Гумилёв, Лев Николаевич

Лев Никола́евич Гумилёв( 1912 18 сентябрехь (1 октябрехь), Санкт-Петербург — 15 июнехь 1992, Санкт-Петербург) Советан а, оьрсийн а Ӏилманча^[1], яздархо а, гочдархо а. Археолог, востоковед а географ^[1], историк^[1], этнолог^[1], философ^[1]. Кхоьллинарг пассионарной теории этногенеза.

КӀант Николай Гумилёва и Анны Ахматова. 1930-40-гӀа шерашкахь, шен историн Ӏилмане озабезам хиларх кхетта, цо кхоьллина поэзи а, проза а; 1950-1960-гӀа шераш дуьйлалуш цо гочйира гӀажарийн маттара тӀера поэзи. 1931 шарахь дуьйна жигара дакъалоцуш вара геологин а, археологин а экспедицешкахь (дерриг а 1967 шо кхаччалц цо дакъалецира 21 экспедицин сезонехь). 1934 шарахь иза деша вахара Ленинградан пачхьалкхан университете керла меттахӀоттийначу историн факультетехь. 4-зза лецира иза, ткъа дуьххьара — 1933 шеран декабрехь — 9 де даьлча бехк боцуш маьршаваьккхира. 1935-чу шарахь шолгӀа а лецира иза, амма дуккха а литературин гӀуллакххоша шафаӀат дар бахьана долуш, иза дӀахецна, юха а университете дӀахӀоттийна. 1938-чу шарахь кхоалгӀа а лаьцна, лагершкахь пхи шо хан тоьхна; шен хан текхна Норильскехь. 1944 шеран 13 октябрехь Туруханскан кӀоштан тӀеман военкомат (Игарка гӀала) ЦӀен Эскаран могӀаршка дӀакхайкхира, 1386-гӀа анти -авиацин артиллерин полкехь, дакъалаьцна Берлинан операцехь.

1945 шеран 28 ноябрехь демобилизаци йира. Демобилизаци йинчул тӀаьхьа цо чекхъяьккхира историн факультет, 1948 шарахь чӀагӀйира историн Ӏилманийн кандидатан диссертаци. 1949 шарахь иза юха а лаьцна, бехк 1935 шеран талламан гӀуллакхера схьаэцна; лагершкахь 10 шо хан туьйхира. Казахстанехь а, Алтайхь а, Сибрех а хан яьккхина цо. 1956 шарахь XX КПССӀXX КПСС съезд чекхъяьлча, иза маьрша ваьккхира, реабилитаци йира, масех шарахь болх бира Эрмитажехь, 1962 шарахь дуьйна 1987 шарахь пенсе ваххалц, иза вара 1992 шарахь. Ӏилманан-талламан институтан белхахой Ленинградан пачхьалкхан университетан географин факультетехь.