Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
Нохчийн маттахь 640238 статьяш йуРУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Галапагос (гӀайренаш)

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Галапагос (маьӀнаш).

Гала́пагос[1][2][3][4][5] (Галапаго́с[6][7], архипела́г Коло́н[1][2][5], Галапаго́сан гӀайренаш[6][7][8], УьнтӀепхьидарчийн гӀайренаш[4][5], Галапаго́саш[7]; испан. Islas Galápagos, схьадаьлла испан. galápago — хин уьнтӀепхьидийн кепаш а, цхьайолчу Галапагосашна тӀера уьнтӀепхьидарчийн кепех тера йолчу нуьйран цӀе[9], испан. Archipiélago de Colón) — Тийна Ӏапказан экваторан декъера малхбалехьара гӀайренийн тоба, Эквадоран 972 км малхбузехьа ду, лаьтта 13 коьртачу тӀапломан гӀайренах, 6 жима гӀайренах, 107 тархийн а, хино дина латтан а мехкех. Лору, хьалхара гӀайре кхоьллина 5—10 млн шо хьалха тектоникин жигаралла бахьнехь. Уггаре къона гӀайренаш — Исабела а, Фернандина а — хӀинца а кхоллайаларан тӀегӀанехь йу, тӀеххьара тӀаплам Ӏаьттийна 2022 шарахь.

Галапагос гӀайренаш Эквадор пачхьалкхан йу, цуо йо иштта цӀе йолу провинци. Архипелаган бахархой бу 25 124 стаг (2010). Майда — 8010 км².

ГӀайренаш девза уггаре хьалха дукха дийнатийн меттигера кепаш хиларна а, Дарвин Чарлза кхузахь талламаш бина хиларна а.

Коьрта гӀала — Пуэрто-Айора.

ЦӀе схьайалар

ГӀайренашна цӀе йелла цу тӀаьхь йолчу йаккхий хӀордан уьнтӀепхьидарчий бахьнехь, испанийн маттахь дукхаллин терхьехь galápagos — «лаьтта тӀера уьнтӀепхьидарчий» йу.

Истори

Галапагос гӀайренаш дӀайиллина 1535 шеран мартехь испанхойх схьаваьллачу мозгӀаро Томаса де Берланго, иза вахара кеман тӀехь Панамера Перу, амма шен новкъара галваьлла дӀахилла гӀайренаш тӀе нисвелира.

1832 шеран 12 февралехь Эквадоро аннекси йира Галапагос гӀайренашна.

1835 шарахь хилира экспедици, цунна йукъахь вара кеман баьчча Роберт Фицрой а, къона Ӏаламхо Дарвин Чарлз, цара теллира гӀайренаш.

1936 шарахь гӀайренаш кхайкхийра къоман парк (цул хьалха иза каторге бохуьйту меттиг йара), 1978 шарахь — ЮНЕСКОн дерригдуьненан тӀаьхье, ткъа 1985 шарахь — дерригдуьненан биосферин заповедник. 1953 шарахь гӀайренаш тӀахь Хейердал Тур хилира инкийн тӀаьхье лохуш.

Географи

ГӀайренаш экваторан уллехь лаьтта, 1° 40′ къ.-с. ш. тӀера 1° 36′ къ. ш., 89° 16′ тӀера 92° 01′ м.-з. д. кхаччалц.

ГӀайренаш тӀаьхь дац ала мегар ду мола хин хьост.

Архипелаг гӀарайаьлла шен флорица а, фауница а. Архипелаг тӀаьхь дуккха эндемикаш йу, цара дукха туристаш тӀеозабо. Шуьйра йаьржина кхузахь дайвинг.

Вулф тӀаплам — уггаре лекха меттиг йу гӀайрен тӀаьхь (1707 м хӀордан тӀеганал лакхахь).

Климат

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 178—179. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
  2. ↑ 1 2 Галапагос // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 84.
  3. ↑ Галапагос // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
  4. ↑ 1 2 Кеп:ССИРЯ
  5. ↑ 1 2 3 Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова. — 2-е изд., доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 120. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
  6. ↑ 1 2 Кеп:Книга:Русский орфографический словарь
  7. ↑ 1 2 3 Кеп:Словарь прилагательных от географических названий
  8. ↑ Зоогеография // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
  9. ↑ BBC: Галапагосы 2 серия. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 9 январь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 26 сентябрехь

Литература

  • Bodo Müller und Matthias Stolt: Galápagos Die verwunschenen Inseln (2003) (BLV) ISBN 3-86108-909-2
  • Thor Heyerdahl and Arne Skjolsvold, Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands, Memoirs 12, Society for American Archaeology, 1956
  • Quammen, David, (1996). The Song of the Dodo. Touchstone, New York.
  • Constant, Pierre: The Galápagos Islands: A Natural History Guide (2004) W. W. Norton & Company, Inc. ISBN 962-217-742-5
  • Энциклопедия Британника, 1911.
  • A Brief Introduction to the Geology of the Galapagos
  • Black, Juan (1973). Galápagos, Archipiélago del Ecuador. (Quito, Ecuador). Comprehensive monograph by a former officer of Galápagos National Park, financed by the World Wildlife Fund and the Charles Darwin Foundation for the Galápagos Islands
  • Grant, K. Thalia and Estes, Gregory B. (2009). Darwin in Galapagos: Footsteps to a New World. Princeton University Press, Princeton.
  • Heyerdahl, Thor; & Skjolsvold, Arne (1956). Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands, Memoirs 12, Society for American Archaeology.
  • Müller, Bodo; & Stolt, Matthias (2003). Galápagos Die verwunschenen Inseln. (BLV). ISBN 3-86108-909-2.
  • Quammen, David (1996). The Song of the Dodo. Touchstone, New York.
  • Romero, Simon (4 October 2009). «To Protect Galápagos, Ecuador Limits a Two-Legged Species». The New York Times.
  • Perry, Roger (1972). The Galapagos Islands. (Dodd, Mead & Company). Short history illustrated with photographs and a map by a former director of Charles Darwin Research Station.
  • Wittmer, Margret (2013). Floreana: A Woman’s Pilgrimage to the Galápagos. (Moyer Bell Limited). Memoir written by the matriarch of the first family to successfully inhabit Floreana, after settling there in 1932. 2013 paperback edition ISBN 978-1-55921-399-8 (originally published by the Travel Book Club in 1961)

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш