Владимир Путинца дуьххьала дӀа зӀе (2024)

Пачхьалкхан куьйгалхочо 2024 шарахь экономикан хьал «цхьаьна-эшшаре а, тешаме а» ду аьлла, ДЧС кхиар 3,9 % гергга хир ду аьлла, 2025 шарахь 2,5% хир ду аьлла. Цуьнца цхьаьна цо иза дуьстина Евробертахь (2024-чу шарахь ДЧС нулевой хьал) а, Ӏамеркехь (6% гергга) а долчу хьолаца. Къаьстина цо тидам тӀебахийтира Оьрсийчохь рекордехь лахара белхазалла хиларна (2,3%). Иштта Путин Владимира билгалдаьккхира Российн Федерацин говзанчийн индустрехь арахоьцучу сурсатийн барам хаъал алсамбалар, иза пачхьалкхан суверенитет чӀагӀйаран билгало йара^[9].

2024-чу шарахь 9% кхаьчначу инфляцина комментари йеш, президенто дӀахьедина, цуьнан объективан а, субъективан а бахьанаш ду аьлла^[9]. Объективанчарна йукъахь ду:

• Российхь лелоран барам алсамбалар;
• логистикийна Ӏаткъам беш долу дуьненан мехаш хьалабовлар.

Субъективан бахьнашца:

• коьртачу ставкица йоьзна йоцучу инфляцина тӀеӀаткъам бан шен хеннахь йоцучу инструментех Коьртачу банко пайдаэцар;
• цхьацца отраслаш кхиорехь Россин Ӏедало шен хеннахь бина болх^[9].

Къаьстина президенто дийцира Российн керла регионаш олучу регионийн экономикин хьолах лаьцна, билгалдаьккхира ЛХР-хь (90% хьалаяьлла), ДХР-хь (79%), Херсонан а, Запорожьен а областашкахь (200%) гулйеш йолу йасакх алсамйалар).

СВО зонехь долчу хьолах лаьцна динчу хаттарна жоп далале Путин Владимира элира, 155-гӀа къаьстина гвардин хӀордан бригадин эскархоша шайн тӀеман байракх шега схьа а йелла, студи чохь иза дӀасайаржор дехна, иштта дика а, толам а, маьрша цӀаберзар а лаьара царна. Мехкан куьйгалхочо дийцарехь, хӀора дийнахь тӀеман белхахой йерриг а фронтан могӀанехула хьалхабовлу, «еакӀов километрашкахь» мохк мукъа а боккхуш^[9]. Курскан областан йахархочуьнца къамел деш, цуо хаьттира, маца дӀатоттур бу Российн дозанера Украинин тӀемлой, президенто элира, «кӀентий тӀом беш бу, дуьххьара дӀа хӀинца а», иза тешийра, «вай уьш билггала арабохур бу»^[9]. Курскан областехь йохийначу техникин терахь, билгалдаьккхира Оьрсийчоьнан лидеро, совдаьлла 2023-чу шарахь йерриг а фронтан могӀанехь дӀайаьккхинчу хӀаллакйинчу танкийн а, гӀашлойн тӀеман машенийн а, кхин йолчу техникан а терахьал. Цуьнца цхьаьна Путин Владимира дӀахьедина, дерриг а зе хилла гражданийн а, социалан а объекташ меттахӀиттор йу, ткъа хӀусамаш а, квартираш а йохийначу бахархошна хӀусамаш эца сертификаташ лур ду аьлла, цу гӀуллакхана хьажийна 108 миллиард сом ду. Иштта дийцаре дира Херсонан а, Запорожьен а областаш, ЛХР а, ДХР а меттахӀиттор. Къаьсттина, кхаа шарахь оцу регионийн некъан маша стандарте кхачор бу, Азовн хӀордана гонаха йиъ аса йолу гонан некъ бийр бу^[10]. ХӀинцалера меттахӀоттийна 20 эзар сов объект социалан Ӏалашонан а, хӀусам а^[9].

Иштта президенто комментари йира тӀемалойн статус СВО-хь дакъалоцуш болчу тӀеман белхахошна дӀайаларан хаттарна, КТО декъашхошна ца луш. Путина дӀахьедина, и дитинарг нисдийр ду, эскархошна «шайна декхарийлахь дерг дерриг а схьаоьцур ду, оха йуха а хьесап дийр ду йухахьаьжча» аьлла^[9].

Путин Владимира мах хадийра «Турпалхойн зама» программа кхочушйарна, цу йукъахь СВО-н декъашхошна йукъара кадрийн резерв кечйеш йу. И тайпа курсаш кхолла ойла кхоллайелира цуьнан лерринчу тӀеман операцехь дакъалаьцначу студенташца цхьаьнакхеттачул тӀаьхьа. Цо дийцарехь, тӀеман белхахошна йукъара къасто беза йаккхийчу компанешна а, муниципалитеташна а, министерствашна а, ведомствошна а куьйгалла дийр долу нах:

Кхузахь цхьа а гӀалат ца хилла... Дуккхаъ ду хӀинцале а кховдамаш бина, ткъа уьш бизнесе кхачар, массо а тӀегӀанехь Ӏедалшка кхачар^[9].

Иштта Путин Владимира дӀахьедира, леррина операци дӀайахьаран мисси йолоран сацам хьалха бан безаш бара, цунна кечам бан безаш бара аьлла, ткъа дийцира, леррина операци дӀайаьхьначу кхаа шарахь ша муха хийцина:

Со кӀезиг забарш йан волавелира, велакъежар сацийра ала мегар ду^[9].

Эфирехь Путин Владимира дийцира цхьа могӀа Оьрсийчуьра а, дозанал арахьарчу а политикех лаьцна. Къаьсттина, хьанца чай молур дара ша бохучу хаттарна жоп луш, цо дагалоьцу Коль Гельмут:

Канцлерца Кольца цхьаьнакхетар вара со...иза дуккха а гӀуллакхаш деш волу коьрта политикан гӀуллакххо вара Германин^[9].

Комментари йира хӀусамдас Владимир Жириновскийн Украинех а, Гергарчу Малхбалех а лаьцна кхочушхиллачу прогнозех лаьцна бинчу тидамна:

Шортта мах безара цунна, амма вуно эрудированни а, кечам бина а стаг вара. Цундела кхочушхилира цуьнан хьалххе аьлларг: уьш бакъдолчу зеделларгна а, хааршна а тӀехь дина хилла^[9].

Шен кӀентах Хантерах къинхетам бинчу Байденах лаьцна:

Даиман коьрта ду, хӀун ду хьоьца алсама, политика йа адам. Байденехь алсама адам хилла^[9].

Ельцин Борисах лаьцна:

Ельцин Малхбузехь везара, амма цуо Белградан бумбанаш йеттарх аз ма айинехь, иза вон хилира, цунах къаркъан кад хилира^[10].

Зеленскийх хиндерг аьлча:

Иза кхобур ву хӀинца цуо хӀинца хьашташ кхочуш деш болчара^[10].

Передача йоьдуш лаьтташехь, Российн чоьхьара баланийн ойла йан йезаи, президента оцу хьокъехь забаре дийцар дуьйцу:

Доьзал текха йисте хевшина Ӏа. КӀанта нене хӀотту: «Кроссвордехь кхаа элпах дош муьлха ду?». Сихха хьаж тӀе Ӏайг туху нанас. Цунна тӀаьххье Ӏайг кхета зудчунна а. «ЦӀийнах ойла йан йеза», — олу дас^[10].