суьрташ, нахана йукъахь къаставала лаар, цунах ира къастам бан лаам хиларан жамӀ дара, наггахь тӀамна йуккъехь а хаалуш. Иштта билгалонаш лелоран тоьшаллаш хӀинцале а каро йиш йу антикаллин авторшкахь: Гомерехь, Вергилийхь, Плинийхь, и.дӀ.кх.а. Амма и билгалонаш ларамаза хаздар бен ца хилла, уьш тӀеэцначу стеган лаамца хийцалуш[2].

XII бӀешарахь дуьна гӀалкъанашна тӀаьхь билгала йовлу сийлаллаш — хӀостал хьалха дерг. ЖӀарахойн тӀемаш долчу хенахь йерриг Европин къонахой дӀататтабелира Къудс-ГӀала мукъа йаккха. Оцу хьаьркашка гӀератар кхин а чӀогӀа билгаладелира. Цунна гӀо дира къонахчун ша герзо, хӀунда аьлча цунна тӀеоьхкина аьчкан гӀагӀнаш къаьсташ дацара вовшех. Герз тӀера хьаьркаш, тешалла дора жӀарахочуьнан турпалаллех, сийдолчу кепара Ӏалашдора тӀаме вахар: сийлаллин суьрташ гуттаренна хуьлу. Кхузара йу уьш лелоран башха бакъонаш.[3]

Хьажа кхин а

Билгалдахарш

  1. ↑ Л.Б. Вишняцкий. Вооруженное насилие в палеолите // Staratum plus. — 2014. — № 1. — С. 311—332.
  2. ↑ Винклер П. П. Герб, Гербоведение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. ↑ Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.[ДӀанисдан]

Литература

  • Бехайм Вендален. Энциклопедия оружия / Пер. с нем. А. А. Девель и др. Под ред. А. Н. Кирпичникова. — СПб.: Оркестр, 1995. — 576 с.: ил. — ISBN 5-87685-029-X.
  • Винклер П. П. фон Энциклопедия оружия с древнейших времен до начала XIX века. — СПб.: Ленинградское изд-во, 2009. — 432 с.: ил. — ISBN 978-5-9942-0420-7.
  • Норман А. В. Б. Средневековый воин. Вооружение времен Карла Великого и Крестовых походов / Пер. с англ. Л. А. Игоревского. — М.: ЗАО «Центрполиграф», 2008. — 270 с.: ил. — ISBN 978-5-9524-3336-6.
  • Окшотт Эварт. Оружие и воинские доспехи Европы. С древнейших времен до конца Средневековья. — М.: ЗАО «Центрполиграф», 2009. — 704 с.: ил. — ISBN 978-5-9524-4069-2.
  • Стоун Дж. К. Большая энциклопедия оружия и доспехов. Оружие и доспехи всех времён и народов / Пер с англ. — М.: АСТ, Астрель, 2008. — 767 с. — ISBN 978-5-17-052742-7, ISBN 978-5-271-21108-9, ISBN 978-5-17-052752-6, ISBN 978-5-271-21109-6, ISBN 0-486-40726-8. (англ.).
  • Функен Ф., Функен Л. Средние века. VIII—XV века: Доспехи и вооружение / Пер. с франц. Н. П. Соколова. — М.: ООО «АСТ»; Астрель, 2004. — 148, [2] с.: ил. — Серия «Энциклопедия вооружения и военного костюма». — ISBN 978-5-17-014496-9.

Хьажоргаш

Категореш