Борисов, Александр Фёдорович

Александр Фёдорович Борисов (1905 шеран 18 апрель (1 май), Петарбух1982 шеран 12 май, Ленинград) — советан а, россин а театран а кинон актёр а, кинорежиссёр а, сценарист а, иллиалархо ву. ССРС-н къоман артист (1951). Социалистийн къинхьегаман турпалхо (1981)[1]. Диъ Сталинан совгӀат (1947 а, 1950 а, 1951 а—шозза) а, К. С. Станиславскийн цӀарах РСФСР Пачхьалкхан совгӀат (1975) лауреат. Ленинан цӀарах шиъ орденан кавалер йелларг (1975 а, 1981).

Биографи

Иза вина 1905 шеран оханан беттан 18-чу дийнахь (хӀутосург беттахь 1-чу дийнахь) Петарбухехь къечу доьзалехь; иза хӀума йуьтучу зудчун а, кухни чохь болх бечу а кӀант вара.

Дезаран театран постановкашкахь дакъалаьцна цо. 1927 шарахь, А. С. Пушкинан цӀарахчу Ленинградан цӀарахчу драматически театрехь (хӀинца Александрински театр(оьр.)) оьрсийн драматургин ишкола чекхъйаьккхинчул тӀаьхьа — цигахь дешна Ю. М. Юрьевн куьйга кӀел — иза тӀеийцира театран студи чу, ткъа 1928 шарахь — цуьнан коьртачу ротехь.

1930 шарахь цо ловзийра шен дуьххьарлера йоккха роль — инженеран Волгин Борисан (А. Н. Афиногеновн «Чудак» пьеси тӀехь) — самукъане а, Ӏалашонца а васт кхуллуш. Оцу ролехь гучуделира къоначу актёран е похӀма, ткъа иштта цуьнан Ӏаламан шен-шен хилар а, синхаамийн кӀоргалла а. Волгин — «продукцин энтузиастийн хьалхара бригадан» инициатор — бакъдолу, дахар чӀагӀдеш гайтаро билгалдаьккхира актёро дахаре даьхначу хӀинцалера вастийн галереян йуьхь.

undefined

Цо салти Степан гайтира (Б. Ф. Чирсковн «Победители» тӀехь). Актёро турпалхочунна забар а, шалхонан лепар а, кӀорггера дуьненан хьекъал а делира. Оьрсийн классикехь цо кхоьллина ролаш — масала, А. Н. Островскийн «Таланты и поклонники» тӀехь Мелузов а, Островскийн «Горячее сердце» тӀехь Гаврила а — адаман сий-ларамех тешарца, оьздангаллин цӀеналлех, синан кӀоргаллех тешарца дӀаюьзна ю. Щастливцев Аркашкан ролехь (Островскийн «Лес»), турпалхочун комикан элементаш мара а лоцуш, актёро цхьана хенахь гучудоккху дахаро лакхаваьккхинчу могӀарерчу стеган ницкъ боцуш хилар а, цхьалха хилар а.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь цо а, шен театран накъостаца К. И. Адашевскийс а Новосибирскера радиона кхоьллина самукъанечу талламхойн-салтийн — Ветерков Козьман а, Шмельков Ильян а васташ, иллешкахь вуьйцу бӀаьрзечу баяниста И. И. Маланинан гӀоьнца. Эфирш, цул тӀаьхьа и турпалхой гойтуш йолу Сибрехан дивизин эскаршна дийна спектаклаш — «Огонь по врагу» цӀе йолуш — шуьйра йевзаш хилира[2].

undefined

Киношкахь дакъалаца волавелира 1937 шарахь.

1960-гӀа шераш дуьйлалуш дуьйна цо шен куьг зийра режиссёралла, ши мелодрама йира — «Кроткая» (1960) а, «Пробивной человек» (1978) а — жима фильм «Душа зовёт» (1962).

Шен къоначу хенахь В. П. Соловьёв-Седойца цхьаьна музыкальни трио чохь иллеш лекхира цо. Цо локхура романсаш а, иллеш а, частушкаш а — масала, «Романс Лапина» а, «Лодочка» а — сцени тӀехь а, кинош чохь а, шен рогӀера гитарист С. А. Сорокинца цхьаьна.

ССРС-н 6-чу кхайкхаман Лакхарчу Советан депутат.

Велла 1982 шеран хӀутосург беттахь 13-чу дийнахь[3] (йа хӀутосург беттахь 12-чу дийнахь, кхечу хьостанашца[4]), Ленинградехь. Иза дӀавоьллина Волковски кешнийн Литераторан мосткехь. 1987 шарахь цуьнан коша тӀехь хӀоттийра хӀоллам — гранитан бӀогӀам, цу тӀехь бронзан бюст йара (скульптор: М. Т. Литовченко; архитектор: С. Л. Михайлов).

