Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Боккха моьлкъа

Дехар «Боккха моьлкъа» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.

Боккха моьлкъа[2][3][4] (лат. Varanus) — баккхий моьлкъанийн[2][4][5][6] доьзалера (Varanidae) цхаъ бен йоцу хӀокху заманан тайпана инфратобанера Paleoanguimorpha моьлкъа.

Сурт хӀоттор

Амале хьесапаш

Таханлера уггаре доккха тайпа ду комодан боккха моьлкъа (Varanus komodoensis), уггаре йоккханиг хилла йохаллехь 3,13 метр йохаллехь. Уггаре жима тайпа — Varanus sparnus бохалла 23 сантиметр бен бац, масса 16,3 грамм бу.

Боккъала даккхий моьлкъанаш йо дика кечйина тоба, церан векалш йовза атта ду дахделлачу дегӀаца, лагца, ахнисделла когашца, шала меттаца. Даккхий моьлкъанаш къаьста кхечу моьлкъанех йерриг даьӀахкаш хиллачу туьтанца. Цергийн а, гӀатлин а даьӀахкаш дӀакъастийна лахарчу мочхалан кхечу даьӀахкех хьала-охьа эвнца, цара кхуллу лела вовшахтасар.

Плевродонтан цергаш, дукха хьолехь конускепара а, ира а, орамаш тӀаьхь шорйина а йу. Моллюскаш йуу тайпанийн, тӀехьара цергаш шорйина а, аьрта а йу. Комодан боккха моьлкъанна цергаш чӀогӀа тӀеттӀатаьӀна йу агӀонаш тӀера, церан йу ирйина хадо йисташ, кхечарал алсама, церан херхкепара цергаш йу. Саьрмикан боккха моьлкъана цергаш чӀогӀа йеха йу, цара лелайо дика кхиина хадо йисташ хьалхара а, тӀехьара а декъехь. Даккхий моьлкъанийн цергаш гойту гӀийла лабиринтан тӀекӀела цергдилха диллар, иза го тӀехула сих хьаькхча санна. Стиглан а, тӀамкепара а даьӀахкаш тӀаьхь хӀокху заманан даккхий моьлкъанийн цергаш ца хуьлу.

Мотт беха бу, хьалхара кӀорге шала бина, чухтин чу озало, лахьанан санна.

Дикка даккхий бӀаьргаш коьртан агӀонаш тӀаьхь ду, дика кхиина ду, гоьрга йоӀбӀаьргаш ду, уьш декъна меттаха довлчу бӀаьрг-негӀарша. Лерган Ӏуьргаш диллина а, даккхий а ду.

Араозийна корта дехачу лаг тӀаьхь бу, и лаг дехьадолу дахдина онда дегӀе. Дика кхиина йаккхий мускулаш йолу пхипӀелг болу когаш хьевзина маӀарш йолуш ду. ЦӀога онда а, дикка деха а ду. Аххин тайпанаша цӀога леладо хин чухула лела меже санна, Церан цӀога агӀонаш тӀера тӀеттӀатаӀийна ду, лакхарчу декъехь киль йу. Дитташ тӀаьхь лелачу тайпанийн цӀога тасалуш ду. Даккхийра моьлкъаша леладо цӀога лардаран герз санна, иза шед санна туху цуо. Пелагаш кегийра, гоьрга йа веда кепехь йу. Гайн аннаш кегийра ду, нийса са болучу кепара, лаьтта дохаллера могӀнашца. Коьрта тӀаьхь кегий дукха сенаш долу аннаш долуш бу.

Даржар

Классификаци

undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined

2018 шеран мартехь даккхий моьлкъанашна йукъатуху 80 тайпа[7] , уьш доькъу масех бухара кепашна:

Бухара тайпа Empagusia

Бухара тайпа Euprepiosaurus

Бухара тайпа Haptusaurus

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Кеп:PBDB(Хьаьжина 4 апрелехь 2018).
  2. ↑ 1 2 Ананьева Н. Б., Боркин Л. Я., Даревский И. С., Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1988. — С. 268. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X.
  3. ↑ Даревский, Орлов, 1988, с. 278.
  4. ↑ 1 2 Боккха моьлкъаы / Ананьева Н. Б. // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 596—597. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 4). — ISBN 5-85270-333-8.
  5. ↑ Даревский, Орлов, 1988, с. 277.
  6. ↑ Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М. : Сов. энциклопедия, 1986. — С. 87. — 831 с. — 100 000 экз.
  7. ↑ Кеп:ReptileDatabaseGenus(Хьаьжина 4 апрелехь 2018).

Литература

  • вараны / С. А. Чернов, Н. В. Шибанов // Брасос — Веш. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 4).
  • Кеп:Книга:Редкие и исчезающие животные
  • Жизнь животных в 7-ми т. / Гл. редактор В. Е. Соколов. Т. 5. Земноводные и пресмыкающиеся. / А. Г. Банников, И. С. Даревский, М. Н. Денисова и др.; под ред. А. Г. Банникова — 2-е изд., перераб. — М.: Просвещение, 1985. — С. 245—246.

Хьажоргаш

Категореш