ВирчӀим

ВирчӀим (лат. Angélica) — Четарнаш (Apiaceae) доьзалера бецан ораматийн тайпа. Ораматан даймохк лору Евразин къилбаседе.

Дукхаха йолчу кепийн орамашкахь ду кумарин а, дабагӀа ден хӀуманаш а. Цхьайолу кепаш лелайо дарбанан ораматаш санна, ткъа кхин а кондитерски а, ликёр-къаркъанийн промышленностехь.

Ботаникин сурт хӀоттор

undefined

Шина шеран йа дуккха шеран бецан ораматаш гӀад долу орамца.

ГӀад зурмакепара, 30—90 см деха ду. Цхьадерш 2,5 м деха ду.

ГӀаш шозза йа кхузза мас йолуш санна декъна ду.

Зазанаш кегийра кӀайн, баьццаро-можа йа ровзана басехь ду, гулдина чолхе четаршка, зезангӀаш ланцеткепара йа эллипчкепара йу.

Стоьмаш букъа тӀехьара тӀетаӀийн, тӀемашкепара йисташкахула пӀендарчий долуш ду.

Даржар а, экологи а

Тайпанан векалш кхуьу Къилбаседа эхигехь а, Керла Зеландехь а.

Ораматаш дика кхуьу бай-аренан, кӀезиг хьаннаш йолчохь, хотешкахь, хьаннийн йисташкахула.

Этимологи

Angelicaтайпанан Ӏилманан цӀе — схьайолу латинан дешах angelusмалик», «делан хаамча»): ораматан дарбане хьелаш гайтина малико[2].

Классификаци

Таксономи

ВирчӀим тайпа йукъадоьду Четарнаш (Apiaceae) доьзалан Четарзазанан (Apiales) низмана[3]. Кладограмма APG IV системица:

  кхин а 6 добзал  
      тайпана йукъайоьду 123 кеп
  низам Четарзазанаш     тайпа ВирчӀим  
           
  дакъа Зезагниш, йа Къевлина хӀу дерш     Четарнаш доьзал    
         
  кхин а 63 низман зезаган ораматаш   кхин а 506 тайпа  
     

Синонимаш

Тайпана синонимикина WFO сайтаца йукъайоьду лахара цӀераш:

GRIN сайто кхин тӀе билгалайоху лахара синонимаш[4].

Кепаш

WFO сайтаца 2023 шарахь, тайпанахь йу 123[3] кеп, царна йукъахь:

Билгалдахарш

  1. 1 2 Тайпанан хаамаш Angelica(ингалс.) терахьийн базехь Index Nominum Genericorum Ораматийн таксономин дуьненайукъара ассоциаци (IAPT).
  2. Животные и растения. Иллюстрированный энциклопедический словарь. — М.: Эксмо, 2007. — С. 376—377, 384—385. — 1248 с. — 5000 (доп. тираж) экз. — ISBN 5-699-17445-1.
  3. 1 2 Angelica L. (инг.). World Flora Online. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 7 январь.
  4. Angelica L. (инг.). Germplasm Resources Information Network. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 7 январь.

Литература

  • Ангелика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Ангеликовый корень // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Ангеликовое масло // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Дягиль // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.
  • Дягиль — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу. 
  • Дудник // Биологический энциклопедический словарь.
  • Дудник в Энциклопедическом словаре лекарственных растений на сайте Санкт-Петербургской химико-фармацевтической академии (Хьаьжина 11 июлехь 2009)

Кхин дӀа темана тӀехь