СовгӀаташ

  • Орден «Сийлаллин билгало» (1939);
  • РСФСР-н сийлахь артист (1947)[5];
  • Сталинан совгӀат 2-гӀа даржан (1947) — «За тех, кто в море!» Б. А. Лавренёваг спектаклехь Рекало роль ловзорна;
  • РСФСР-н халкъан артист (1949)[6];
  • «Академик Иван Павлов» фильмехь коьрта роль ловзорна (1949);
  • Сталинан совгӀат 1-ра даржан (1950);
  • ССРС-н къоман артист (1951)[7];
  • Сталинан совгӀат 2-гӀа даржан (1951) — «Александр Попов» кинофильмехь Рыбкин Пётр Николаевича роль ловзорна(1949);
  • Сталинан совгӀат 1-ра даржан (1951) — «Мусоргский» фильмехь коьрта роль ловзорна (1950);
  • К. С. Станиславскийн цӀарах йолу РСФСР Пачхьалкхан совгӀат 1975) —«На дне» М. Горькован спектаклехь роль ловзорна , «Мёртвые души» Н. В. Гоголян, «Ураган» А. В. Софронова;
  • Ленинан шиъ орден (1975 а, 1981 а);
  • Социалистийн къинхьегаман турпалхо (1981);
  • Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден (1965)[8];
  • Мидалш;
  • IV МКФ Марианске-Лазнехь (ЧССР) (1949, Тоьллачу боьршачу спектаклан совгӀат, фильм «Академик Иван Павлов»).

Театран белхаш

Ленинградский академический театр драмы имени А. С. Пушкина

  • «Елена Толпина» Д. А. Щеглова — Парень с гармошкой;
  • 1930 — «Чудак» А. Н. Афиногенова — Борис Волгин;
  • 1934 — «Борис Годунов» А. С. Пушкина — Юродивый;
  • 1935 — «Борис Годунов» А. С. Пушкина — Самозванец;
  • 1936 — «Лес» А. Н. Островского — Пётр;
  • 1937 — «На берегу Невы» К. А. Тренёва — Котов;
  • 1938 — «Шёл солдат с фронта» по В. П. Катаеву — Семён Котко;
  • 1942, 1951 — «Горячее сердце» А. Н. Островского — Гаврило;
  • 1945 — «Великий государь» В. А. Соловьёва — царевич Фёдор;
  • 1945 — «Таланты и поклонники» А. Н. Островского — Мелузов;
  • 1946 — «Победители» Б. Ф. Чирскова — Степан;
  • 1946 — «За тех, кто в море» Б. А. Лавренёва — Рекало;
  • 1947 — «Как закалялась сталь» по Н. А. Островскому — Павел Корчагин;
  • 1947 — «Жизнь в цвету» А. П. Довженко — М. И. Калинин;
  • 1948 — «Лес» А. Н. Островского — Аркашка Счастливцев;
  • 1952 — «Высокая волна» Г. Е. Николаевой и С. А. Радзинского — Чеканов;
  • 1954 — «Годы странствий» А. Н. Арбузова — Лаврухин;
  • 1955 — «Пучина» А. Н. Островского — Кирилл Филиппыч Кисельников;
  • 1956 — «Одна ночь» Б. Л. Горбатова — Кривохатский;
  • 1962 — «Маленькие трагедии» А. С. Пушкина — Лепорелло («Каменный гость»);
  • 1963 — «Гроза» А. Н. Островского — Тихон;
  • 1967 — «Дело, которому ты служишь» по Ю. П. Герману — воккха стаг Мефодий;
  • 1967  — «Нахлебник» И. С. Тургенева — Кузовкин;
  • 1969 — «Справедливость — мое ремесло» Л. Жуховицкого — Хапростун;
  • 1970 — «На дне» М. Горького — Лука;
  • 1970 — «Мария» А. Д. Салынского — Анатолий Добротин;
  • 1973 — «Иней на стогах» Л. Моисеева — отец Михаил;
  • 1974 — «Похождения Чичикова, или Мёртвые души» Н. В. Гоголин — Плюшкин;
  • 1975 — «Ураган» А. В. Софронова[9].

