Анкваб, Александр Золотинскович

Анкваб Александр вина 1952-чу шеран гӀуран беттан 26-чу дийнахь Сухумехь, полисхочун Золотинский Анквабан абхазхойн доьзалехь. Кхаа берах воккхах вара. Шен бералла а, кхиазалла а Абхазин коьртачу шахьарахь дӀаяьхьира цо, цигахь чекхъяьккхира No 16 школа, 1970 шарахь Ростов пачхьалкхан университетан юридически факультете деша вахара. Шен дена чов йина хилар бахьана долуш Александран университетехь дешар хьалхе чекхдаккха дийзира, цундела 1974 шарахь шен классерчу накъостшел цхьа шо хьалха дӀайелла чаккхенан экзаменаш.

1975 шарахь цӀа веъча Анкваб Александрна, Абхазин обкоман комсомолан комитетехула, Абхазин АССР юстицин министерствехь консультант болх карийра. Цигара дӀа Гуьржийчоьнан комсомолан Обкоме дехьавелира, цигахь инструкторан, тӀаьхьо отделан заведующин болх бира цо. Цул тӀаьхьа комсомолан Гудаутан райкоман секретарь хаьржира иза. 1978 шарахь Анкваб хӀоьттира Гудаутан кӀоштан чоьхьарчу гӀуллакхийн декъан куьйгалхо, СССР чоьхьарчу гӀуллакхийн министерствехь уггар къоначу куьйгалхойх цхьаъ хуьлуш. Цо куьйгалла дечу хенахь районан чоьхьарчу гӀуллакхийн отделехь кхоьллира хор, 1979-чу шарахь районехь тоьлла хоран тоба хилла дӀахӀоьттира иза. 1981—1983 шерашкахь Анкваба болх бира Гуьржийчоьнан ССР ВКП(б) ЦК-хь тайп-тайпанчу административан даржашкахь. 1983-чу шарахь полицин полковникан дарже кхачийна, 1984-чу шарахь Гуьржийчоьнан ССР-н чоьхьарчу гӀуллакхийн министран политподготовкийн гӀовс хилира. 1987-чу шарахь Анкваба чекхъяьккхира КПСС ЦК-н Юкъараллин Ӏилманийн академи. 1990-чу шеран Гезгмашин-баттахь Гуьржийчохь абхазашна дуьхьал синхаамийн тулгӀе иккхича, республикан чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллера дарж охьа а дитина, Сухуми дӀавахара Анкваб.

В 1991 году Александр Анкваб был избран депутатом Верховного совета АР Абхазии^[1], а 8 мая 1992 года полковник МВД^[2] Анкваб по назначению Верховного совета стал исполняющим обязанности министра внутренних дел Абхазии^[3]. Это назначение натолкнулось на противодействие действующего министра Гиви Ломинадзе, который требовал подтверждения из Тбилиси. 24 июня здание МВД в Сухуми было занято полком внутренних войск Абхазии во главе с Владиславом Ардзинбой, и Анкваб вступил в должность и. о. министра внутренних дел. При этом, по словам самого Анкваба, он сохранил товарищеские отношения с руководством МВД Грузии^[4] и испытывал неловкость за то, что занял министерское кресло таким образом.

В августе 1992 года, когда грузинские войска вошли в Абхазию, правительство республики во главе с Ардзинбой было эвакуировано в Гудауту. Анкваб же, наоборот, вместе с Сергеем Багапшем остался в Сухуми для ведения переговоров с Грузией о прекращении боевых действий^[5][6]. В начале сентября Анкваб был отстранён от переговорного процесса и заменён на Сергея Шамбу^[4], после чего, наряду с руководством МВД, стал курировать вопросы обмена пленными^[7]. Вспоминая о совместной работе по обмену военнопленными, глава Службы внешней разведки Грузии Автандил Иоселиани рассказывал о том, что благодаря Анквабу во время войны спасли многих абхазов и грузин. 1991-чу шарахь Анкваб Александр хаьржира Абхазин Автономин Республикан Лаккхарчу Кхеташонан декъашхо. 1992 шеран 8 майхь чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан полковник волу Анкваб Абхазин чоьхьарчу гӀуллакхийн министран декхарш кхочушдан хӀоттийра Лакхарчу Кхеташоно. И дарж хӀоттор дуьхьал хилира карарчу хенахь министр волчу Ломинадзе Гивис, цо Тбилисера тӀечӀагӀдар дехна. Оханан-беттан 24-чу дийнахь Сухумерчу чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан гӀишло дӀалаьцнера Ардзинба Владислав коьртехь волчу Абхазин чоьхьарчу эскархойн полко, ткъа Анкваба чоьхьарчу гӀуллакхийн министран декхарш кхочушдаран дарж дӀалаьцнера. Ша Анкваба дийцира, ша Гуьржийчоьнан чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан куьйгаллица доттагӀаллин юкъаметтигаш латтайо, цу кепара министран дарж шена тӀеэцар эхь хета шена аьлла. 1992-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь гуьржийн эскарш Абхази чудаьхкича, Ардзинба коьртехь волу республикан Ӏедал Гудауте эвакуаци йира. Ткъа Анкваб Сухумехь висира Багапш Сергейца Гуьржийчоьнца тӀемаш сацор хьокъехь дийцарш дӀадахьа. Лахьан-беттан юьххьехь дийцарш дӀадахьаран процессера Анкваб дӀа а ваьккхина, цуьнан метта Шамба Сергей хӀоттийра, цул тӀаьхьа, чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан куьйгаллица цхьаьна, тутмакхаш хийцарна тӀехь терго латто волавелира иза. Йийсархой хуьйцуш шаьш цхьаьна бина болх дагалоьцуш, Гуьржийчоьнан арахьарчу къайлахчу сервисан куьйгалхочо Иоселиани Автандила элира, Анкваб бахьана долуш тӀом боьдуш дуккха а абхазахой а, гуьржий а кӀелхьарбевлла аьлла.

Анкваба 2011 шарахь динчу дӀахьедарца, 1992—1993 шерашкахь Абхазехь 413 дийнахь лаьттинчу тӀамехь дакъалоцуш хилла абхазин агӀор 12 эзар сов стаг, вийна 2700 сов дуьхьалонча, лазийна 5000 сов. ТӀепаза вайна лоруш ву гергарчу хьесапехь 200 абхазера тӀемало.

1993 шеран 27 сентябрехь Сухумна сацам боллуш тӀелетар деш Абхазин Республикан ницкъаллин ницкъийн аьтто ца белира йийсаре лаьцначу Абхазин Автономин Республикан гуьржийн агӀора долчу Ӏедалан ворхӀ декъашхочун кхерамазалла ларъян. 1993-чу шеран Товбеца-беттан 8-чу дийнахь чоьхьарчу гӀуллакхийн министран декхарш кхочушдечу даржера дӀаваьккхира Анкваб. 2004-чу шарахь «Коммерсант» газетана еллачу интервьюхь Анкваба билгалдаьккхира, гуьржийн тутмакхаш къизачу кепехь байарца шен а, шен куьйга кӀел болчу нехан а цхьа а уьйр яц аьлла. 1993 шеран гурахь Анквабе кховдийра Ардзинбан Ӏедалехь юстицин министран дарж, амма цо реза ца хилира и дарж, цу хенахь дуьйна иза висира президентана Ардзинбана дуьхьал.

1994-чу шарахь Анкваб шен доьзалца Москва дӀавахара. Дукха хан ялале кхерамазаллин фирман Inex-Security инарла директоран гӀоьнча хилира иза, цул тӀаьхьа тайп-тайпанчу бизнесашкахь диверсификаци йира. Цо дакъалоцура гӀоьналлин проекташкахь: цо ахча лора абхазийн халкъан хелхаран а, хоран а тобанашна, арахецна шина томехь йолу абхазийн поэзин сборник а, абхазийн авторийн масех книга а, шен дай баьхначу Хуап юьртахь юккъера школа ян ахча лора. 1999-чу шарахь президентан харжамашкахь Анкваб Ардзинбана контрвес санна лорура тергамхоша, амма махкахь вехаш хилар тӀедожор бахьана долуш цуьнан аьтто ца белира харжамашкахь дакъалаца. 2002 шеран гурахь Анкваб, цхьа могӀа Ӏаткъамечу нахаца цхьаьна, политикан аналисташа лорура Абхазин президентан харжамашкахь хила тарлуш волу кандидат санна.

Шен 50 шо кхаьчначу дийнахь, 2002-чу шеран Дечкен-беттан 26-чу дийнахь, Анкваба юхатоьхна массо а формалан барамаш, Москох журналисташна Абхазин политикан хьолах лаьцна масех сахьтехь лекци ешархьама. Лекци йоьшучу хенахь, журналисташа дийцарехь, хаддаза вибраци еш йолу шен мобилан телефон охьа а йиллина, цкъа бен декъалдар тӀе ца эцна Анкваба, телефонан дисплей тӀехь оьрсийн операн прима Герзмава Хибла цӀе гучуяьлча.

2003-чу шарахь Анкваб Сухуме юхавоьрзу, «Возрождение» (абх. Айтайра) юкъараллин-политикан болам кхоьллинчех цхьаъ хилира. Анкваба сацам бира шолгӀачу шарахь президентан харжамашкахь дакъалаца. Харжамийн кампани йоьдуш цо бехке вира карарчу хенахь президент волу Ардзинба Владислав, цо шен гона тӀехь Ӏуналла дан аьтто ца баьлла, махкахь яьржина коррупци хиларна. Цо тӀедожийра Абхазин конституци Оьрсийчоьнан конституцина гергаяккхар, цхьаалла йолу низаман бух кхолла, ткъа бюджетан а, ясакхийн а система алсам йиллина хилар дӀахьедира. Стигалкъекъа-баттахь Анквабан кандидатура юхатоьхна Абхазин Коьртачу харжамийн комиссино, цо резиденталла кхочуш ца яр бахьана долуш. Иштта меттан тест дӀаяла реза ца хилира иза, лерринчу лингвистийн комиссин декъашхошна иза абхазийн мотт дика хууш карийнехь а, президентан харжамийн низам Абхазин конституцица догӀуш цахилар бахьана долуш.

Анкваб президентан дарже кандидат санна регистраци яр тӀе ца дитинчул тӀаьхьа, «Айтайра» боламо гӀортор йира Багапш Сергейна. Багапша толам баьккхира 2004 шеран Товбеца-баттахь хиллачу харжамашкахь, амма жамӀаш къовсийра Хаджимба Раула. 2005 шеран январехь юха а дӀаяьхьначу харжамашкахь тандем толамца араелира, Багапш президент хилира, Хаджимба вице-президент хилира.

2005 шеран 12 февралехь Багапш Сергей хӀоттийра Абхазин президентан дарже, ткъа 14 февралехь цо Анкваб хӀоттийра Абхазин Республикан премьер-министран дарже. Оцу даржехь Анкваба тидам тӀебохуьйтура чоьхьарчу гӀуллакхашна. Уггаре а хьалха, Абхазин экономикан ирча хьал дара иза. Анкваба 2005 шеран 7 декабрехь Гуьржийчохь волчу АЦШ векалца Теффт Джонца хиллачу цхьаьнакхетарехь хаам бина ма-хиллара, 644 млн рубль махкахь хиллачу бюджетан 25 % тӀеман гӀуллакхна дайина, ткъа цитрусан экспорт 110 000 тоннера 35 тонне кхаччалц охьаяьлла. Абхазин ерриг инфраструктура я тӀамо йохийна, я ширъелла, гӀаланашна арахьа медицинан гӀо дацара, транспортца а, хица а, токца а яккхий проблемаш яра. Оьрсийчуьра ерриг а инвестицеш 60 миллион доллар сов жимма кхаьчна.

2008 шеран юьххьехь дуьйна Анкваба омра дира Керла Афонан ламанан масштабан реконструкци ян, цу юкъахь куполш меттахӀиттор а, керла дренажни а, хи дӀасадаржаран а система яр а, цуо дӀадаьккхира сезонан хи хьаладалар.

2009 шарахь, аналисташа дийцарна дуьхьал, Цхьаьнакхеттачу Абхазино Анкваб хьалхатеттира Абхазин президентан харжамашкахь вице-президентан дарже кандидат, Багапшца накъосталла а деш. Тандемо гулдира гергарчу хьесапехь 60 % кхаьжнаш хьалхарчу турехь, ткъа Анкваба вице-президентан дарж дӀалаьцна 2010 шеран 15 февралехь.

2011 шеран 21 майехь мехкан куьйгалхо Багапш хала цомгуш хилар бахьана долуш Анкваба ханна шена тӀеийцира Абхазин Республикан Президентан декхарш. Гезгмашин-беттан 29-чу дийнахь, Багапш дӀакхелхинчул тӀаьхьа, пачхьалкхан куьйгалхочун декхарш кхочушдеш вара иза Лахьан-беттан 29-гӀа де тӀекхаччалц, цул тӀаьхьа цо шен бакъонаш Халкъан Гуламан куьйгалхочунна Нугзар Ашубана дӀаелла, харжамийн кампанехь дакъалаца. Президентан хенал

25 июля 2011 года Цехьалха харжамаш хила безаш бара 2011-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 26-чу дийнахь.

Абхазин къоман харжамийн комиссино дӀаязвина Анкваб президентан дарже кандидат санна; Вице-президентан дарже кандидат санна дӀаязвина вара Гулрыпшан кӀоштан администрацин куьйгалхо Логуа Михаил а. Кампанин штабан куьйгалхо хӀоттийна Лакербайя Леонид^[9][10]. Президентан харжамашкахь Анквабан дуьхьалончаш бара премьер-министр а, Социал-демократин партин куьйгалхо а Шамба Сергей (вице-президент Аджимба Шамиль) а, «Халкъан цхьааллин форум» цӀе йолчу оппозицин партин кандидат Хаджимба Рауль а (вице-президент Джергения Светлана)^[11].

Харжамаш хилале Анквабна гӀортор йира гоьваьллачу Абхазин историн а, пачхьалкхан а гӀуллакххочо Лакоба Станислава. Сацам беш кхажтасаран хьалхарчу дийнахь цо кандидатах лаьцна иштта дийцира: «Сан хала юкъаметтигаш яра Александр Анквабца, хӀунда аьлча иза ша а чолхе стаг ву. Амма вайн чолхечу юкъараллина, схьагарехь, нийсса иштта чолхе стаг оьшу. Цунна вайн юкъаралла а, вайн халкъан менталитет а вуно дика евза, Арбагенлит интеллектуальни стаг вуно дика лоруш ву… мах хадийра цуьнан говзанча а, говзанча а санна»^[12].

«Цхьааллин Абхази» а, «Айтайра» а партеша хьалхатеттинчу Анквабан кандидатурана гӀортор йира 1992-1993-чу шерашкахь гӀезалойн-абхазин тӀеман ветеранийн Амхацара^[13] юкъараллин боламо а, Абхазин оьрсийн юкъаралло а, Абхазин кегийрхойн форумо а. 26 августехь Анкваб хаьржира Абхазин Республикан президент кхаьжнаш тасаран хьалхарчу турехь, гулдина 54,96 % кхаьжнаш, харжамхойн терахь хилира 72 %^[14]. Инаугураци хилира Лахьан-беттан 26-чу дийнахь.

Президент волуш Анкваба дийцира вице-президентан дарж дӀадаккха а, я ур-атталла Абхази парламентан республика йан^[15] а мегаш хиларх лаьцна. Президент Анкваб масийттазза цхьаьнакхетта Оьрсийчоьнан^[16][17][18] а, Приднестровьевн^[19] а куьйгалхошца, цхьаьнакхетар дӀадаьхьира Гуьржийчуьрчу Чехин векалца.

2013 шеран 24 майехь, ШолгӀачу оьрсийн-абхазин гуманитаран форумехь къамел деш, Анкваба кхайкхам бира Москох патриархате, Абхазин православин килс шен омофорионна кӀел лаца а, абхазин епископ дӀахӀотта а, гуьржийн православин килсана гена а волуш, Абхазин православин килс а, абхазин православин килс а санна тӀаьххьара. Иза сатесна вара, махкахь лаьттачу политикан довца гергарло долу Абхазин чоьхьара еххачу хенахь лаьттина килсан конфликт ерзоре, амма и инициатива кхиаме ца хилира.

Эсаран беттан 29-чу дийнахь Абхазин Кхерамазаллин Кхеташонан секретар Лакоба Станислав даржера дӀаваьккхира Анкваба. Ша Лакоба тӀе ца ийцира дарж дитар, президент бехке вира цо Ӏедал дӀалацарна. Политикашна юкъахь конфликт иккхина Анкваба 9-чу кепан сертификаташ гуьржийн къомах болчу ГӀалин кӀоштан бахархошна Абхазин вахархойн паспорташца хийца аьлла омра дар бахьана долуш.

2014-чу шеран Чиллин беттан 7-чу дийнахь, мехкан куьйгалхо волуш, Анкваб Александр дакъалецира 2014-чу шеран Ӏаьнан Олимпиада схьайоьллучу церемонехь Сочехь, Олимпан ловзарийн декъашхой а, хьеший а кхайкхира Абхазе. Анквабан омрица Абхазино инертни гӀишлошъяран коьчалш латтайора Сочина, ткъа цуьнан ницкъаллин структураша республикан цӀарах Олимпиадан кхерамазалла латтайора.

2014-чу шеран оханан баттера хӀутосург батте кхаччалц чоьхьара политикан кризис лаьттира Абхазехь. Кху беттан 27-чу дийнера Охан-беттан 1-чу дийне кхаччалц массо а агӀор къепедацарш а, Сухумехь Ӏедалан гӀишлош схьаяхар а, цуьнца цхьаьна карарчу хенахь долчу Ӏедална дуьхьал болчу а, агӀончийн а митингаш а, протесташ а хилира. Оппозицино бехке дира хӀинцалера Ӏедал, низамехь а доцуш, гӀезалойн къомах болчу нахана абхазин паспорташ даларна а, Оьрсийчоьно луш долу ахчанца гӀо дарна а, Анквабан Ӏедалехь тӀех сов авторитаралла хиларна а. Александр Анкваб юьхьанца диалогехь вара протестхошца, амма дийцарш дӀахьош йолу администрацин гӀишло схьаяьккхинчул тӀаьхьа, президентан гвардин а, протестхойн а юкъахь тасадаларш ца хилийта а, хила тарлучу цӀий Ӏанорна а ларвала, шен дахарна а, могашаллина а кхоьруш, иза дӀавахара Оьрсийчоьнан тӀеман базане, цигахь цо дӀадаьхьира Гудаута гӀаларчу оппозицица а, оппозицица а. парламентехь, дакъалоцуш вара Сурков Владислав а, Нургалиев Рашид а. Цхьа а башха кхиамаш ца баьхна дийцаршкахь^[20].

Цуьнан жамӀ дара 2014-чу шеран Оханан беттан 1-чу дийнахь президент Анкваб а, цуьнан министрийн кабинет а дарж дитар а, Бганба Валерий коьртехь волу ханна Ӏедал хӀоттор а. Иштта оцу Ӏедало балхара дӀаваьккхира республикан Инарла прокурор а, малхбален кхаа кӀоштан куьйгалхой а: ГӀалин, Очамчиран, Ткварчелин. Конфликтехь шина а агӀоно гайтина ларам бахьана долуш, дуккхаъчу декъашхошна юкъахь герз доллушехь, низамехь хаьржинчу президентан бакъонаш ницкъаца ларъян кхерамазаллин ницкъаш кийча белахь а, Анквабан омранаш ца хилира летаран ницкъах пайдаэцарца, зенаш хилира. ФСБ-н пенсехь волчу полковника Бесфамильный Сергейс бинчу зорбанан мах хадорца, ФСБ-н Конституцин къепе ларъяран дирекцин белхахо хиллачу президент хиллачу Анкваба, «шен гӀаролхошна дихкина хилла протестхошна герз деттар, цара шен резиденци схьаяьккхича», историна юкъавогӀур ву, ткъа Абхазин керлачу президентан президенто шен керлачу президенто дӀавоьду. Хажимба, шен цӀе яьккхина Гезгмашин-баттахь хиллачу хиламашкахь политикан хулиган санна.

2014-чу шеран хьаьттан беттан 24-чу дийнахь дӀабаьхьира сихха президентан харжамаш, толам баьккхира оппозицин лидеро Хаджимба Раула^[21].

Иза дарж дитинчул тӀаьхьа дукха хан ялале Абхазин керлачу Ӏедалша Анквабера пачхьалкхан кхерамзалла дӀаяьккхира, экс-президент Москох дӀаваха декхаре а вина, цигара цо кхидӀа а республикерчу политикан хьолана тӀеӀаткъам бар. 2014-чу шарахь хиллачу президентан харжамашкахь Анкваба гӀортор йира инарла-майорна Бжания Асланна. Москох дӀатарвелла президент хилла волу Анкваб дуьххьара юкъараллехь гучувелира 2014-чу шеран Лахьанан беттан 31-чу дийнахь, Бжанияс харжамаш хилале хьалха Оьрсийчоьнан юкъараллица а, абхазин диаспорица а Форуман залехь дӀадаьхьначу цхьаьнакхетарехь дакъалоцуш. Президентан харжамашкахь Анквабан кандидат шолгӀачу меттехь вара, Хаджимба Раулна 14 эзар кхаьжнашца эшна.

2014-чу шеран Оханан баттера 2017-чу шеран чилллин батте кхаччалц Москох вехаш вара Анкваб, кест-кеста оьрсийн а, абхазин а зорбанехь гучуволура, абхазин политике юхаверза гӀертара.

2017 шеран чиллин баттахь дӀаязйира инициативан тоба, Анкваб Халкъан Ассамблеяхь — Абхазин Республикан парламентехь — меттиг хьалхатетта Гудаута гӀалин No 18 харжамийн округе, Анкваб Абхазе кхаьчна, шен харжамийн кампани дӀаяьхьира^[22][23]. Цунна гӀортор йира «Амцахара» боламо а, «Апра» фондо а, Абхазин къоман цхьааллин форумо йинчу критикана жоп луш, цунна гӀортор еш коллективан дӀахьедар арахийцира. Росбалтан аналисташна хетарехь, Хаджимба шен харжамийн кампанин цхьадолу дош кхочуш ца дар бахьана долуш цхьаболу харжамхой дуьхьалбевлла хилар тидаме эцча, Анкваб политике юхаверзаро иза 2019-чу шарахь хир болчу президентан харжамашкахь дакъалаца дагахь хиларан сигнал хила мега аьлла. Амма Анквабан аьтто ца баьлла президентан харжамашкахь дакъалаца, хӀунда аьлча Абхазин Конституцино президентан харжамашкахь дакъалоцучу кандидатийн хенаш 65 шаре кхаччалц доза тоьхна хиларна.

2017 шеран бекарг беттан 12-гӀачу дийнахь Анкваб хаьржира Абхазин парламенте, 52 % сов кхаьжнаш а гулдина^[24][25].

2019 шарахь Абхазехь хиллачу президентан харжамашкахь Анкваб — 65 шо кхачар бахьана долуш а, цомгуш хилла Абхазин оппозицин лидер Бжания Аслан ца хиларна ^[26]а кандидат хила аьтто ца баьлла — гӀортор йира арахьарчу гӀуллакхийн министран гӀовсан Аршба Олегна, цо гулдира 18 665 кхаьжнаш хьалхара кхаьжнаш, кхоалгӀа а, 2019-чу шарахь а^[27]. Хажимба и Алхас Квициния. Цу кепара, говзанчаша дийцарехь, ша Анкваба тӀечӀагӀдира шен ладаме харжамийн ресурсаш хилар^[28][29].

2020-чу шеран Чиллин-беттан 9-чу дийнахь, кхаьжнаш дагардарехь проблемаш хилар бахьана долуш республикехь президентана дуьхьал сингаттам иккхинчул тӀаьхьа, парламентан рогӀера йоцучу кхеташонехь Анкваба гӀортор йира Абхазин Халкъан гуламо хьал дӀанисдархьама президенте Хаджимба Рауле дарж дита аьлла бинчу кхайкхамна. Цул тӀаьхьа кхо де даьлча Хажимба реза хилира президентан дарж дита. Юха а харжамаш хилира 2020-чу шеран бекарг беттан 22-чу дийнахь, толам баьккхина Бжания Аслана. бекарг беттан 24-чу дийнахь керла хаьржинчу президенто Абхазин Республикан премьер-министр хӀоттийра Анкваб. Цуьнан официалан инаугураци хилира 2020-чу шеран оханан беттан 24-чу дийнахь, 67 шо долу Анкваб республикан Ӏедалан уггаре а баккхийчу декъашхойх цхьаъ хилира.

2021-чу шеран Ӏаьнан муьрехь Анквабехь луьра COVID-19 ун кхетта. Кхаа баттахь дарба дира Москвахь Федеральни медицинан-биологин агентствон (ФМБА) Ӏилманан-клинически центрехь. ГӀоле хиллачул тӀаьхьа, 2021-чу шеран оханан баттахь Абхазехь Ӏедалан декхарш кхочушдан волавелира иза.

Премьер-министр санна, Анкваба, 2022-чу шарахь ЮНДР-н векалца хиллачу цхьаьнакхетарехь, билгалдаьккхира Абхазин коьрта социалан проблемаш, шайна юкъахь дуккха а школаш тоян езаш хилар а, коронавирусца къийсам латточу юкъанна республикерчу медицинан объекташкахь кхузаманан гӀирс цахилар а долуш^[30][31].

2024-чу шеран Лахьанан беттан 20-чу дийнахь, чоьхьарчу политикан кризисехь, Ӏедалан а, оппозицин а барт а бина, Абхазин премьер-министран даржера дӀаваьккхира Анкваб.