Фильмографи

Актёран белхаш

  • 1937 — Днепр в огне — Пётр Белов;
  • 1938 — Друзья — Назарка;
  • 1940 — Концерт на экране — Григорий Отрепьев, «Борис Годунован» сценера;
  • 1949 — Академик Иван Павлов — И. П. Павлов;
  • 1949 — Александр Попов — П. Н. Рыбкин;
  • 1950 — Мусоргский — М. П. Мусоргский;
  • 1951 — Белинский — А. И. Герцен;
  • 1952 — Римский-Корсаков — С. И. Мамонтов;
  • 1953 — Горячее сердце (фильм-спектакль) — Гаврило;
  • 1953 — Лес (фильм-спектакль) — Аркадий Счастливцев;
  • 1954 — Верные друзья — Александр Фёдорович Лапин, профессор;
  • 1955 — Вольница — Кузьма Назарович Бляхин;
  • 1955 — Максим Перепелица — Марко Муха;
  • 1955 — Следы на снегу — Грохотов, пачхьалкхан кхерамазаллин полковник;
  • 1956 — Дорога правды — Иван Васильевич Шмелёв;
  • 1956 — Одна ночь (фильм-спектакль) — Кривохатский;
  • 1957 — Балтийская слава — Быков;
  • 1958 — В дни Октября — Вершин;
  • 1958 — Пучина (фильм-спектакль) — Кирилл Филиппыч Кисельников;
  • 1962 — Душа зовёт (короткометражный) — Солянов;
  • 1964 — Весенние хлопоты — Женин да;
  • 1964 — Дети Ванюшина (фильм-спектакль) — Ванюшин;
  • 1965 — Война и мир — дядюшка Ростовых;
  • 1965 — Знойный июль — Дедюхин;
  • 1966 — В городе С. — Пузырёв, гость Туркиных, квартиран йохкархо;
  • 1966 — Маленькие трагедии (Фильм 2 «Каменный гость») (фильм-спектакль) — Лепорелло;
  • 1966 — Я солдат, мама — эпизод;
  • 1967 — Зелёная карета — Александр Михайлович Гедеонов;
  • 1967 — Крыжовник (короткометражный) — Иван Иванович;
  • 1967 — Они живут рядом — Васин;
  • 1969 — Вчера, сегодня и всегда — ведущий;
  • 1969 — Похищение — артист Борисов;
  • 1970 — Нахлебник (телеспектакль) — Кузовкин;
  • 1971 — Каменный гость (фильм-спектакль) — Лепорелло;
  • 1972 — Карпухин — Сарычев;
  • 1973 — Здесь наш дом — Пухов;
  • 1973 — Сказки Старого Арбата (фильм-спектакль) — стомманиг;
  • 1975 — Руки человеческие (фильм-спектакль);
  • 1978 — Пока бьётся сердце (фильм-спектакль) — Иван Андреевич;
  • 1978 — Явка с повинной (фильм-спектакль);
  • 1981 — Приглашение к жизни (фильм-спектакль) — Вихров;
  • 1981 — Россия молодая — дядюшка Иевлева;
  • 1982 — Личные счёты — Александр Михайлович.
undefined

Режиссёран белхаш

  • 1960 — Кроткая;
  • 1962 — Душа зовёт (короткометражный, М. А. Руфоца цхьаьна);
  • 1979 — Пробивной человек (О. Б. Фиалкоца цхьаьна).

Сценариш

  • 1960 — Кроткая ( с А. А. Гольбуртомца цхьаьна);
  • 1978 — Пробивной человек (В. Черновымца цхьаьна).

Аз дина

  • 1950 — Огни Баку — Али-Бала Алиев, М. Алиеван ролехь;
  • 1959 — Подводные рифы — Тынис, А. Ораван ролехь;
  • 1960 — Кроткая — авторера.

Вокал исбаьхьаллин фильмашкахь

  • 1954 — Верные друзья — Лапинан романс;
  • 1955 — Двенадцатая ночь — локхуш Шутан романс;
  • 1956 — Разные судьбы — локхуш Рощинан романс.

Фильмашкахь дакъалацар

  • 1966 — Песни в пути (бакъдолчунна тӀера);
  • 1969 — Рядом с другом (бакъдолчунна тӀера);
  • 1973 — Наш друг Максим (бакъдолчунна тӀера);
  • 1980 — Я помню чудное мгновенье (бакъдолчунна тӀера);
  • 2013 — Василий Васильевич Меркурьев (бакъдолчунна тӀера).

Иэс

  • 1987 шарахь Ленинградехь Куйбышевн урамехь 1/5 йолчу гӀишлонна тӀехь хӀоттийра мемориалан у (архитекторо С. Л. Михайловс), цигахь актёр вехаш вара 1956 шарера 1982 шаре кхаччалц.

Билгалдахарш

  1. Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 4. Большой Кавказ — Великий канал. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2006. — 751 с.: ил.: карт.
  2. Очерки истории русского советского драматического театра. — М.: изд. АН СССР, 1960. — Т. 2. — С. 603-605. — 776 с. — 3000 экз.
  3. Александр Борисов на сайте «Ленфильма». web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 август.
  4. Герой Соц. Труда Борисов Александр Фёдорович. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 август.
  5. Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 11 января 1947
  6. Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 5 июля 1949
  7. Указ Президиума Верховного Совета СССР от 31 января 1951
  8. Александр Борисов. Кино-Театр.Ру. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 3 август.
  9. Борисов Александр Фёдорович, артист(оьр.). Дата обращения: 3 августехь 2026.

Литература

Ю. П. Рыбакова. Александр Борисов. — Л.: Искусство, Ленингр. отд-ние, 1987. — 176, [48] с. — (Мастера советского театра и кино).

Хьажоргаш

Hero of Socialist Labor medal.png Борисов, Александр Фёдорович. Cайт «Пачхьалкхан турпалхой».

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш